THANH LONG

Năm qua, những mô hình, cách quản lý mới nhằm nâng cao hiệu quả trên đơn vị diện tích đất sản xuất ở ĐBSCL tiếp tục được nông dân đồng thuận và lan tỏa. Cuộc chinh phục đồng đất đặt niềm tin, kỳ vọng vào công cuộc tái cơ cấu ngành nông nghiệp đã và đang diễn ra mạnh mẽ như hiện nay.

Điểm sáng trong lòng dân

Xã Phú Đức, huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp những ngày cuối năm, người dân vẫn còn kể nhiều về 2 vụ lúa xuân hè và hè thu năm rồi. Chuyện là, không như những vụ trước, 2 vụ lúa này, do gặp một số khó khăn nên Công ty TNHH Xuất Nhập khẩu Thương mại Võ Thị Thu Hà trả tiền mua lúa cho dân trong cánh đồng lớn (CĐL) 1.100ha, thuộc ấp K8 và K9, xã Phú Đức chậm hơn so với hợp đồng. Ông Võ Văn Đào, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp Tân Tiến, kể: Vụ đầu công ty trả tiền mua lúa chậm hơn 10 ngày. Vụ thứ 2, công ty trả chậm gần 1 tháng. Nhiều nông dân rất bất bình. Chi ủy Chi bộ Bình Tiến cùng Hội đồng quản trị 2 HTX Phú Bình và Tân Tiến đã chủ động liên hệ, họp “đối thoại” giữa công ty với nông dân. Kết quả được sự đồng thuận cao: Công ty Võ Thị Thu Hà tính lãi suất 1,5%/tháng đối với tiền mua lúa trả chậm. “Đó là một trong nhiều câu chuyện Chi bộ Bình Tiến nắm bắt, giải quyết kịp thời bức xúc nên dân trong CĐL ngày càng tin và làm theo” - ông Võ Văn Đào chia sẻ.

Được sự thống nhất của Đảng bộ huyện Tam Nông, tháng 3-2014, Chi bộ Bình Tiến trực thuộc Đảng ủy xã Phú Đức chính thức “ra mắt” với 9 đảng viên. Cùng đó, Chi hội Nông dân Bình Tiến cũng được thành lập. Ông Nguyễn Hoàng Minh Tâm, Bí thư Đảng ủy xã Phú Đức, cho biết: Thực tiễn sản xuất đòi hỏi phải thành lập Chi bộ trong CĐL, cụ thể là CĐL thuộc 2 HTX nên Đảng ủy xã Phú Đức mạnh dạn đề xuất thành lập Chi bộ Bình Tiến - tên ghép của HTX Phú Bình và Tân Tiến. Bởi thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp, Phú Đức chọn 2 HTX xây dựng CĐL 1.100ha; trong đó, HTX Phú Bình ở ấp K8 khoảng 350ha, HTX Tân Tiến ở ấp K9 khoảng 750ha. “Sự hình thành, hoạt động tổ chức Đảng trong CĐL không trùng lắp, chồng chéo với 2 Chi bộ ấp K8 và K9 hiện hữu. Mục tiêu của Chi bộ Bình Tiến là tăng cường sự chỉ đạo, lãnh đạo kịp thời của Đảng đối với mô hình CĐL, nâng cao nhận thức của nông dân sản xuất theo nhu cầu thị trường, thực hiện thắng lợi đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Từ khi Chi bộ chính thức hoạt động đến nay, dân trong CĐL không còn khiếu kiện, khiếu nại lên UBND hay Đảng ủy xã nữa” - ông Nguyễn Hoàng Minh Tâm nói. Ông Mai Tân Tiến, Phó Bí thư Chi bộ Bình Tiến, cho biết: Lúc đầu, một bộ phận nông dân vẫn còn ngại vào CĐL. Chi ủy, đảng viên trong Chi bộ đến tận nhà tuyên truyền lợi ích khi làm ăn được đầu tư đầu vào, bao tiêu đầu ra. Nhiều nông dân trong CĐL không thống nhất cách mua, giá mua lúa của DN, muốn bán lúa cho thương lái. Đại diện Chi hội Nông dân cùng chi bộ đến động viên, phân tích thiệt hơn… Từng vụ việc, Chi bộ đều nắm bắt và có hướng giải quyết kịp thời. Nếu ngoài khả năng, Chi bộ làm cầu nối giữa nông dân trong CĐL với địa phương, với DN tìm hướng giải quyết hợp tình, hợp lý. Nâng cao hơn nữa vai trò của tổ chức đoàn thể, Chi bộ Bình Tiến chuẩn bị ra mắt Chi hội Phụ nữ và Đoàn TNCS HCM vào đầu năm 2015. Đây là bước đệm để Chi bộ tiếp tục cùng chính quyền đẩy mạnh tuyên truyền, vận động và tạo sự đồng thuận của người dân trong CĐL tiến tới xóa bờ bao, xây dựng CĐL từ 3-5ha/chủ thể.

