Tình hình hỗn loạn ở eo biển Hormuz càng trở nên trầm trọng hơn hôm 22-4 khi Iran nổ súng tấn công 3 tàu và bắt giữ 2 tàu gần tuyến đường thủy quan trọng này. Động thái trên cho thấy Tehran đang cố gắng gửi một thông điệp rằng quân đội nước này vẫn duy trì sự kiểm soát chặt chẽ đối với eo biển và tạo sức ép lên nền kinh tế thế giới.

Tàu hàng Touska của Iran bị hải quân Mỹ bắt giữ hôm 19-4 ở gần eo biển Hormuz. Ảnh: U.S. Navy

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) xác nhận đã bắt giữ và kiểm soát một số tàu bị cáo buộc “vi phạm quy định hàng hải”, đồng thời nhấn mạnh các biện pháp này là nhằm bảo vệ an ninh khu vực.

Trong khi đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavittc ho biết Tổng thống Donald Trump không coi việc Iran bắt giữ một số tàu nước ngoài gần eo biển Hormuz là hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn, vì các tàu này không thuộc sở hữu của Mỹ hoặc Israel. Tuy nhiên, phía Mỹ vẫn cáo buộc hải quân Iran “hành động như cướp biển”.

Tương lai mờ mịt

Tương lai eo biển Hormuz mở cửa càng trở nên xa vời hơn khi tờ Washington Post hôm 22-4 cho hay việc rà phá thủy lôi tại đây có thể kéo dài trong 6 tháng và chỉ được bắt đầu sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận kết thúc chiến sự. Thông tin này được Washington Post lấy từ nguồn đánh giá tình báo của Lầu Năm Góc gửi cho Ủy ban Quân lực Hạ viện Mỹ, khiến các nhà lập pháp thuộc cả đảng Dân chủ và Cộng hòa thất vọng, vì nó cho thấy thiệt hại kinh tế do xung đột gây ra, bao gồm giá dầu và xăng tăng cao, có thể kéo dài đến tận cuối năm. Theo đánh giá của Mỹ, Iran có thể thả khoảng 20 thủy lôi hoặc hơn bên trong và xung quanh Hormuz. Điều đặc biệt là một số thủy lôi được thả từ xa bằng công nghệ GPS khiến việc rà phá khó phát hiện.

Trong bối cảnh trên, Anh và Pháp đồng chủ trì hội nghị tại thủ đô London trong 2 ngày 22 và 23-4 với sự tham dự của các chuyên gia quân sự từ hơn 30 quốc gia. Bộ Quốc phòng Anh cho biết mục tiêu của hội nghị là chuyển các đồng thuận ngoại giao thành kế hoạch quân sự chi tiết nhằm mở lại tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz và hỗ trợ lệnh ngừng bắn lâu dài. Tuy nhiên, việc sử dụng quân đội bảo vệ an ninh hàng hải khi Mỹ - Iran chưa đạt thỏa thuận hòa bình là điều mà nhiều nước muốn tránh.

Tín hiệu đáng ngại mới

Tổng thống Trump hôm 22-4 tuyên bố Mỹ kiên quyết không hủy lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran nhằm buộc nước này chấp nhận các yêu cầu của Washington trên bàn đàm phán. Về phía Iran, Tổng thống Masoud Pezeshkian khẳng định Tehran luôn sẵn sàng giải quyết bất đồng thông qua đối thoại, nhưng cho rằng các lệnh phong tỏa, đe dọa và vi phạm cam kết ngừng bắn đang cản trở tiến trình đàm phán thực chất. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf nhấn mạnh thỏa thuận ngừng bắn vừa được Tổng thống Trump đơn phương gia hạn chẳng có ý nghĩa khi Mỹ vẫn tiếp tục các hành động quân sự như phong tỏa đường biển.

Giữa thế bế tắc trong đàm phán, Tổng thống Trump tuyên bố ông “không có khung thời gian” cho việc kết thúc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran, đồng thời cho biết không chịu áp lực về thời gian đối với lệnh ngừng bắn hay các cuộc đàm phán hòa bình sắp tới. Cùng lúc, các nguồn tin của kênh Fox News, Financial Times ngày 22-4 cho biết tàu sân bay USS George H.W. Bush và 3 tàu khu trục khác dự kiến sẽ đến Trung Đông trong vòng 3-5 ngày tới, nâng tổng số tàu sân bay Mỹ tại khu vực lên 3 chiếc. Đây có thể là lần tập trung lực lượng hải quân lớn nhất của Mỹ kể từ cuộc chiến Iraq năm 2003. 

Trước đó đã có thông tin cho biết Lầu Năm Góc đang triển khai bổ sung khoảng 10.000 lính viễn chinh đến Trung Đông giữa lúc Mỹ phong tỏa hàng hải bao vây Iran với 10.000 binh sĩ tham gia.

Mỹ cách chức Bộ trưởng Hải quân

Ngày 23-4, Lầu Năm Góc thông báo Bộ trưởng Hải quân Mỹ John C. Phelan sẽ rời nhiệm sở “ngay lập tức”. Thông báo trên được người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell công bố trên mạng xã hội X, song không nêu lý do cụ thể dẫn đến thay đổi đột ngột này. Thứ trưởng Hải quân Hung Cao sẽ tạm thời đảm nhiệm vị trí quyền Bộ trưởng.

Động thái diễn ra trong bối cảnh Hải quân Mỹ đang tham gia hoạt động phong tỏa các cảng của Iran gần eo biển Hormuz. Bộ trưởng Hải quân là vị trí dân sự, phụ trách giám sát toàn bộ hoạt động của lực lượng Hải quân Mỹ, bao gồm chính sách, ngân sách và mức độ sẵn sàng chiến đấu. Ông Phelan xuất thân là doanh nhân, không có kinh nghiệm phục vụ trong quân đội. Trước đó, ông và vợ đã đóng góp hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của Tổng thống Donald Trump, trước khi được Thượng viện phê chuẩn vào vị trí Bộ trưởng Hải quân năm 2025. Hiện chưa rõ nguyên nhân dẫn đến việc ông Phelan rời nhiệm sở, dù chỉ 1 ngày trước đó ông vẫn tham dự một hội nghị hàng hải lớn tại Washington.

Trước đó, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth đã tiến hành một số thay đổi nhân sự cấp cao trong quân đội kể từ khi nhậm chức, bao gồm việc sa thải một số tướng lĩnh trong bối cảnh chiến sự với Iran leo thang.

ĐỨC TRUNG