Càng gần đến ngày thi tốt nghiệp THPT, đại học, cao đẳng áp lực thi cử càng đè nặng trên vai các thí sinh. Làm thế nào để giải tỏa sức ép tâm lý, giảm sự căng thẳng, lo lắng để thí sinh học, thi hiệu quả? Phóng viên Báo Cần Thơ đã trao đổi với Thạc sĩ Đỗ Văn Đoạt, giảng viên Bộ môn Tâm lý, Khoa Sư phạm, Trường Đại học Cần Thơ, xung quanh nội dung này.

* Sắp bước vào những kỳ thi quan trọng: tốt nghiệp THPT, thi tuyển sinh đại học, cao đẳng, bài vở dồn ép nhiều, thí sinh thường lo lắng căng thẳng. Theo ông, làm thế nào để giảm sự căng thẳng này?

- Cách giảm căng thẳng tốt nhất là phải biết kết hợp giữa học và chơi. Học sinh phải tự ổn định tinh thần và bằng lòng với cuộc sống hiện tại; nghĩa là cho đến giờ, các em học đến mức độ nào thì cứ tạm bằng lòng ở mức độ đó, kế hoạch tích lũy thêm tri thức sẽ được thực hiện tiếp tục ở thời gian còn lại trước kỳ thi. Đừng ép mình phải nỗ lực để đạt mục tiêu nằm ngoài khả năng. Khi cảm thấy mệt mỏi và căng thẳng, hãy thư giãn bằng cách nghỉ ngơi, đi dạo, tập vài động tác thể dục nhẹ nhàng, nghe nhạc, đọc sách báo... Đừng nghĩ đến chuyện thi rớt, vì sự bi quan sẽ càng làm các em thêm căng thẳng.

* Ông có thể hướng dẫn cụ thể cho thí sinh cách học hiệu quả?

- Một học sinh nhận thấy việc học cần cho tương lai của mình, thì sẽ thích học và cố gắng ghi nhớ bài hơn người không nhận ra ý nghĩa của việc học. Nếu xem học là sự bắt buộc và muốn hoàn thành càng sớm càng tốt thì kết quả không cao. Nên tạo một góc học tập ở nhà thật thuận tiện, yên tĩnh, có ánh sáng tự nhiên, không khí tốt. Nếu không có phòng riêng, có thể sử dụng một phần của ngôi nhà làm góc học tập. Điều quan trọng là nơi học tập phải cố định để có thể tập trung vào việc học thật nghiêm túc.

So với địa điểm, quỹ thời gian có ảnh hưởng lớn đến việc học. Học sinh nên lập thời gian biểu, gồm: thời gian học tập, lượng thời gian dành cho mỗi môn học trong ngày. Thời gian học hiệu quả thường khoảng 45 phút, sau đó, nghỉ ngơi thư giãn một chút. Nên dành thời gian ngủ trưa, từ 20-30 phút. Buổi sáng sớm là khoảng thời gian tốt nhất để tiếp thu những kiến thức khó. Không nên thức sau 22 giờ vì đầu óc sau một ngày làm việc dường như đã bão hòa, không còn tiếp thu thêm được nữa.

Học sinh cần học kỹ càng và liên tục lặp lại những điều đã hiểu. Kết quả của việc đó là các em sẽ nhớ tốt hơn. Học kỹ từng phần nhỏ sẽ hiệu quả hơn là học cả bài học lớn mà phải sửa đi sửa lại nhiều lần. Luôn thử nhớ lại kiến thức sẽ giúp cho các em nhớ lâu kiến thức đã học và chủ động hơn trong quá trình học. Ngoài ra, điều đó còn giúp cho các em nhận ra và sửa chữa những sai sót trong quá trình ghi nhớ.

* Những điều nào thí sinh cần tránh khi học thi, thưa ông?

- Trí não của con người chỉ hoạt động có hiệu quả liên tục trong vòng 45 phút đến 1 giờ. Vì vậy, chỉ nên học trong khoảng 45 phút đến 1 giờ. Sau đó, cần nghỉ giải lao hoặc chuyển sang hoạt động chân tay chừng 15 - 20 phút rồi mới học trở lại. Bên cạnh đó, cũng cần lưu ý là hoàn toàn tránh lối học “nước tới chân mới nhảy”, để cận kề ngày thi mới học dồn nén, học đêm ngày, học liên tục 3-4 giờ liền vì như thế rất có hại cho sức khỏe, dễ bị stress.