Tỉnh Đồng Tháp được Chính phủ, Bộ NN&PTNT chọn thực hiện thí điểm Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Xã Phú Đức được tỉnh chọn làm thí điểm thực hiện đề án mà trọng tâm là nâng cao giá trị chuỗi sản xuất lúa gạo. Theo ông Lê Minh Hoan, Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp, mô hình Chi bộ trong CĐL ở Phú Đức là một điểm sáng trong việc đi sâu, đi sát người nông dân. Đây là đột phá đáng được kỳ vọng!

Thực chất

Thu hoạch lúa trên CĐL ở thị trấn Cờ Đỏ, huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ. Ảnh: THANH LONG

Là vựa lúa, đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực quốc gia nên nhiều địa phương vùng ĐBSCL chọn nâng cao chuỗi giá trị sản xuất lúa gạo, nâng cao thu nhập cho người trồng lúa làm bước đột phá trong tiến trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Mô hình CĐL tỏ rõ nhiều ưu việt nên nhiều địa phương triển khai, áp dụng.

Lấy nền tảng căn bản của Tổ hợp tác sản xuất nông nghiệp Đồng Vạn, vụ đông xuân 2011-2012, mô hình CĐL đầu tiên của TP Cần Thơ ở ấp Thầy Ký (CĐL ấp Thầy Ký), thị trấn Thạnh An, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ chính thức hoạt động. Mô hình thu hút 208 hộ nông dân tự nguyện tham gia với tổng diện tích khoảng 400ha. Ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng Ban quản lý CĐL ấp Thầy Ký, cho biết: Từ khi vào CĐL, hiệu quả trồng lúa của người dân không ngừng được nâng lên. Nông dân bỏ hẳn tập quán sạ dày, sang sạ thưa, sạ hàng; đồng thời, mạnh dạn áp dụng các giải pháp khoa học kỹ thuật vào sản xuất như: xuống giống đúng lịch thời vụ khuyến cáo, quản lý dịch hại theo IPM, “3 giảm, 3 tăng”, “1 phải, 5 giảm”… trên cùng một CĐL nên giảm đáng kể chi phí sản xuất nhưng năng suất lúa tăng. Đặc biệt, vụ đông xuân 2013-2014, 27 hộ tham gia mô hình “Thực hành sản xuất lúa chất lượng cao theo tiêu chuẩn VietGAP” thắng lớn vì tăng thêm thu nhập từ 15 - 17 triệu đồng/ha so với ruộng ngoài mô hình. “Mục tiêu của CĐL ấp Thầy Ký là hướng nông dân ý thức vào tập thể để sản xuất lớn, hạt lúa làm ra đạt chất lượng cao, đồng đều trên cùng một cánh đồng. Từ đó gầy dựng thương hiệu lúa CĐL ấp Thầy Ký. Lúa làm ra có tiếng về chất lượng, đáp ứng nhu cầu xuất khẩu, thì không sợ không có DN thu mua và không ngại người dân trong CĐL phá vỡ liên kết”- ông Nguyễn Văn Thành tự tin nói. Theo ông Phạm Văn Quỳnh, Giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, mô hình CĐL, hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất đến thu mua, chế biến và xuất khẩu là mục tiêu hướng đến của ngành nông nghiệp thành phố. CĐL chú trọng đến phẩm chất lúa gạo, giúp nông dân ứng dụng tốt và đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, thực hiện cơ giới hóa, hiện đại hóa sản xuất theo đà phát triển bền vững.

Không chỉ chú trọng vào cây lúa, trọng tâm của ngành nông nghiệp TP Cần Thơ và các tỉnh vùng ĐBSCL những năm qua là tạo chuyển biến tích cực, thực hiện tái cơ cấu ngành trên tất cả các lĩnh vực. Các tỉnh như: Cà Mau, Kiên Giang, Sóc Trăng… có thế mạnh về con tôm tiến hành tổ chức lại sản xuất theo chuỗi trong nghề tôm. Các địa phương có thế mạnh về cây ăn trái, như: Vĩnh Long, Đồng Tháp, Bến Tre, Tiền Giang… cũng tiến hành tái cơ cấu, sắp xếp lại chuỗi giá trị gia tăng theo từng ngành hàng cụ thể, như: ngành hàng bưởi, xoài,... Nhờ đó, thu nhập trên đơn vị diện tích đất sản xuất nông nghiệp của vùng ĐBSCL ngày càng tăng. Công cuộc tái cơ cấu ngành nông nghiệp khẳng định đi đúng “đường rây” phát triển nên nhiều nông dân đồng thuận.

