Mỗi năm, cứ gần đến ngày 2-9, không khí tại các trại giam, trại tạm giam lại sôi nổi hẳn lên, xung quanh việc đặc xá, giảm án, tha tù trước hạn. Cứ mỗi dịp như thế, cả nước lại có hơn 10 ngàn phạm nhân được quay về đoàn tụ gia đình, làm lại cuộc đời.

Trung tá Nguyễn Văn Đấu, Phó trưởng Công an phường Thường Thạnh (bìa trái ảnh) thăm hỏi, động viên chú Võ Thế Khải sau khi được đặc xá sẽ hòa nhập tốt với cộng đồng. Ảnh: S.H.

Cách đây gần 1 năm, anh Nguyễn Ngọc Ẩn (ở khu vực 1, phường An Khánh, quận Ninh Kiều) được đặc xá trở về với gia đình. Ngày anh trở về, vợ chồng, cha con xúm xít vui mừng khôn tả. Bà con lối xóm người đem chai rượu, người đem ít bánh trái đến chúc mừng anh đã thoát khỏi con đường tù tội. Chính tình cảm của gia đình và bà con lối xóm làm anh ấm lòng, xóa bỏ mặc cảm và bắt đầu làm lại công việc mà anh đã bỏ dở mấy năm về trước.

Trước đây, anh Ẩn cùng vợ là chị Tạ Thị Ánh Thu có cuộc sống gia đình hạnh phúc. Tuy nghèo khó, ở trọ, nhưng anh chị vẫn chăm chỉ làm ăn. Anh làm nghề chăm sóc hoa kiểng, còn chị ở nhà bán chậu sành. Do nghe bạn bè cùng ở trọ, anh đã đem tiền giả đi đổi giùm và bị bắt. Năm 2006, anh Ẩn bị TAND TP Cần Thơ tuyên phạt 7 năm tù về tội tiêu thụ tiền giả. Biết tin anh Ẩn bị bắt, vợ và các con anh bàng hoàng. Chị Thu mất phương hướng, không biết phải làm gì, con gái lớn của anh Ẩn năm đó mới học lớp 7 bắt đầu mặc cảm, không chơi với bạn bè. Sau biến cố đó, chị Thu cố gắng vượt qua mọi lời đàm tiếu để nuôi con ăn học. Chị xin cha chồng cho mượn miếng đất trong con hẻm nhỏ ở khu vực 1, phường An Khánh, cất tạm căn nhà tre lá, để 4 mẹ con có chỗ che nắng mưa. Cả ngày chị quần quật lột củ hành thuê kiếm vài chục ngàn đồng lo cái ăn, cái mặc và các con học hành. Con gái lớn của chị ban ngày đi học, tối về cũng tiếp mẹ lột củ hành. Nhờ các con học giỏi nên chị Thu có động lực làm việc nuôi con và chờ ngày chồng ra tù.

Khi hay tin anh Ẩn được đặc xá về trước 4 năm, chị Thu và các con trong lòng mừng khấp khởi đến Trại tạm giam Long Tuyền rước anh về. Chị Thu bày tỏ: “Mỗi lần đi thăm nuôi, tôi đều nhắc ảnh phải cải tạo tốt để được sớm về nhà. Ngày đi rước chồng trở về gia đình, tôi mừng đến rơi nước mắt. Bây giờ, tôi vẫn lột củ hành thuê, nhưng không phải vất vả như hồi trước vì đã có ảnh là trụ cột gia đình. Sau khi được tha tù trước thời hạn, anh Ẩn trở lại với công việc chăm sóc hoa kiểng, thời gian rảnh chạy xe honda khách kiếm thêm tiền. Anh Ẩn tâm sự: “Lúc tôi bị bắt, những mối thuê chăm sóc hoa kiểng đã kiếm người khác. Khi trở về, tôi bắt tay làm lại từ đầu. Cũng có một số người quen thấy tôi về đã đem kiểng đến nhờ chăm sóc và ghép cành. Bây giờ tôi nhận chăm sóc hơn 40 gốc mai, tiền công chăm sóc một gốc trong 1 năm từ 700 ngàn đồng đến 1 triệu đồng, cũng đỡ được phần nào gánh nặng cho gia đình”. Ngoài thời gian chăm sóc kiểng, chạy xe honda khách, anh Ẩn còn đi hái thuốc nam làm từ thiện. Sau một lần lầm lỡ, anh Ẩn rất ân hận, anh nói: “Sau khi tôi trở về gia đình, mấy anh công an thường tới lui, gặp gỡ động viên thăm hỏi công ăn việc làm. Tôi mong rằng những anh em được khoan hồng, đặc xá, trở về sum họp gia đình ráng lo làm ăn đừng chạy theo đồng tiền làm chuyện sai trái, vì tiền bạc có đó rồi mất đó, chỉ có lòng nhân nghĩa, lối sống đạo đức là cao quý, đừng mơ mộng viển vông rồi phải hối hận...”. Đại úy Nguyễn Văn Tư, Công an khu vực 1, phường An Khánh, cho biết: “Các đối tượng được đặc xá, tha tù trở về, chúng tôi đều tới lui thăm hỏi thường xuyên. Trường hợp anh Ẩn, từ lúc trở về đến nay tu chí làm ăn, nuôi dạy con cái ngoan, học hành rất giỏi...”.

