Xe hơi là một trong nhiều ngành sản xuất bị ảnh hưởng nặng nhất ở Nhật Bản. Ảnh: Zumapress

Nguồn cung bị ách

Về mặt nhu cầu, Nhật Bản chiếm gần 9% sản lượng kinh tế thế giới và là cửa ngõ quan trọng ở châu Á cho các công ty ở mọi lĩnh vực từ ngân hàng tới dịch vụ bán lẻ. Thiên tai tàn phá làm gián đoạn hoạt động buôn bán, thay đổi nhân viên và dường như kéo dài sự đắn đo của người tiêu dùng Nhật.

Về mặt cung ứng, theo các chuyên gia kinh tế, Nhật Bản là nguồn lực quan trọng trong sản xuất tất cả các loại phụ kiện tân tiến được dùng nhiều ở châu Á và các nơi khác để lắp ráp thành hàng hóa phẩm. Nhật Bản đáp ứng 60% nhu cầu thế giới về tấm silicon mỏng, những khối chất liệu của chip máy vi tính. Việc đóng cửa 2 nhà máy ở Nhật do động đất đã làm giảm 1/4 nguồn cung tấm silicon mỏng trên toàn cầu. Ngân hàng Credit Suisse (Thụy Sĩ) cho biết Nhật cũng sản xuất 90% chất tổng hợp được gọi là BT được dùng để chế tạo các bo mạch in ấn.

Thiệt hại ở mỗi lĩnh vực còn đang được thống kê, nhưng nguồn cung gián đoạn ở một vài lĩnh vực đã có tác động ngay lập tức. Ví như, các hãng sản xuất ô tô trên thế giới đang vất vả giải quyết khó khăn từ việc đóng cửa nhà máy Hitachi ở phía Bắc Tokyo, nơi sản xuất thiết bị cảm ứng gió được dùng để đo lượng không khí vào bên trong động cơ. Hitachi sản xuất 60% thiết bị này cho thế giới. Tuần rồi, hãng General Motors của Mỹ buộc phải đóng cửa nhà máy ở Louisiana, và hãng Peugeot-Citroen của Pháp cũng cắt giảm sản xuất ở hầu hết các nhà máy tại châu Âu vì thiếu phụ kiện này.

Công ty Texas Instruments của Mỹ đã đưa ra thống kê chi tiết về những thiệt hại do ảnh hưởng của động đất tại Nhật, khi cho rằng nhà máy ở Miho, chiếm khoảng 10% doanh thu của tập đoàn này năm 2010, sẽ không thể phục hồi cho tới tháng 9.

Nói chung, các ngành sản xuất lương thực, hóa chất, điện tử, cũng như các dịch vụ bán lẻ, tài chính, lữ hành... của Nhật bị ảnh hưởng sau thảm họa đã ít nhiều có tác động đến thị trường thế giới.

Chật vật tìm lối ra

Trong số các ngành bị ảnh hưởng nặng nhất có thể kể là sản xuất chip máy tính. Việc đảm bảo có thể khởi động lại các nhà máy ở những vùng bị động đất tại Nhật còn là chuyện xa vời, trong bối cảnh nguồn điện thiếu hụt do đóng cửa nhà máy điện hạt nhân Fukushima. Mức độ tác động đối với các công ty sản xuất chip phụ thuộc vào điều kiện khi nào các nhà sản xuất tấm silicon mỏng hoạt động trở lại đầy đủ và khả năng tăng tốc của các xí nghiệp sản xuất silicon thay thế có thể bù đắp phần thiếu hụt.

Ngành sản xuất thép cũng đối mặt nhiều vấn đề, sau khi năm ngoái Nhật Bản qua mặt Trung Quốc trở thành nhà sản xuất thép lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, mặc dù các nhà phân tích dự báo sản lượng thép của Nhật có thể giảm 20% trong 3 tháng tới, nhưng thị trường thép thế giới không bị tác động về giá cả và nguồn cung. Lý do là vì các nhà máy thép ở Mỹ, châu Âu, châu Á và các nơi khác đang hoạt động chưa hết công suất do vẫn còn chịu ảnh hưởng của suy thoái kinh tế toàn cầu. Theo Hiệp hội thép thế giới, các nhà máy thép lớn ở 64 nước đang hoạt động chỉ với khoảng 82% công suất. Các nhà máy này đang đẩy mạnh sản xuất, trong khi các hãng đóng tàu ở châu Á, vốn phụ thuộc vào các công ty thép của Nhật, đã yêu cầu công ty thép Posco của Hàn Quốc, nhà sản xuất thép lớn thứ 3 thế giới về sản lượng, cung cấp thêm nhiều thép đóng tàu để tích trữ đối phó nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Các nhà sản xuất ở nhiều ngành khác trên thế giới cũng đang tính toán tác động có thể của cuộc khủng hoảng sau thảm họa động đất và sóng thần ở Nhật đối với dây chuyền cung ứng của họ và tìm kiếm những đối tác hoặc nguồn cung mới.

N. KIỆT (Theo WSJ)