Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã tận dụng khoảng thời gian tạm lắng trong chính trường nội bộ - gọi là Tuần lễ Vàng - để tiến hành một loạt hoạt động ngoại giao khắp Đông Nam Á, châu Phi và Úc nhằm thúc đẩy chiến lược “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở” (FOIP). 

Trong Tuần lễ Vàng, Nhật Bản thường đẩy mạnh hoạt động ngoại giao do tạm gác các công việc chính trị trong nước. Năm nay, Thủ tướng Takaichi tập trung vào cập nhật chiến lược FOIP và tăng cường khả năng phục hồi mạng lưới thông qua hợp tác kinh tế, công nghệ, an ninh. Chính phủ đã cử 11 thành viên nội các thăm 21 quốc gia, nổi bật có Ngoại trưởng Toshimitsu Motegi, Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi và Thủ tướng Takaichi. 

Chuyến công du châu Phi của ông Motegi

Ngoại trưởng Motegi đảm nhận khối lượng công việc lớn nhất trong Tuần lễ Vàng, đi thăm 4 quốc gia ở châu Phi: Zambia, Angola, Kenya và Nam Phi. Tại đây, ông nhấn mạnh sự đầu tư liên tục của Nhật Bản vào lục địa, đồng thời thúc đẩy hợp tác trong các vấn đề liên quan đến trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.

Ngoại trưởng Motegi (trái) bắt tay Bộ trưởng Quan hệ Quốc tế và Hợp tác Nam Phi Ronald Lamola trước thềm cuộc hội đàm song phương ngày 5-5. Ảnh: Reuters

Ông Motegi nhấn mạnh tầm nhìn của chính phủ do bà Takaichi đứng đầu về hợp tác Nhật Bản - châu Phi, hướng tới mục tiêu hòa bình, phát triển bền vững và trở thành lựa chọn thay thế dài hạn cho Trung Quốc.

Theo Sáng kiến ​​Nghiên cứu Trung Quốc - châu Phi của Đại học Johns Hopkins (Mỹ), Trung Quốc vẫn là cường quốc kinh tế châu Á thống trị tại châu Phi, với vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ước tính đạt 4 tỉ USD vào năm 2024. Nhật Bản từ lâu nỗ lực thực hiện các chương trình thương mại và phát triển trên lục địa này nhưng không thể sánh được về quy mô hay tốc độ với Bắc Kinh.

Tokyo kỳ vọng mô hình hợp tác dựa trên quản trị, quyền sở hữu của châu Phi và quan hệ đối tác quốc tế sẽ hiệu quả hơn về lâu dài.

Mục tiêu của ông Koizumi ở Đông Nam Á

Bộ trưởng Quốc phòng Koizumi, người được kỳ vọng sẽ trở thành thủ tướng tương lai, đã khẳng định vai trò nổi bật của mình qua các chuyến thăm Philippines và Indonesia nhằm tăng cường quan hệ an ninh với các đối tác chủ chốt trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

Bộ trưởng Quốc phòng Indonesia Sjafrie Sjamsoeddin (trái) tiếp đón Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi ở Jakarta ngày 4-5. Ảnh: AFP

Nhật Bản đã đạt được tiến bộ đáng kể với Philippines, mới nhất là thỏa thuận tăng cường hợp tác quân sự và công nghiệp quốc phòng. Đáng chú ý, Tokyo củng cố mối quan hệ quân sự mạnh mẽ với Philippines bằng việc cho Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản tham gia cuộc tập trận quân sự Balikatan do Philippines tổ chức.

Tại Indonesia, hai bên ký Thỏa thuận Hợp tác Quốc phòng, mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực giao lưu nhân dân, giáo dục và nghiên cứu, huấn luyện chung, an ninh hàng hải, hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thiên tai, cũng như hợp tác về trang thiết bị và công nghệ quốc phòng.

Tại cả hai quốc gia, Tokyo đều tìm kiếm sự ủng hộ từ các đối tác khu vực đối với quyết định mang tính bước ngoặt gần đây về việc nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu vũ khí. 

Thủ tướng Takaichi thăm Việt Nam và Úc

Thủ tướng Takaichi đã đích thân thực hiện 2 chuyến thăm quan trọng tới Việt Nam và Úc. 

Điểm nhấn trong chuyến thăm Việt Nam của bà Takaichi là thúc đẩy chiến lược FOIP, trong đó nêu bật 3 lĩnh vực ưu tiên. Thứ nhất là xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế phù hợp với nền kinh tế dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu. Thứ hai là ủng hộ “sự đồng sáng tạo” trong tăng trưởng kinh tế thông qua hợp tác công tư và các tiêu chuẩn kinh tế chung. Thứ ba là tăng cường hợp tác an ninh để đảm bảo hòa bình và ổn định khu vực.

Chuyến thăm Việt Nam cũng tập trung vào khả năng phục hồi chuỗi cung ứng, ứng phó biến động toàn cầu và chống lại những thay đổi đơn phương đối với hiện trạng.

Tại Úc, chính phủ hai nước đã đưa ra một loạt các tuyên bố chung, bao gồm hợp tác về an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, an ninh mạng, khoáng sản thiết yếu và hợp tác quốc phòng và an ninh.

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi (trái) và Thủ tướng Úc Anthony Albanese trong cuộc gặp ở Canberra ngày 4-5. Ảnh: AAP

Nhật Bản và Úc từ lâu đã tăng cường quan hệ ngoại giao và an ninh, và chuyến thăm của bà Takaichi nhằm thúc đẩy hơn nữa việc thể chế hóa hợp tác trong bối cảnh thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu tiếp tục biến động do cuộc chiến ở Iran và sự bất ổn từ đồng minh chung của họ ở Washington.

Sau khi Tuần lễ Vàng kết thúc, Thủ tướng Takaichi phải tập trung vào chính trị trong nước. Trong khi bà chuẩn bị thông báo những thành tựu ngoại giao gần đây, các đảng đối lập sẽ đặt câu hỏi về cách bà cân bằng nỗ lực của Nhật Bản ở nước ngoài với lợi ích trong nước. Áp lực từ lạm phát, kinh tế trì trệ và giá năng lượng tăng cao ở Nhật đang hạn chế nguồn lực dành cho đầu tư và viện trợ nước ngoài, trong khi hội nghị thượng đỉnh sắp tới giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể định hình lại môi trường chiến lược đối với Tokyo.

FOIP là tầm nhìn địa chính trị và kinh tế do Nhật Bản khởi xướng (năm 2016) và Mỹ ủng hộ, nhằm đảm bảo sự thượng tôn pháp luật, tự do hàng hải và thịnh vượng kinh tế trong khu vực kết nối từ châu Á - Thái Bình Dương qua Ấn Độ Dương đến Trung Đông. 

THANH TRÚC (Theo Japan Times)