Tiếp đón Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson tại Nhà Trắng ngày 5-7, Tổng thống Mỹ Joe Biden cho biết Washington hiện “rất trông chờ” thời điểm Stockholm gia nhập và chia sẻ các giá trị của liên minh quân sự.

Tổng thống Mỹ Biden (phải) và Thủ tướng Thụy Điển Kristersson. Ảnh: Reuters

Phát biểu tại Phòng Bầu dục, Tổng thống Biden tái khẳng định Mỹ hoàn toàn ủng hộ tư cách thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) của Thụy Điển và rất mong đến lúc đơn xin gia nhập của nước này được phê duyệt. “Vấn đề mấu chốt rất đơn giản, đó là Thụy Điển sẽ giúp liên minh mạnh mẽ hơn nữa” - ông Biden nói trước khi diễn ra cuộc họp.

Đáp lại, Thủ tướng Kristersson gửi lời cảm ơn nhà lãnh đạo Mỹ vì trách nhiệm duy trì sự thống nhất xuyên Đại Tây Dương trong tình hình thế giới biến động do khủng hoảng ở Ukraine. Ông Kristersson hoan nghênh “sự ủng hộ mạnh mẽ” của Tổng thống Biden đối với nỗ lực hiện nay của Thụy Điển nhằm vượt qua trở ngại từ Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary. “Chúng tôi tìm kiếm sự phòng vệ chung, đồng thời nghĩ rằng Stockholm có những thứ cần đóng góp để trở thành một bên cung cấp an ninh cho NATO” - trích lời Thủ tướng Kristersson.

Nhà Trắng nỗ lực giải quyết bế tắc

Tháng 5-2022, Thụy Điển và nước láng giềng Phần Lan đệ đơn xin gia nhập NATO sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine. NATO có chính sách mở, nhưng kết nạp quốc gia mới cần có sự đồng ý của tất cả 30 nước thành viên. Hồi tháng 4, Phần Lan chính thức trở thành nước đồng minh thứ 31 còn đơn đăng ký của Thụy Điển vẫn chờ xử lý do vấp phải phản đối từ Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary.

Thổ Nhĩ Kỳ cáo buộc Thụy Điển cung cấp nơi ẩn náu an toàn cho các thành viên của đảng Công nhân người Kurd (PKK), vốn bị Ankara liệt vào danh sách “khủng bố”. Chính quyền Thủ tướng Kristersson sau đó ký biên bản ghi nhớ cam kết giải quyết các lo ngại nói trên, nhưng làn sóng biểu tình dẫn tới đốt Kinh Koran ở Stockholm mới đây khiến vấn đề trở nên phức tạp.

Trong phát biểu ngày 5-7, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan nói rằng nước này sẽ không bao giờ tán thành việc sử dụng áp lực về thời gian, qua đó bác bỏ hạn chót phê chuẩn việc gia nhập của Thụy Điển trước thời điểm diễn ra hội nghị thượng đỉnh NATO ở Litva vào trung tuần tháng 7. Về phần Hungary, Ngoại trưởng Peter Szijjarto cho biết Budapest sẽ ủng hộ nỗ lực của Thụy Điển gia nhập liên minh một khi Thổ Nhĩ Kỳ cũng sẵn sàng làm như vậy.

Trước thái độ cứng rắn của 2 nước Thổ - Hung, Mỹ một mặt lên tiếng phản đối hành động cực hữu chống Hồi giáo ở Thụy Điển. Mặt khác, chính quyền Tổng thống Biden tiếp tục thể hiện sự kiên định trong cam kết của Washington thông qua lời kêu gọi của Thư ký báo chí Nhà Trắng Karine Jean-Pierre, rằng các bên nên bỏ qua mâu thuẫn và chấp thuận đề xuất gia nhập NATO của Stockholm “càng sớm càng tốt”. 

Chiến lược của Mỹ

Theo các nhà quan sát, Tổng thống Biden coi sự mở rộng của NATO và nỗ lực trong khối nhằm hỗ trợ Ukraine là thành tựu ngoại giao lớn nhất của Mỹ; đồng thời là một thất bại chiến lược đối với Nga. Vì vậy, viễn cảnh Thụy Điển được chấp thuận gia nhập liên minh trước hội nghị ở Litva từng được các quan chức Nhà Trắng coi như bằng chứng về sức mạnh mới hình thành của NATO giữa thời điểm khủng hoảng Ukraine chưa có dấu hiệu chấm dứt.

Nhưng giờ đây, với khả năng thấp Thụy Điển được phê duyệt vào tuần tới, không rõ liệu Tổng thống Biden có kế hoạch tiếp xúc trực tiếp với lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary trước thềm hội nghị thượng đỉnh NATO. Tuy nhiên, thông qua cuộc gặp giữa ông Biden và Thủ tướng Thụy Điển, các quan chức hy vọng đây sẽ là tín hiệu mạnh mẽ thể hiện rõ sự kiên định của Mỹ trong cam kết đối với vai trò của Thụy Điển bất kể nước này có tư cách thành viên NATO hay không. 

MAI QUYÊN (Theo Guardian, AFP)