ĐỨC TRUNG (Tổng hợp)

Hội nghị lần thứ 27 các bên tham gia Công ước khung của Liên Hiệp Quốc (LHQ) về biến đổi khí hậu (COP27)  sẽ diễn ra từ ngày 6-18/11 tại thành phố Sharm El-Sheikh của Ai Cập, với sự tham dự của hơn 40.000 đại biểu đến từ gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có khoảng 120 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ. Hội nghị thượng đỉnh giữa các nhà lãnh đạo thế giới thuộc khuôn khổ COP27 dự kiến diễn ra trong hai ngày 7-8/11.

Cổng vào trung tâm tổ chức COP27. Ảnh: AP

COP27 diễn ra trong bối cảnh năm nay chứng kiến sự gia tăng hàng loạt các hiện tượng thời tiết cực đoan trên khắp thế giới như hạn hán nghiêm trọng ở châu Phi, lũ lụt khiến hàng triệu người ở Nigeria phải di dời, 1/3 lãnh thổ Pakistan bị ngập lụt…

Châu Phi trở thành trọng tâm của hội nghị

Kể từ hội nghị đầu tiên tại Berlin (Đức) vào năm 1995, COP hằng năm đều luân phiên tổ chức giữa 5 khu vực gồm châu Phi, châu Á, Mỹ Latinh và Caribe, Trung và Đông Âu, Tây Âu. Đây là lần thứ 5 một quốc gia châu Phi đăng cai tổ chức COP. Nước chủ nhà Ai Cập khẳng định hội nghị là cơ hội đặc biệt cho châu Phi để hài hòa giữa các mục tiêu về biến đổi khí hậu với các mục tiêu khác của châu lục, như cải thiện chất lượng sống và giúp các nước tăng sức chống chịu trước các hiện tượng thời tiết cực đoan. 

Chủ tịch Ngân hàng Phát triển Châu Phi (AfDB) Akinwumi Adesina nói rằng COP27 là cơ hội để thu hẹp khoảng cách về huy động nguồn vốn nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi của châu Phi hướng tới một tương lai xanh và bền vững.  Ông Adesina khẳng định dù phải gánh chịu những hậu quả nặng nề của biến đổi khí hậu, song châu Phi nhận được khoản tài trợ khí hậu hằng năm khiêm tốn là 18 tỉ USD, chỉ bằng một phần nhỏ trong tổng số tiền hằng năm mà châu lục này cần là 128 tỉ USD để đối phó với tác động từ hiện tượng ấm lên toàn cầu. Chủ tịch AfDB cho biết lục địa đen cần 41 tỉ USD hằng năm để hỗ trợ thích ứng với khí hậu trong các lĩnh vực chính gồm nông nghiệp, năng lượng, nước, y tế và lâm nghiệp.

Ông Mithika Mwenda, người đứng đầu Liên minh công bằng khí hậu liên Phi, nhận định hội nghị đem đến cơ hội hiếm có giúp châu Phi trở thành trung tâm của các cuộc đàm phán về khí hậu toàn cầu, đồng thời hy vọng rằng hội nghị sẽ thực sự đáp ứng mong đợi của người dân châu lục. Theo ông Mwenda, nhu cầu và tình trạng đặc biệt của châu Phi cần được xem xét, khi tìm cách tăng tỷ lệ tiếp cận điện cho hàng triệu người dân mà vẫn đảm bảo ứng phó với biến đổi khí hậu và hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Ông nhấn mạnh trọng tâm của đàm phán cần phải hướng đến cách thức các nước dễ bị tổn thương thích ứng với biến đổi khí hậu, giải quyết vấn đề các nước gây ô nhiễm cao bồi thường cho những nước nghèo hơn, tìm kiếm nguồn tài chính để thúc đẩy việc sử dụng năng lượng sạch và tăng sức chống chịu trước biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt. 