Theo chân công an phường Thường Thạnh, chúng tôi đến nhà chú Võ Thế Khải (sinh năm 1957, ở khu vực Thạnh Huề). Sau 3 lần được giảm án, chú Khải trở về sum họp gia đình vào tháng 6-2009. Từng lãnh án cướp tài sản nên chú Khải sống hơi khép kín. Chú Khải tâm sự: Chỉ vì một chút nóng giận đối với người thiếu nợ tôi mà tôi vô nhà người đó lấy đồ siết nợ, thế là bị kiện và tôi bị bắt với tội danh cướp tài sản. Khi trở về, bà con lối xóm cũng thương, nhưng bị mang tiếng cướp tài sản cũng thấy mặc cảm. Tôi lo nhất là mấy đứa cháu sau này, trong lý lịch bị ghi là ông nội bị tội cướp tài sản thì khó cho tương lai, việc làm của chúng...”. Từ ngày trở về gia đình, do sức khỏe yếu, chú Khải không làm được việc nặng, nên chỉ quanh quẩn trong nhà rồi đi ruộng bắt ốc, đặt trúm bắt lươn đem bán kiếm tiền trang trải sinh hoạt hàng ngày. Thấy chú Khải chí thú làm ăn, Công an phường rất quan tâm, thường xuyên thăm hỏi, động viên, giúp chú Khải xóa bỏ mặc cảm, hòa nhập cộng đồng.

Trung tá Nguyễn Văn Đấu, Phó trưởng Công an phường Thường Thạnh, cho biết: “Những đối tượng sau khi được đặc xá, trở về địa phương, chúng tôi thường quan tâm thăm hỏi, động viên, làm công tác tư tưởng, tuyên truyền chính sách, pháp luật để họ xóa bỏ mặc cảm, phấn đấu vươn lên trong cuộc sống. Đối với những đối tượng dính tới ma túy, nếu có chuyển biến tốt, hàng tháng họp với Chi cục Phòng chống tệ nạn xã hội, chúng tôi đều báo để Chi cục hỗ trợ vốn cho họ làm ăn. Đối với đối tượng hình sự về sống tại địa phương, nếu thấy chuyển biến tốt rõ rệt, có nguyện vọng làm ăn, cải thiện cuộc sống, chúng tôi làm danh sách xác nhận quá trình hòa nhập tốt, đề nghị các ban ngành hỗ trợ để vay vốn Ngân hàng Chính sách Xã hội để tự tạo việc làm, vươn lên xóa đói giảm nghèo và khi đã chuyên tâm làm ăn, họ sẽ không tái phạm”.

* Chuẩn bị cho ngày về...

Buổi sáng cuối tháng 8, bước chân vào khu lao động dành cho phạm nhân của Trại tạm giam Công an TP Cần Thơ, đã nghe tiếng trò chuyện lẫn tiếng hát khe khẽ của nhóm phạm nhân đang chăm sóc liếp rau muống. Không ít đôi mắt ánh lên niềm vui đón nhận lễ đặc xá năm 2010. Nơi phòng tiếp dân, nhiều người thân phạm nhân đứng xem tấm bảng niêm yết danh sách những người được đặc xá lần này. Có người không giấu được niềm vui, nhảy lên reo hò mừng rỡ, có người lặng lẽ đứng nép sang một góc, lau dòng nước mắt hạnh phúc, vì biết được người thân của mình sắp sum họp gia đình. Thượng tá Phạm Văn Thủ, Phó giám thị Trại tạm giam Công an TP Cần Thơ, cho biết: “Mọi thủ tục cho công tác đặc xá năm 2010 của trại tạm giam đã hoàn thành. Chúng tôi đang chờ quyết định ngày tổ chức đặc xá của lãnh đạo Công an thành phố”.

