Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phát động chiến dịch mang tên “Dự án Tự do" bắt đầu từ sáng 4-5 nhằm hộ tống tàu thương mại bị mắc kẹt rời khỏi eo biển Hormuz. Giới phân tích cho rằng dự án tốn kém này của Mỹ ẩn chứa nhiều rủi ro.

Chiến dịch quân sự quy mô lớn

Trong một tuyên bố đăng trên nền tảng Truth Social ngày 3-5, Tổng thống Trump cho biết các quốc gia từ khắp nơi trên thế giới đã yêu cầu sự hỗ trợ của Mỹ trong việc điều hướng qua tuyến đường thủy quan trọng Hormuz để rời khỏi Vùng Vịnh.

Các tàu chở hàng đang mắc kẹt tại Oman, chưa thể đi qua eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

Chiến dịch tập trung chủ yếu vào việc đưa các tàu dân sự mang cờ của các quốc gia không liên quan đến cuộc xung đột bị mắc kẹt trên đường đi qua Hormuz. Vì thế, ông chủ Nhà Trắng mô tả đây là “cử chỉ nhân đạo” trong bối cảnh nhiều tàu bị mắc kẹt đang cạn kiệt lương thực và nhu yếu phẩm. Mặt khác, ông Trump đe dọa rằng bất kỳ sự can thiệp nào vào chiến dịch của Mỹ sẽ "phải bị xử lý mạnh tay". 

Theo dữ liệu từ công ty tình báo hàng hải AXSMarine, tính đến cuối tháng 4, vẫn còn hơn 900 tàu thương mại hiện diện trong khu vực Vùng Vịnh. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thì cho biết có tới 20.000 thủy thủ bị mắc kẹt trên khoảng 2.000 tàu thuyền ở eo biển Hormuz kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran bắt đầu hôm 28-2.

Ngay sau tuyên bố của ông Trump, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), Đô đốc Brad Cooper xác nhận chiến dịch trên qua mạng xã hội X, nhấn mạnh nhiệm vụ này có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh khu vực và ổn định kinh tế toàn cầu. Theo ông Cooper, để thực hiện trọng trách “vừa phối hợp quân sự vừa hành động ngoại giao” này, CENTCOM sử dụng mọi nguồn lực hiện có trong tay gồm các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay trên biển lẫn mặt đất, các hệ thống không người lái và khoảng 15.000 binh sĩ.

Thử thách thiện chí của Iran

Phản ứng với thông báo trên của Mỹ, Chủ nhiệm Ủy ban An ninh Quốc gia thuộc Quốc hội Iran, ông Ebrahim Azizi nhấn mạnh: "Bất kỳ sự can thiệp nào của Mỹ vào chế độ hàng hải mới tại Hormuz sẽ bị coi là hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn". Trong khi đó, Cơ quan điều hành thương mại hàng hải Anh (UKMTO) cho biết một tàu hàng bị nhiều tàu nhỏ tấn công gần khu vực cửa ngõ phía Đông Hormuz. Dù toàn bộ thủy thủ an toàn, sự cố cho thấy nguy cơ leo thang căng thẳng cục bộ trên biển vẫn hiện hữu.

Theo Harlan Ullman, chủ tịch tập đoàn tư vấn tài chính và chiến lược Killowen Group và là cựu quan chức hải quân Mỹ, chiến dịch trên là một bước tiến quan trọng hướng đến giải quyết cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz, nhưng điều này chỉ diễn ra tốt đẹp nếu Iran tỏ rõ thiện chí trước đàm phán. Còn nếu Iran kiên quyết đáp trả thì sức mạnh quân sự của Mỹ cũng khó hộ tống an toàn cho tàu hàng đi lại qua Hormuz, nơi lực lượng vũ trang Iran nắm lợi thế tuyệt đối.

Tổng thống Trump cho biết các nhà đàm phán Mỹ đang có những cuộc thảo luận rất tích cực với Iran và những cuộc thảo luận này “có thể dẫn đến một điều gì đó rất tích cực cho tất cả mọi người". Iran xác nhận đã nhận được phản hồi của Mỹ đối với đề xuất 14 điểm thông qua trung gian Pakistan, song nhấn mạnh tiến trình hiện mới dừng ở trao đổi gián tiếp và chưa bước vào đàm phán hạt nhân chính thức.

Theo đề xuất được hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran đăng tải hôm 2-5, Tehran tiếp tục yêu cầu Washington chấm dứt vĩnh viễn các hành động thù địch, rút toàn bộ quân đội Mỹ khỏi khu vực Trung Đông và hai bên ngừng bắn 30 ngày để giải quyết các vấn đề then chốt như dỡ bỏ phong tỏa hải quân, giải phóng các tài sản của Iran bị phong tỏa, nới lỏng trừng phạt và bồi thường. Ngoài ra, Iran cũng yêu cầu chấm dứt xung đột trên nhiều mặt trận, trong đó có Lebanon và thiết lập cơ chế quản lý mới dành cho eo biển Hormuz.

ĐỨC TRUNG