Trong bối cảnh kinh tế khó khăn hiện nay, Chính phủ đã quyết tâm tái cơ cấu nền kinh tế, tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước và lành mạnh hóa hệ thống tài chính để giải quyết những hạn chế, yếu kém, góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển theo chiều rộng, sâu. Theo khẳng định của lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), sau 2 năm triển khai thực hiện Đề án cơ cấu lại hệ thống Tổ chức tín dụng (TCTD) và Đề án xử lý nợ xấu đã đạt nhiều thành quả quan trọng. Hệ thống ngân hàng đã giảm đi 7 TCTD yếu kém, tránh được sự đổ vỡ của hệ thống ngân hàng; đồng thời góp phần tích cực trong kiểm soát lạm phát, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh. Nhiều ý kiến của một số chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, dù vẫn còn ngân hàng yếu kém, nợ xấu chưa xử lý triệt để nhưng kinh tế vĩ mô đã ổn định trong 2 năm gần đây, ngành ngân hàng đã lập lại trật tự, kỷ cương trên thị trường tiền tệ. Lãi suất huy động và cho vay cũng giảm dần, phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế. Song song đó, Đề án xử lý nợ xấu dù lộ trình và bước đi có phần chậm nhưng cũng tích cực gỡ khó cho hệ thống ngân hàng. Năm 2012, nợ xấu được xử lý đạt hơn 69.000 tỉ đồng; năm 2013 là 98.000 tỉ đồng; tính đến cuối tháng 7-2014, VAMC đã mua được gần 54.000 tỉ đồng nợ xấu. Đây được đánh giá là nỗ lực rất lớn của toàn hệ thống ngân hàng.

Mới đây, trong cuộc họp báo tháng 8-2014, lãnh đạo NHNN khẳng định, thanh khoản của các TCTD tiếp tục được đảm bảo và dư thừa, lãi suất thị trường liên ngân hàng ổn định ở mức thấp. Cơ cấu tín dụng tiếp tục chuyển dịch theo hướng tập trung vào các ngành, lĩnh vực ưu tiên theo chủ trương của Chính phủ. Trong những tháng cuối năm 2014, lãnh đạo NHNN cho biết sẽ tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ chủ động và linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa nhằm kiểm soát lạm phát; tập trung các giải pháp để đạt mục tiêu tăng trưởng tín dụng cả năm 2014 là 12-14%. Thời gian gần đây, nợ xấu trong hệ thống ngân hàng có xu hướng tăng do quá trình tái cấu lại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước. Theo các chuyên gia, tái cơ cấu ngành ngân hàng không thể tách rời với quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước và đầu tư công để xử lý nợ đọng trong xây dựng cơ bản.

Vừa qua, NHNN đã ban hành Thông tư 24/2014/TT-NHNN hướng dẫn một số nội dung về bảo hiểm tiền gửi cho người dân khi ngân hàng mất khả năng thanh khoản hoặc chính thức phá sản được xác định bởi NHNN. Thông tư có hiệu lực từ ngày 24-10-2014, Thông tư quy định người dân được trả tiền gửi trong vòng 1 tháng nếu ngân hàng phá sản. Nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm phát sinh tính từ thời điểm NHNN có văn bản chấm dứt kiểm soát đặc biệt hoặc văn bản chấm dứt áp dụng, hoặc văn bản không áp dụng các biện pháp phục hồi khả năng thanh toán mà TCTD (có tham gia bảo hiểm tiền gửi) vẫn lâm vào tình trạng phá sản. Thông tư quy định, trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, TCTD tham gia bảo hiểm tiền gửi phải gửi hồ sơ về Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đề nghị trả tiền bảo hiểm. Trong thời hạn 5 ngày, kể từ ngày nhận đủ hờ sơ, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tiến hành kiểm tra các chứng từ, sổ sách để xác định số tiền bảo hiểm phải trả. Sau đó trong 10 ngày, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam phải có phương án trả tiền cho người được bảo hiểm tiền gửi. Sự ra đời của Thông tư 24 là thông điệp mạnh mẽ và quyết tâm của ngành ngân hàng trong việc lành mạnh hóa toàn hệ thống.

Nhiều ý kiến của chuyên gia tài chính cho rằng, giải pháp M&A (mua bán và sáp nhập) cũng là giải pháp hiệu quả trong tái cơ cấu hệ thống ngân hàng. Đây là xu hướng đã và đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới. Tại Việt Nam gần đây, xu hướng M&A cũng diễn ra khá rầm rộ trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng. Việc tái cơ cấu ngân hàng thông qua M&A có nhiều lợi thế hơn so với các giải pháp khác. Tuy nhiên, sau M&A thì các ngân hàng thương mại phải thực hiện hàng loạt các giải pháp về tài chính, quản trị, chiến lược… để ổn định hoạt động, góp phần lành mạnh hóa hệ thống TCTD.

Song Nguyên