Thời gian qua, liên kết sản xuất qua các mô hình cánh đồng lớn (CĐL), doanh nhiệp, hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác… mang lại hiệu quả và nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, để tối ưu hóa mô hình này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nông dân, doanh nghiệp, HTX và đơn vị chuyên môn nhằm tháo gỡ các nút thắt trong liên kết sản xuất.

Mô hình cánh đồng lớn ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất, thu hoạch được phát triển tại TP Cần Thơ.

Nhân rộng CĐL

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường - NN&MT), những năm gần đây, các địa phương trong vùng ra sức củng cố, hỗ trợ và phát triển các HTX, tổ hợp tác xây dựng mô hình CĐL. Đồng thời, lồng ghép mô hình trong các chương trình dự án chuyển đổi nông nghiệp bền vững (VnSAT)… Từ đó nhiều HTX nông nghiệp kiểu mới hoạt động hiệu quả, đầu tư nhà kho, máy sấy, thực hiện cơ giới hóa các khâu sản xuất trên đồng ruộng để đáp ứng các điều kiện liên kết sản xuất với doanh nghiệp.

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ, nhận định: “Thời gian qua, ngành Nông nghiệp thành phố tăng cường áp dụng mô hình sản xuất tập trung, nhằm tạo điều kiện phát huy hiệu quả “liên kết 4 nhà”, thúc đẩy nâng cao chuỗi giá trị sản xuất, kinh doanh lúa gạo và tăng thu nhập cho nông dân. Theo tính toán, lợi nhuận từ canh tác lúa trong mô hình CĐL cao hơn so với ngoài mô hình từ 2,4 triệu đến 5 triệu đồng/ha/vụ. Trong mô hình CĐL đã hình thành diện tích sản xuất lúa sạch và theo tiêu chuẩn VietGAP, Global GAP...”.

Mỗi vụ lúa, ngành Nông nghiệp thành phố duy trì và thực hiện mô hình CĐL với diện tích 84.819ha, trong đó có trên 30% diện tích được doanh nghiệp, HTX liên kết tiêu thụ sản phẩm. Diện tích còn lại chủ yếu bán cho thương lái với giá thị trường. Hầu hết, diện tích CĐL sản xuất theo mô hình sản xuất lúa hữu cơ, theo tiêu chuẩn VietGAP, Global GAP, mô hình canh tác lúa thông minh…

Bên cạnh đó, diện tích sản xuất lúa theo CĐL và các mô hình trên đều mang lại hiệu quả kinh tế cao, sản phẩm đạt chất lượng, hạ giá thành sản xuất và xây dựng nên vùng nguyên liệu phục vụ tiêu thụ nội địa, xuất khẩu. Nông dân tham gia các mô hình được tập huấn kỹ thuật chăm sóc, sản xuất lúa tiên tiến, bao tiêu sản phẩm với giá thu mua cao hơn thị trường. Đặc biệt, nông dân sản xuất lúa theo các mô hình phải tuân thu quy trình sản xuất, giảm lượng giống gieo sạ, lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng phù hợp, bảo đảm thời gian cách ly và bảo vệ môi trường…

Ông Nguyễn Thanh Tâm ở xã Thạnh Quới, TP Cần Thơ, cho biết: “Gia đình có hơn 20 công ruộng tham gia sản xuất theo mô hình CĐL. Với mô hình này, quá trình sản xuất được hỗ trợ từ khâu làm đất, gieo sạ, kỹ thuật canh tác, chăm sóc lúa đến thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm, góp phần tăng thêm lợi nhuận. Vụ đông xuân này gia đình tôi tiếp tục sản xuất theo mô hình và tuân thủ các quy định của đơn vị tổ chức…”.