Dù việc học bận bịu, căng thẳng đến mức độ nào, học sinh cũng phải đảm bảo ngủ đủ khoảng 8 tiếng một ngày, để não tỉnh táo và có khả năng hoạt động tốt nhất. Lưu ý, buồn ngủ là dấu hiệu cho biết cơ thể đã mỏi mệt, cần nghỉ ngơi. Dùng chất kích thích (như trà đậm hay cà phê) cho tỉnh táo vào lúc này là sự đánh lừa, làm cho cơ thể phải hoạt động quá sức. Sau giai đoạn dùng chất kích thích, cơ thể sẽ mỏi mệt, suy sụp nhiều hơn, thậm chí trí óc không còn đủ sức tập trung nhớ những gì đã học. Nhiều trường hợp do quá lo lắng cho thi cử, mong muốn luôn tỉnh táo và có trí nhớ tốt hơn nên đã lợi dụng một số thuốc cải thiện trí nhớ dành cho người cao tuổi, hoặc chất kích thích. Điều đó rất nguy hại, các em dễ bị ảo giác và khó khăn khi tiếp nhận thông tin.

Học sinh cũng phải chú ý đến việc ăn uống, tránh ăn uống thất thường. Cần phải ăn nhiều, cả về lượng lẫn về chất, ăn đúng giờ, không bỏ bữa nào, nhất là bữa điểm tâm, vì nếu nhịn ăn thì khi học dễ buồn ngủ và ngủ gật, đôi khi mệt quá sẽ bị ngất.

* Theo quan điểm tâm lý học, ông có thể tư vấn cho học sinh các biện pháp tăng cường trí nhớ?

Một trong những vấn đề lớn khi học thi của học sinh là chưa tìm được các “bí quyết” nhớ hiệu quả. Sau đây là một vài bí quyết giúp các em tăng cường trí nhớ:

+ Thứ nhất, cần xác định bản thân phải nhớ cái gì.

+ Thứ hai, phải hiểu ý nghĩa nội dung cần nhớ, chứ không ghi nhớ máy móc theo kiểu “học vẹt”.

+ Thứ ba, cần biết nhớ được là nhờ hoạt động tư duy tích cực. Các thí nghiệm tâm lý cho thấy, hoạt động tư duy tích cực, độc lập sẽ có hiệu quả ghi nhớ rất tốt. Vì vậy, khi học bài học sinh cần cố gắng động não để tạo sự hưng phấn.

+ Thứ tư, muốn nhớ phải biết quên. Nghĩa là phải xác định cần nhớ gì và không cần nhớ gì; biết quên những điều không quan trọng để tập trung nhớ những điều cần nhớ.

+ Thứ năm, lặp đi lặp lại nội dung cần ghi nhớ.

* Để đạt được hiệu quả cao trong các kỳ thi, thí sinh cần chuẩn bị gì về tâm lý và các bậc phụ huynh nên hỗ trợ về tinh thần cho con em mình như thế nào, thưa ông?

- Để đạt kết quả mong muốn, điều quan trọng nhất học sinh phải chuẩn bị tốt phần kiến thức cốt lõi. Có kiến thức vững chắc học sinh sẽ tự tin hơn. Tuy nhiên, các em cũng phải chấp nhận thực tế khi thi cử chắc chắn sẽ có người đậu, người rớt để có tâm lý thoải mái, tập trung vào việc học và không bị sốc nếu rớt. Khi vào phòng thi, hãy bình tĩnh, đừng bối rối, nếu bối rối sẽ rất dễ quên kiến thức đã học. Điều quan trọng nhất là học sinh phải ăn uống và ngủ đầy đủ để có sức khỏe tốt khi làm bài thi.

Đối với các bậc phụ huynh, tôi xin chia sẻ một vài ý kiến. Làm cha mẹ, ai cũng muốn con mình đỗ đạt sau bao năm vất vả, lo lắng nuôi con ăn học. Đó là mong ước chính đáng nhưng các bậc phụ huynh cũng nên biết và hiểu khả năng của con em mình đến đâu. Trong thời gian các em ôn tập chuẩn bị cho kỳ thi, phụ huynh cần loại bỏ những tác động ảnh hưởng đến sự tập trung của các em, đảm bảo cho các em trạng thái thoải mái về tinh thần để chuyên tâm ôn thi. Các bậc phụ huynh hãy tạo bầu không khí tâm lý gia đình tích cực: đầm ấm, hòa thuận, vui vẻ, đừng để học sinh thấy cha mẹ còn lo lắng, hồi hộp hơn các em. Sự kỳ vọng quá mức cũng sẽ tạo áp lực cho thí sinh. Thay vào đó, hãy nhắc nhở, giúp các em xây dựng kế hoạch ôn tập hợp lý.

* Xin cảm ơn ông!

VÕ LOAN (thực hiện)