Sáng 22-9, Phiên họp thứ 31, Ủy ban Thường vụ Quốc hội Khóa XIII làm việc buổi đầu tiên, cho ý kiến về Dự án Bộ luật dân sự (sửa đổi) - bộ luật quy mô lớn nhất trong hệ thống pháp luật hiện nay, điều chỉnh một lĩnh vực rộng lớn các quan hệ xã hội trong giao lưu dân sự. Bộ luật này cũng là nền tảng pháp lý cho hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động.
Trước khi bắt đầu buổi làm việc, trong phát biểu khai mạc Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng đề nghị các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến chi tiết, rà soát kỹ nội dung các dự thảo luật trong chương trình Phiên họp nhằm chuẩn bị thật tốt các dự thảo trình Kỳ họp thứ 8 của Quốc hội sắp tới. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng cho biết, Kỳ họp thứ 8 tới sẽ là Kỳ họp có thời lượng dài nhất từ trước đến nay trong nhiệm kỳ Quốc hội Khóa XIII với khối lượng lớn các dự án xây dựng luật, pháp lệnh nhằm triển khai thi hành Hiến pháp.
Liên quan đến chương trình chất vấn hai Bộ trưởng, Trưởng ngành tại Phiên họp thứ 31: Tài nguyên và Môi trường,Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng nhấn mạnh: Nội dung chất vấn tại Phiên họp lần này tập trung vào kết quả thực hiện nhiệm vụ của các Bộ trưởng, Trưởng ngành từ phiên chất vấn lần trước; đồng thời thảo luận những nhiệm vụ trọng tâm đối với hai lĩnh vực này từ nay đến hết nhiệm kỳ.
Trình bày Tờ trình dự án Bộ luật dân sự (sửa đổi) tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc nêu rõ, sau hơn 8 năm thi hành, Bộ luật dân sự cơ bản đã có tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước cũng như đối với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, bộ luật này cũng bộc lộ một số bất cập, vướng mắc, cần sửa đổi để phù hợp hơn với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền.
Việc sửa đổi, bổ sung lần này nhằm hoàn thiện Bộ luật dân sự thực sự trở thành luật chung của hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội được hình thành theo nguyên tắc tự do, tự nguyện, bình đẳng và tự chịu trách nhiệm giữa các bên tham gia, ghi nhận và bảo vệ tốt hơn các quyền của cá nhân, tổ chức trong quan hệ dân sự, góp phần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, ổn định môi trường pháp lý cho sự phát triển kinh tế - xã hội sau khi Hiến pháp đã được sửa đổi. Đáng chú ý, do tầm quan trọng của dự án, dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) dự kiến sẽ được tổ chức lấy ý kiến của các cơ quan, tổ chức hữu quan, các chuyên gia về pháp luật dân sự và người dân và sẽ được cho ý kiến trong 3 Kỳ họp của Quốc hội.
Dự thảo Bộ luật có tổng số 672 điều, giữ nguyên 263 điều, sửa đổi 297 điều, bổ sung 126 điều, bãi bỏ 149 điều so với Bộ luật hiện hành.
Góp ý tại buổi làm việc, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội bàn thảo kỹ lưỡng về phạm vi của dự thảo Luật, đảm bảo đúng nguyên tắc “việc dân sự cốt ở đôi bên”. “Những nội dung đã được sửa đổi trong Hiến pháp thì cũng phải được sửa đổi trong Bộ luật Dân sự; trong đó, chú trọng đến việc mở rộng hơn nữa quyền dân chủ của người dân. Các nội dung sửa đổi cần đảm bảo trên cơ sở kế thừa tinh hoa của Bộ luật Dân sự cũ kết hợp với quá trình thực tế thi hành pháp luật và bám sát tinh thần Hiến pháp”, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng nhấn mạnh.
Các thành viên của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng tán thành kế hoạch tổ chức lấy ý kiến của các cơ quan, tổ chức hữu quan, các chuyên gia về pháp luật dân sự và người dân đóng góp vào dự án Bộ luật Dân sự (sửa đổi) để đảm bảo đúng tinh thần của Hiến pháp. Việc sửa đổi các nội dung trong Bộ luật Dân sự cần tính toán kỹ, bởi đây là đạo luật nền, ảnh hưởng tới nhiều luật chuyên ngành khác. Sửa đổi Bộ luật Dân sự phải tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế xã hội theo hướng kinh tế thị trường, là nền tảng để thúc đẩy và hình thành các chủ thể xã hội dân sự. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đề nghị xác định cụ thể hơn phạm vi điều chỉnh của dự án; thể chế hóa một cách cụ thể, chi tiết các nội dung về quyền nhân thân đã quy định trong Hiến pháp.
Chiều cùng ngày, Ủy ban thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự thảo Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Qua thảo luận, các ý kiến tán thành với sự cần thiết xây dựng, ban hành Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật (hợp nhất) trên cơ sở Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996, Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân (Luật năm 2004) và Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật thay thế Luật năm 1996 (Luật năm 2008).
Sau gần 20 năm thi hành Luật năm 1996, 10 năm thi hành Luật năm 2004 và 6 năm thi hành Luật năm 2008, Nhà nước ta đã xây dựng được một hệ thống pháp luật đồ sộ. Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình thực hiện các Luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã bộc lộ những bất cập, hạn chế. Hệ thống pháp luật quá phức tạp, cồng kềnh với số lượng quá lớn và quá nhiều hình thức văn bản quy phạm pháp luật có thứ bậc hiệu lực không thật rõ ràng do nhiều cơ quan có thẩm quyền từ trung ương đến chính quyền cấp xã ban hành. Điều này đã gây khó khăn cho việc tuân thủ, áp dụng, thi hành. Hệ thống pháp luật thiếu tính ổn định do chất lượng nhiều văn bản quy phạm pháp luật còn hạn chế, tính khả thi chưa cao, phải sửa đi sửa lại nhiều lần, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư - kinh doanh và cuộc sống người dân. Hiệu lực thi hành của hệ thống pháp luật chưa cao, tình trạng nợ đọng văn bản quy định chi tiết thi hành luật, pháp lệnh vẫn đang là nguyên nhân hạn chế hiệu lực thực tế của cả hệ thống pháp luật; chưa có cơ chế kiểm soát chặt chẽ việc xây dựng, ban hành thông tư dẫn đến nhiều văn bản không phù hợp với thực tế, còn hiện tượng thiên về thuận lợi cho cơ quan quản lý, chưa tôn trọng đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức
Dự thảo Luật có 16 chương, 158 điều (tăng 4 chương, 63 điều so với Luật năm 2008; ít hơn 2 chương, tăng 7 điều so với tổng số chương, điều của cả hai Luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành).
Tiếp thu ý kiến của Ủy ban thường vụ Quốc hội, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho biết Ban soạn thảo sẽ phối hợp cùng các cơ quan hữu quan và cơ quan thẩm tra dự thảo Luật, rà soát, giải thích làm rõ một số khái niệm, trong đó có khái niệm văn bản pháp luật và văn bản quy phạm pháp luật theo hướng đơn giản, dễ hiểu và dễ áp dụng nhất.
Tại phiên làm việc, Ủy ban thường vụ Quốc hội đã thảo luận, làm rõ về thẩm quyền ban hành, nội dung và hình thức của văn bản quy phạm pháp luật; trách nhiệm của cơ quan trình dự án luật, pháp lệnh trong quá trình chỉnh lý dự thảo luật, pháp lệnh.
QUANG VŨ-QUỲNH HOA (TTXVN)
