Với sự tương đồng về sinh thái nông nghiệp và nhu cầu lớn từ thị trường, Viện Lúa ĐBSCL đang xúc tiến mạnh mẽ các hoạt động hợp tác quốc tế, chuyển giao bản quyền các giống lúa chất lượng cao mang thương hiệu OM sang Campuchia. Việc thắt chặt liên kết này không chỉ giúp đưa các giống lúa chủ lực cùng quy trình canh tác tiên tiến đến tận tay nông dân Campuchia, mà còn mở ra cơ hội phát triển bền vững cho ngành Nông nghiệp hai quốc gia.

Viện Lúa ĐBSCL giới thiệu các giống lúa chủ lực đến đoàn công tác Campuchia. Ảnh: MINH HUYỀN

Nền tảng vững vàng

Kể từ khi thành lập đến nay, Viện Lúa ĐBSCL đã nghiên cứu và cung ứng thành công hơn 160 giống lúa các cấp cho sản xuất nông nghiệp cả nước. Các giống lúa mang thương hiệu OM của Viện hiện chiếm tới 60-65% tổng diện tích gieo trồng tại vùng ĐBSCL. Các giống lúa chủ lực được thị trường đón nhận có thể kể đến như OM 18, OM 5451, OM 34, OM 29, OM 380, OM 468… Trong đó, nổi bật có thể kể đến giống OM 18 thuộc phân khúc gạo chất lượng cao, có giá trị thương mại xuất khẩu lớn và đạt trên 1 triệu héc-ta gieo trồng hằng năm kể từ năm 2021 đến nay, chiếm khoảng 30% diện tích gieo trồng toàn vùng ĐBSCL. Giống OM 5451 là giống lúa ngắn ngày, năng suất cao, hạt gạo thon dài, phẩm chất gạo khá tốt, cơm mềm, từng đạt diện tích gieo trồng trên 1 triệu héc-ta vào năm 2017 và đang gieo trồng khoảng 700.000 ha/năm kể từ năm 2020 đến nay.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thúy Kiều Tiên, Phó Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, bên cạnh các giống lúa thuần chất lượng cao phổ biến, Viện Lúa ĐBSCL đã đạt được nhiều đột phá trong công nghệ di truyền để chọn tạo ra các phân khúc lúa đặc sản phục vụ nhu cầu đa dạng. Trong đó có các giống lúa thơm đặc sản như OM 19 và OM 8 là những giống lúa hạt siêu dài, cơm thơm đặc trưng thuộc phân khúc gạo cao cấp nhất. Hiện nay, giống OM 19 bắt đầu được gieo trồng và quảng bá mạnh mẽ tại một số vùng của nước bạn Campuchia nhờ giá trị thương phẩm lớn. Viện Lúa đang tập trung nghiên cứu, phát triển các dòng gạo màu giàu vi chất dinh dưỡng, cải tiến thành công, tạo ra các dòng Japonica thích nghi tốt với ĐBSCL…

Thời gian qua, Viện Lúa ĐBSCL đã tiên phong thực hiện chuyển giao kết quả nghiên cứu khoa học và sở hữu trí tuệ cho các doanh nghiệp theo 2 hình thức. Một là, chuyển nhượng quyền sở hữu bản quyền giống lúa cho doanh nghiệp có năng lực để khai thác thương mại. Hai là, chuyển giao quyền sử dụng giống lúa có thời hạn hoặc theo địa bàn canh tác, đảm bảo tính lan tỏa nhanh chóng. Bên cạnh đó, hằng năm Viện tổ chức sản xuất và cung ứng khoảng 8.000 tấn hạt giống lúa các cấp (từ giống siêu nguyên chủng, nguyên chủng đến giống xác nhận). Nguồn giống chất lượng cao này được phân phối rộng rãi tới tay nông dân ĐBSCL và các tỉnh lân cận, duy trì tính ổn định của năng suất và phẩm chất lúa toàn vùng. Không dừng lại ở phạm vi trong nước, Viện Lúa ĐBSCL đang xúc tiến mạnh mẽ các hoạt động đàm phán chuyển giao bản quyền và quyền sử dụng các giống lúa OM chất lượng cao sang một số nước láng giềng.

Nông dân Campuchia tham quan ruộng thí nghiệm của Viện Lúa ĐBSCL.

Xây dựng cơ chế hợp tác

Theo các cơ quan quản lý nông nghiệp của Campuchia, từ lâu, các giống lúa của Việt Nam đã đem lại hiệu quả canh tác và lợi ích kinh tế rất lớn cho nông dân Campuchia thông qua con đường nhập khẩu chính thức từ các doanh nghiệp kinh doanh giống cũng như qua đường tiểu ngạch. Mặc dù OM 5451 được xem là một giống lúa đã được canh tác lâu năm tại Việt Nam, nhưng lại đang được canh tác vô cùng phổ biến trên toàn bộ lãnh thổ Campuchia. Nông dân ưa chuộng giống OM 5451 nhờ khả năng kháng chịu tốt với thời tiết bất lợi, chống chịu dịch bệnh hiệu quả và mang lại giá trị thương mại rất cao khi sản xuất trên diện rộng.

Theo ông H.E Sok Visal, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Campuchia, các cơ quan quản lý nông nghiệp của Campuchia rất mong Viện Lúa ĐBSCL xem xét cơ chế chuyển giao bản quyền các giống lúa chất lượng cao để nông dân Campuchia được tiếp cận đưa vào canh tác. Bên cạnh đó, thiết lập mối liên kết chặt chẽ hơn nữa với cơ quan quản lý nông nghiệp Campuchia với Viện Lúa ĐBSCL thông qua ký kết biên bản ghi nhớ chính thức. Phía Campuchia mong muốn Viện Lúa ĐBSCL có thể hỗ trợ cử chuyên gia trực tiếp sang Campuchia để hướng dẫn kỹ thuật canh tác, chuyển giao giống, thiết lập quy trình phân phối hạt giống chất lượng cao đến tận tay nông dân Campuchia trong thời gian tới.

Tiến sĩ Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, khẳng định: Đặc điểm sinh thái nông nghiệp giữa khu vực ĐBSCL và Campuchia có nhiều nét tương đồng, nên các giống lúa cũng như các gói kỹ thuật canh tác tiên tiến của Viện sẽ rất dễ dàng được mở rộng và ứng dụng thành công tại Campuchia. Viện Lúa ĐBSCL hoàn toàn ủng hộ việc xây dựng một cơ chế hợp tác chính thức giữa Viện với các cơ quan nghiên cứu về nông nghiệp của Campuchia cũng như hai Chính phủ. Việc thiết lập một hành lang pháp lý vững chắc sẽ giúp cộng đồng nghiên cứu của hai quốc gia hỗ trợ lẫn nhau một cách hiệu quả hơn và người được hưởng lợi cuối cùng chính là nông dân.

Bài, ảnh: MINH HUYỀN