Sau hơn 4 ngày đàm phán, Iran và Nhóm P5+1 (gồm 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc là Anh, Pháp, Mỹ, Nga, Trung Quốc cùng với Đức) đã đạt được thỏa thuận tạm thời nhằm kiểm soát tham vọng hạt nhân của Tehran vào rạng sáng 24-11. Như vậy, bế tắc kéo dài một thập kỷ qua xung quanh vấn đề hạt nhân của Iran có cơ hội chấm dứt.

Cao ủy đối ngoại EU, bà Catherine Ashton, cùng các ngoại trưởng Iran và Nhóm P5+1 công bố thỏa thuận hạt nhân. Ảnh: Reuters

Reuters cho biết theo thỏa thuận, Iran sẽ tạm ngưng hầu hết chương trình hạt nhân trong 6 tháng, kể cả ngừng xây dựng lò phản ứng nghiên cứu Arak bị nghi ngờ sản xuất plutonium để chế tạo bom nguyên tử. Đổi lại, phương Tây sẽ dỡ bỏ một phần phong tỏa đối với các tài khoản ngân hàng của Tehran ở nước ngoài, đồng thời nới lỏng cấm vận đối với một số hoạt động ngoại thương. Ước tính động thái này sẽ mang lại cho Iran 6-7 tỉ USD. Hiện phần lớn trong số 100 tỉ USD dự trữ ngoại hối của Iran đang bị "đóng băng".

Mặc dù Tehran luôn khẳng định không bao giờ "vũ khí hóa" việc làm giàu uranium nhưng phương Tây lo ngại uranium làm giàu ở mức 20% có thể được tiếp tục tinh chế để sản xuất bom nguyên tử. Theo thỏa thuận vừa đạt được, Iran cam kết không làm giàu uranium ở mức trên 5%, đồng thời "làm nghèo" lượng uranium 20% tinh khiết hiện có. Uớc tính nước này đang sở hữu khoảng 200kg uranium 20% tinh khiết (để sản xuất một đầu đạn hạt nhân cần khoảng 250kg) và 7 tấn uranium làm giàu ở mức 3,5%. Bên cạnh đó, Tehran không lắp đặt thêm máy ly tâm, không khởi động các máy ly tâm đã lắp đặt nhưng chưa vận hành, không xây thêm cơ sở làm giàu uranium. Hiện Iran có 18.000 máy ly tâm, trong đó 10.000 máy đang hoạt động. Để bảo đảm thỏa thuận được nghiêm túc thực thi, các quan sát viên quốc tế được phép tới giám sát cơ sở làm giàu uranium Nathanz và cơ sở hạt nhân dưới lòng đất ở Fordo mỗi ngày.

Theo AFP, việc đạt được thỏa thuận hạt nhân với Iran được xem là một thắng lợi nữa của Ngoại trưởng Mỹ John Kerry, người đã bay sang Genève hai lần trong nửa tháng qua. Trước đó, hồi tháng 9, ông Kerry cũng đóng góp không nhỏ trong việc thuyết phục chính quyền Syrie chấp nhận giải giáp vũ khí hóa học dưới sự giám sát của quốc tế để tránh bị Mỹ tấn công.

6 tháng là thời gian để các nhà đàm phán quốc tế đạt được một thỏa thuận toàn diện nhằm bảo đảm rằng chương trình hạt nhân của Iran chỉ phục vụ mục đích hòa bình, New York Times cho biết. Từ Washington, Tổng thống Barack Obama ngày 24-11 cảnh báo nếu Iran không thực hiện cam kết của mình trong thời gian này, Mỹ sẽ khôi phục các biện pháp trừng phạt và gia tăng áp lực lên Tehran.

Trong khi đó, Tổng thống Iran Hassan Rouhani đã hoan nghênh thắng lợi của các nhà đàm phán. "Việc can dự mang tính xây dựng, cùng với những nỗ lực không mệt mỏi của các nhóm đàm phán đã mở ra các chân trời mới", ông phát biểu trên Twitter. Theo ông, sở dĩ các bên có thể đi tới thỏa thuận này một phần là nhờ "người dân Iran đã bỏ phiếu cho sự ôn hòa", ám chỉ việc ông thắng cử hồi tháng 6 năm nay. Còn Thứ trưởng Ngoại giao Abbas Araqchi thì tuyên bố chương trình làm giàu uranium của Iran đã được công nhận với việc các cường quốc nhất trí để Tehran làm giàu uranium không quá 5%.

LÊ DÂN