Các COP trong quá khứ đều đối mặt với bất đồng và các quan điểm cứng rắn do liên quan đến lợi ích quốc gia. Tuy nhiên, tại COP năm 2015, thế giới đã thông qua Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu. Đây được xem là bước ngoặt lớn song vẫn còn nhiều việc phải làm. Thư ký điều hành Công ước khung của LHQ về biến đổi khí hậu (UNFCCC), ông Simon Stiell, nhấn mạnh nếu như COP21 tại Paris (Pháp) đã đặt ra giới hạn cần khống chế nhiệt độ Trái đất không tăng quá 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, COP26 tại Glasgow (Scotland, Vương quốc Anh) đã hoàn thiện bộ quy tắc cho việc thực thi mục tiêu này thì COP27 tại Sharm El-Sheikh cần hoàn thành công việc của mình là “chuyển từ lời nói sang hành động”.

Nguy cơ chệch hướng mục tiêu

Năm 2009, các nước phát triển chịu trách nhiệm chính về tình trạng ấm lên toàn cầu đã cam kết đến năm 2020 cung cấp 100 tỉ USD mỗi năm để giúp các nước đang phát triển giải quyết hậu quả của biến đổi khí hậu. Tuy nhiên đến nay, cam kết trên vẫn chưa được thực hiện, khiến một số nước đang phát triển mất lòng tin và không sẵn sàng thúc đẩy các nỗ lực giảm khí thải của họ. Trong khi đó, Chính phủ Ấn Độ cho rằng các nước phát triển cần nhận ra tổng chi phí đã tăng, vì vậy cam kết cung cấp 100 tỉ/năm không còn phù hợp và cần phải tăng thêm.

Ngoài vấn đề hỗ trợ tài chính, dư luận lo ngại nhiều nước sẽ không thực hiện mục tiêu cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính như cam kết. Ngoại trưởng Ai Cập Sameh Shoukry, Chủ tịch được chỉ định của COP27, cảnh báo rằng mục tiêu hạn chế sự ấm lên toàn cầu ở mức 1,5 độ C đang trở nên “mong manh hơn”. Ông Sameh Shoukry cho rằng việc tạo dựng thỏa thuận khí hậu tại hội nghị năm nay sẽ gặp trở ngại hơn bất kỳ cuộc đàm phán nào trước đây, do nền kinh tế toàn cầu đang bị “chấn động” bởi căng thẳng địa chính trị liên quan cuộc khủng hoảng tại Ukraine.  

Ông Shoukry cảnh báo rằng các nước giàu đang đánh mất lòng tin của thế giới đang phát triển vì họ đang tụt hậu trong các cam kết cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính và cung cấp tài chính khí hậu cho các nước nghèo. Một số quốc gia giàu có, bao gồm Anh, Mỹ và các nước thành viên EU, đã gia tăng sử dụng nhiên liệu hóa thạch, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng năng lượng khiến giá khí đốt toàn cầu tăng vọt. Theo ông Shoukry, việc này đi ngược lại các mục đích trước đây và đặt thế giới vào tình thế nguy hiểm. Ông cho rằng các nước giàu cần phải làm gương trong quá trình chuyển đổi giảm sự phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch.

Ông Shoukry thừa nhận COP27 diễn ra trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều thách thức và khó khăn, đặc biệt là cuộc khủng hoảng năng lượng và cuộc xung đột ở Ukraine vốn đang làm chao đảo nền kinh tế toàn cầu. Việc hội nghị Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) hồi đầu năm nay không đưa ra một thỏa thuận về môi trường cũng sẽ ảnh hưởng  đến các cuộc đàm phán tại Sharm El-Sheikh. Vì vậy, ông Shoukry kêu gọi thế giới tập trung vào “mối đe dọa hiện hữu” mà nhân loại phải đối mặt là “biến đổi khí hậu”, tránh bị chệch hướng mục tiêu bởi các cuộc xung đột và khủng hoảng quốc tế hiện nay.