Vụ lúa đông xuân 2025-2026, ngành Nông nghiệp TP Cần Thơ khuyến khích các xã, phường nhân rộng sản xuất theo các mô hình CĐL, đồng thời ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất như “3 giảm, 3 tăng”, “1 phải, 5 giảm”, “Quản lý dịch hại bằng công nghệ sinh thái”, “Quản lý rầy nâu, bệnh vàng lùn - lùn xoắn lá”, nhân rộng bản tin thời tiết nông vụ trong vụ đông xuân nhằm hỗ trợ nông dân phòng trừ dịch hại...

Đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa

Tại những CĐL ở ĐBSCL cũng như TP Cần Thơ, hình ảnh máy gặt đập liên hợp, máy bay không người lái để sạ lúa, phun thuốc, bón phân… rất quen thuộc và phổ biến. Điều này không chỉ giảm chi phí sản xuất, nâng cao giá trị nông sản mà đang giải quyết bài toán thiếu lao động ở khu vực nông thôn. Chính cơ giới hóa trong nông nghiệp đang từng bước đưa vùng ĐBSCL trở thành trung tâm sản xuất nông sản chất lượng cao của cả nước.

Nhiều HTX, doanh nghiệp sản xuất, chế biến, xuất khẩu gạo, nhận định: CĐL là mô hình thuận tiện ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất. Qua đó làm thay đổi nhận thức của nông dân về sản xuất nông nghiệp theo hướng áp dụng các tiến bộ kỹ thuật từ khâu gieo sạ đến thu hoạch. Sử dụng máy bay để gieo sạ, phun thuốc; sử dụng máy móc để thu hoạch, sấy... giúp nông dân giảm chi phí sản xuất, nâng cao giá trị nông sản…

Theo ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam, cơ giới hóa khâu làm đất và thu hoạch lúa vùng ĐBSCL đạt tỷ lệ cao. Tuy nhiên, tỷ lệ cơ giới hóa ở các khâu khác nhau chưa đồng đều, dẫn đến ảnh hưởng chất lượng nông sản. Vì vậy, cơ giới hóa đồng bộ là cần thiết để đạt hiệu quả kinh tế cao, đem lại lợi nhuận cho nông dân và doanh nghiệp. Cơ giới hóa đồng bộ gồm đồng bộ về trang thiết bị, máy móc trong các khâu sản xuất; đồng bộ về phương thức sản xuất, từ hộ gia đình đến trang trại, HTX, liên vùng và đồng bộ về kỹ thuật, công nghệ, tài chính và nhận thức của người sản xuất…

“Để thực hiện được mục tiêu trên cần có một Trung tâm cơ giới hóa vùng ĐBSCL. Trung tâm này không chỉ trưng bày, cung cấp máy móc mà còn đào tạo nhân lực, sửa chữa, cung cấp dịch vụ và và có thể mở rộng ra cả nước. Bên cạnh đó, cần sự hợp tác và đầu tư của nhà nước, doanh nghiệp, HTX và nông dân để đạt được mục tiêu cơ giới hóa đồng bộ, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng nông sản…”, ông Lê Thanh Tùng nhấn mạnh. 

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, thời gian tới, các địa phương vùng ĐBSCL cần vận dụng linh hoạt các cơ chế chính sách, đầu tư nguồn lực, tăng cường đẩy mạnh liên kết sản xuất, sản xuất theo chuỗi gắn với nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua hình thức liên kết, phát triển mô hình CĐL…

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP Cần Thơ, cho biết địa phương đang phát huy và tuyên truyền, đào tạo cho nông dân chuyển đổi tư duy sản xuất theo quy trình sản xuất của mô hình CĐL, tiêu chuẩn Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Đồng thời, ngành Nông nghiệp thành phố tập trung rà soát, đầu tư cơ sở hạ tầng, phục vụ các quy trình sản xuất mới, tiến bộ. Bên cạnh đó, kêu gọi doanh nghiệp tham gia liên kết đầu vào, đầu ra, xây dựng tiêu chuẩn gạo theo quy trình của Bộ NN&MT, góp phần phát triển thêm mô hình CĐL, xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Bài, ảnh: HÀ VĂN