Việc Mỹ và Iran đang tiếp tục tấn công quân sự “ăn miếng trả miếng” khiến dư luận tin rằng thỏa thuận hòa bình sơ bộ giữa hai nước thật sự đã chấm dứt và cuộc xung đột vũ trang sẽ kéo dài. Trong tình thế này, Tổng thống Donald Trump đang chịu sức ép lớn nhất từ dư luận Mỹ.

Ông Trump phát biểu trước báo giới tại hội nghị thượng đỉnh NATO hôm 8-7. Ảnh: AP

Hậu quả từ thỏa thuận vội vã?

Phát biểu bên lề hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại Thổ Nhĩ Kỳ hôm 8-7, Tổng thống Trump cho biết ông tin rằng thỏa thuận hòa bình với Iran đã kết thúc, đồng thời bày tỏ rằng ông không chắc mình còn muốn “phí thời gian” cho một thỏa thuận nữa và rằng Mỹ nên “hoàn thành nốt công việc”. 

Tuy nhiên, thái độ “quay xe” trên của Tổng thống Trump khiến dư luận Mỹ đặt câu hỏi về thỏa thuận ngừng bắn được vội vã ký kết, trong khi vẫn chưa có nhiều tiến triển nào hướng tới việc giải quyết các vấn đề then chốt gây ra xung đột. Cách đây 2 tuần, ông Trump còn tung hô thỏa thuận đạt được với Iran: “Lần đầu tiên sau 3.000 năm, chúng ta sẽ có hòa bình ở Trung Đông”.

Giới chuyên gia Mỹ nhận định thỏa thuận với Iran có lẽ là kết quả của sự vội vàng và giả định của ông Trump, xuất phát từ thời gian ông làm kinh doanh bất động sản, nên ông tin rằng Iran sẽ coi trọng lợi ích kinh tế hơn hệ tư tưởng đã thúc đẩy chính trị của nước này kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. 

Nhiều vấn đề mà ông Trump phải đối mặt giờ đây đã trở nên trầm trọng hơn do chính thỏa thuận ngừng bắn gây ra. Thỏa thuận này dường như trao cho Iran ít nhất một số quyền kiểm soát đối với việc đi qua eo biển Hormuz, vũ khí tối thượng mà Tehran và đặc biệt là Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, đã khéo léo sử dụng để đẩy giá dầu lên cao. Và giờ đây nó được dùng để biện minh cho các cuộc tấn công vào các tàu chở dầu và tàu chở hàng không tuân thủ các quy định mới của Iran.

Chiến thuật đàm phán?

Một quan chức Mỹ tiết lộ quyết định của Tổng thống Trump tiến hành thêm đợt tấn công mới nhằm vào Iran xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó có việc ông không hài lòng khi eo biển Hormuz vẫn chưa được khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải và đặc biệt là việc Iran tiếp tục tấn công các tàu thuyền thương mại trong thời gian ông tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO.

Quan chức Mỹ cũng lưu ý, ông Trump ngày càng mất kiên nhẫn với tiến độ đàm phán giữa Washington và Tehran, đồng thời cáo buộc Iran không nhất quán và tìm cách trì hoãn các cuộc thương lượng liên quan đến chương trình hạt nhân.

Mặc dù phát lệnh tấn công Iran, nhưng ông Trump cũng khẳng định rằng chiến sự tiếp diễn không có nghĩa là quay trở lại chiến tranh hoặc hành động quân sự lâu dài. Hãng tin AP nhận định những lời lẽ và hành động quân sự mới của ông Trump có thể là một chiến lược nhằm gia tăng áp lực lên Iran để nước này ngừng tấn công các tàu vận chuyển dầu khí ở eo biển Hormuz và nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ về chương trình hạt nhân, điều mà ông Trump đã từng thử trước đây.

Michael Eisenstadt, cựu chuyên gia phân tích quân sự hiện đang điều hành Chương trình Nghiên cứu Quân sự và An ninh tại Viện Chính sách Trung Đông Washington, cho rằng “giới chức Mỹ vẫn đang trong giai đoạn đàm phán, bất kể Tổng thống nói gì”. Theo ông Eisenstadt, xung đột là một phần của đàm phán và việc tuyên bố chấm dứt bản ghi nhớ cũng là một phần của quá trình đàm phán.

Theo Ali Vaez, giám đốc phụ trách vấn đề Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, bước đi mới của ông Trump là một nỗ lực nhằm gia tăng áp lực quân sự mà chưa đóng cánh cửa ngoại giao. Bản thân Iran vẫn có mọi lý do để quay lại bàn đàm phán vì nước này đang rất cần sự hỗ trợ kinh tế đã được hứa hẹn trong thỏa thuận tạm thời.

Nhưng theo ông Vaez, thương lượng bằng vũ lực là một “trò chơi nguy hiểm”, bởi đến một lúc nào đó nó có thể biến thành cuộc chiến toàn diện.

KIẾN HÒA