Hơn 2 tháng nay, kể từ khi có Quyết định của Chủ tịch nước về đặc xá năm 2010, cán bộ Trại tạm giam Công an TP Cần Thơ đã khẩn trương làm các thủ tục dành cho các phạm nhân thuộc diện đặc xá. Trong đợt đặc xá này, Ban giám thị Trại đã chọn 62 hồ sơ phạm nhân cho Hội đồng xét đặc xá của Trại xem xét, kết quả có 51 hồ sơ hội đủ các điều kiện được đề nghị đặc xá. Trại tạm giam niêm yết danh sách 51 hồ sơ và thông báo cho tất cả phạm nhân ở phân trại quản lý cải tạo phạm nhân trong Trại biết. Nếu có khiếu nại, thắc mắc Hội đồng đặc xá của trại sẽ kịp thời giải thích hoặc bổ sung, điều chỉnh theo đúng quy định, trước khi thông qua Ban Chỉ đạo công tác đặc xá Công an TP Cần Thơ. Sau khi Hội đồng đặc xá của trại duyệt danh sách phạm nhân đủ điều kiện được đề nghị đặc xá, danh sách này sẽ được niêm yết công khai ngay tại hội trường học tập, các buồng giam và phòng tiếp dân.

Chúng tôi gặp phạm nhân Bùi Quang Vinh (sinh năm 1974, ở thị trấn Cờ Đỏ) đang chuẩn bị phân phát cơm cho các phạm nhân khác trong bếp ăn. Từ hôm thấy có tên mình trên danh sách được đặc xá, anh em ở cùng phân trại thấy Vinh phấn chấn lên hẳn, không còn vẻ trầm tư như trước. Vinh lao động chăm chỉ hơn. Nét mặt hân hoan, anh nói: “Ngày nào đi lao động về là tôi lại đến đứng nhìn danh sách đặc xá, trong đó có tên của mình, để tin rằng đây là sự thật chứ không phải giấc mơ. Tôi mong ngày qua thật mau để sớm trở về với gia đình. Trước đây, tôi chưa bao giờ đi xa nhà một hai ngày, nhưng lần này tôi đã đi quá lâu rồi!”. Vinh phạm tội chứa mại dâm và bị tuyên án 5 năm tù. Tính đến thời điểm này, Vinh đã chấp hành án ở trại tạm giam này trên 2 năm 6 tháng. Nhờ lao động cải tạo tốt, bản tính chịu khó, cần cù và có tài nấu ăn nên sau khi vào Trại tạm giam, Vinh được phụ trách tổ nấu ăn cho phạm nhân của trại.

Cũng trong tâm trạng nóng lòng chờ ngày ra sum họp với người thân, phạm nhân Lê Quốc Thắng, 23 tuổi, bị kết án 4 năm về tội trộm cắp tài sản đã mấy ngày liền không ngủ được vì vui mừng. Không có tên trong danh sách được đặc xá năm 2010, nhưng Thắng đã có quá trình cải tạo tốt và được giảm án. Dịp 2-9 này Thắng sẽ được trở về với người mẹ già đang từng ngày mong mỏi. Còn đối với những phạm nhân chưa đủ tiêu chuẩn được đề nghị đặc xá lần này, chúng tôi cũng thấy được nơi họ niềm mong đợi và khát vọng ngày về. Phạm nhân L.T.Đ phạm tội làm giấy tờ giả, bị tuyên án 8 năm, dù không đủ điều kiện được đặc xá đợt này, nhưng chị cũng vui lây với niềm vui của các phạm nhân được đặc xá. Chị Đ, nói: “Tôi sẽ cố gắng lao động, cải tạo tốt, hy vọng lần sau tôi cũng sẽ có tên trong danh sách được đặc xá. Mấy chị em cùng buồng giam của tôi vẫn luôn động viên nhau như thế!”.

Thượng tá Nguyễn Việt Khải, Giám thị Trại tạm giam Công an TP Cần Thơ, cho biết: “Quy trình xét duyệt đề nghị đặc xá được thực hiện chặt chẽ, nghiêm túc và dân chủ công khai. Không chỉ phạm nhân hồi hộp chờ đợi từng ngày để được chính thức có tên trong danh sách đặc xá, mà cán bộ, chiến sĩ trại tạm giam cũng phấn khởi, tự hào vì mình đã mang lại hiệu quả thiết thực, đưa những người lầm lạc trở về với cộng đồng, trở thành những công dân có ích cho xã hội”. Bên cạnh việc chuẩn bị các thủ tục, chi phí tàu xe, liên hệ gia đình đến đón phạm nhân được đặc xá, Ban giám thị Trại tạm giam còn tổ chức nhiều lớp phổ biến các quy định pháp luật mới, những thông tin mới cho phạm nhân, giúp họ không bị lạc hậu, bỡ ngỡ khi trở về với cộng đồng, sau thời gian dài sống tách biệt. Quản giáo Trại tạm giam còn tổ chức những chương trình giao lưu, văn nghệ để các phạm nhân có dịp động viên, an ủi nhau trước khi họ được trở về gia đình.

Những phạm nhân tiến bộ, cải tạo tốt sẽ được đặc xá trở về nhà. Mỗi người một dự định, ước mơ. Mong sao tất cả đều trở về với con đường lương thiện với vòng tay rộng mở của gia đình và xã hội.