Để ngày càng vững tin

Tái cơ cấu ngành nông nghiệp, cản ngại lớn nhất với ĐBSCL là diện tích đất sản xuất trên nông hộ nhỏ, manh mún. Giai đoạn đầu tái cơ cấu - giai đoạn chưa thể “dồn điền, đổi thửa” và chưa thể nhân rộng mô hình CĐL đối với các sản phẩm nông nghiệp khác một cách mạnh mẽ, nhiều nông dân vùng ĐBSCL đã năng động chọn lối đi riêng.

Ông Nguyễn Văn Hồng Vân ngụ ấp 4, xã Bình Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre có 5.000m2 trồng bưởi da xanh. Ông trồng cam sành, cam xoàn, chanh và quýt xen trong vườn bưởi. Dưới mương vườn, ông nuôi cá… “Trước đây, tôi trồng dừa, trồng chanh, giá bán bấp bênh nên cuộc sống gia đình vất vả lắm. Nhờ chuyển sang cây bưởi, thực hiện mô hình đa canh, gia đình tôi thu nhập được khoảng 225 triệu đồng/năm. Sau khi trừ chi phí, tôi còn lời khoảng 195 triệu đồng/năm” - ông Hồng Vân chia sẻ. Đạt hiệu quả cao như vậy, ngoài việc tổ chức sản xuất chặt chẽ, ông thường xuyên liên hệ với nhà khoa học để nâng cao trình độ sản xuất: cho bưởi cho trái to, sáng đẹp và rải đều trong năm; phòng trị sâu bệnh một cách hiệu quả… “Có được sản phẩm, bán cho thương lái địa phương dễ bị ép giá, thậm chí bán không được. Phải làm sao cho trái bưởi mình trồng nhiều người biết đến!” - nghĩ vậy nên ông chủ động liên hệ với ngành chức năng quảng bá trái bưởi da xanh. Ông tham dự và đạt giải cao nhiều hội thi trái ngon được tổ chức ở ĐBSCL, ở TP Hồ Chí Minh. “Tôi in danh thiếp có tên, địa chỉ, số điện thoại… Tại các kỳ hội chợ, hay bất cứ lúc nào khi có dịp, tôi đều tranh thủ gởi danh thiếp; giới thiệu trái bưởi da xanh đến người tiêu dùng, đến các DN… Nhờ vậy, nhiều năm nay, nhiều người biết tiếng và đặt hàng, vườn bưởi tôi trồng không sợ không có đầu ra” - ông Hồng Vân chia sẻ.

Nhiều người gọi ông Nguyễn Văn Hồng Vân là “nông dân hiện đại”. Hình ảnh nông dân như thế này xuất hiện ngày càng nhiều ở ĐBSCL với mức thu nhập hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỉ đồng/năm. Nhưng, để trở thành nông dân hiện đại không đơn giản. Bởi ngoài việc “tự thân vận động”, ông Nguyễn Văn Bốn, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Đồng Tháp, cho rằng: “Nông dân cần được trợ lực thông qua quá trình đào tạo để ứng dụng một cách có hiệu quả các giải pháp khoa học, kỹ thuật trên đối tượng vật nuôi, cây trồng mình đang sản xuất. Nông dân hiện đại không chỉ sản xuất ra nông sản sạch, chất lượng cao mà còn phải biết tiếp thị, quảng bá sản phẩm của mình làm ra. Cách thức làm ăn này được gọi là “sản xuất theo mô hình tăng cầu”. TS Võ Hùng Dũng, Giám đốc VCCI Cần Thơ, cho rằng: “Trong nông nghiệp của ta từ trước đến nay chỉ sản xuất, làm ra khối lượng lớn hàng hóa. Còn việc tiêu thụ, bán hàng chưa được chú trọng. Vì thế, hàng triệu nông hộ sản xuất nhưng thiếu thông tin, khi gặp khó khăn thì trông chờ vào các giải pháp tình thế của Chính phủ; ví dụ như mua lúa tạm trữ… Rõ ràng, cách làm ăn này là không căn cơ, không thể duy trì nhưng nó cứ tiếp tục qua nhiều năm tạo thành một cái vòng lẩn quẩn… Cần phải thay đổi suy nghĩ thì tiến trình tái cơ cấu, sắp xếp lại sản xuất trong nông nghiệp mới thành công. Theo đó, nhà sản xuất, kể cả các hộ nông dân cũng phải sản xuất dựa trên nhu cầu thị trường, phải biết tìm cách quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường”.

* * *

ĐBSCL đã tỏ rõ là vùng sản xuất trọng điểm nông nghiệp và có vai trò đặc biệt quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Hội nhập kinh tế toàn cầu, nông nghiệp ĐBSCL sẽ tiếp tục nỗ lực để phát triển. Với những thành tựu thời gian qua, nhiều kỳ vọng nông nghiệp ĐBSCL tiếp tục gặt hái được nhiều thành công trong công cuộc chấn hưng đã và đang diễn ra - tái cơ cấu ngành nông nghiệp để đời sống người dân sung túc hơn.