Không chỉ vùng Vịnh, giới phân tích cho biết sự bất mãn với chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đã lan sang Bắc Phi trong bối cảnh các nước láng giềng ở Tây Sahara tiếp tục va vào tranh chấp.

Mâu thuẫn lịch sử

Ngoại trưởng Mỹ Blinken (trái) và người đồng cấp Ma-rốc Nasser Bourita trong cuộc gặp ngày 29-3. Ảnh: Getty Images

Lâu nay, cả Ma-rốc và Mặt trận Polisario đều tuyên bố chủ quyền đối với Tây Sahara - thuộc địa cũ của Tây Ban Nha ở Bắc Phi với dân số hơn nửa triệu người và diện tích 226.000km². Trong đó, sự ủng hộ của Algeria đối với phe ly khai ở khu vực tranh chấp là yếu tố gây mâu thuẫn đặc biệt giữa nước này với Ma-rốc.

Đến cuối năm 2020, chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump trong động thái gây tranh cãi đã công nhận chủ quyền của Ma-rốc đối với vùng lãnh thổ tranh chấp nói trên, cùng lúc Rabat đồng ý bình thường hóa quan hệ với Israel theo khuôn khổ Thỏa thuận hòa bình Abraham. Washington còn thông báo sẽ mở một cơ quan đại diện ngoại giao “ảo” ở Tây Sahara trước khi thiết lập lãnh sự quán.

Động thái của Mỹ vấp phải phản đối từ Algeria và làm trầm trọng thêm mâu thuẫn giữa họ và Ma-rốc. Để đáp trả, Mặt trận Polisario vốn chiếm 1/3 dân số và kiểm soát 20% diện tích Tây Sahara đã khởi động lại tranh chấp, buộc Liên Hiệp Quốc phải triển khai Phái bộ gìn giữ hòa bình để giám sát ngừng bắn. Đến tháng 8 năm ngoái, quan hệ Rabat - Algiers rơi vào căng thẳng sau các cáo buộc lẫn nhau về hành động thù địch, dẫn tới quyết định cắt đứt quan hệ ngoại giao và leo thang tranh chấp biên giới.

Sự do dự của Mỹ

Kể từ khi nhậm chức vào tháng 1-2021, Tổng thống Biden không có động thái nào, kể cả phản đối hay đảo ngược quyết định của người tiền nhiệm công nhận chủ quyền của Ma-rốc đối với vùng Tây Sahara. Thái độ của Mỹ khiến Algeria thêm quan ngại, trong khi Ma-rốc tỏ rõ thất vọng trước việc chính quyền  Tổng thống Biden không có ý tiến thêm ngoài sự “công nhận” của cựu Tổng thống Trump.

Tuy nhiên, thông qua chuyến thăm đang diễn ra của Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken đến Ma-rốc cùng Algeria, giới quan sát dự đoán Nhà Trắng đang muốn trở lại vị trí trung lập và tìm kiếm thỏa thuận giữa Algiers - Rabat. Theo nhà hoạt động Mohamed Mayaara, ông Blinken sẽ tìm cách hóa giải bất mãn của Ma-rốc và Algeria, sao cho không gây nguy hiểm tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa Ma-rốc với Israel. Để tạo động lực mới trong vấn đề Tây Sahara, người đứng đầu ngành ngoại giao Mỹ cũng tìm biện pháp đảm bảo kết quả này không khiến Algeria cảm thấy xa cách hoặc tạo cơ hội để phong trào Polisario mở rộng hiện diện.

Nguồn cung năng lượng thay thế Nga

So với Ma-rốc, Algeria được cho gần gũi với Nga hơn Mỹ. Vì lẽ này, Giáo sư Idris Attiya tại Đại học Algiers cho rằng chuyến thăm của Ngoại trưởng Blinken một phần là để kéo Algiers khỏi Mát-xcơ-va. Một lý do quan trọng khác nữa là thuyết phục Algeria tăng cường sản lượng khai thác khí đốt, giúp giảm sự phụ thuộc của châu Âu vào nguồn cung năng lượng từ Nga.

Được biết, lời kêu gọi tương tự của Mỹ đối với các cường quốc dầu mỏ ở Trung Đông vẫn chưa được đáp ứng. Trong khi đó, Algeria là nhà cung cấp khí đốt lớn thứ 3 cho châu Âu. Theo Hãng tin Al Jazeera, công ty dầu khí nhà nước Algeria Sonatrach cho biết họ sẵn sàng tăng nguồn cung sang châu Âu nhưng câu trả lời từ chính quyền vẫn chưa rõ ràng. Các nhà phân tích nhận định, năng lực sản xuất không phải vấn đề lớn nhất mà nguyên nhân còn vì Algeria muốn có sự cân bằng trong quan hệ giữa Nga - Mỹ.

Về phía Ma-rốc, tuy không phải nhà cung cấp dầu và khí đốt nổi bật nhưng hoạt động xuất khẩu năng lượng của Algeria muốn đến châu Âu phải thông qua đường ống nằm trên lãnh thổ nước này. 

Trong bối cảnh Mỹ và phương Tây thắt chặt trừng phạt Nga, giới chuyên môn cho rằng nhiệm vụ của ông Blinken hòa giải hai đồng minh Bắc Phi là hết sức quan trọng, ít nhất là để Algeria khôi phục hoạt động cung cấp khí đốt thông qua các đường ống của Ma-rốc.

MAI QUYÊN