HẠNH NGUYÊN (Theo NY Times, Euractiv)

Việc hơn 30 quốc gia châu Âu hối hả dự trữ vũ khí sau nhiều năm chi tiêu khiêm tốn đã làm dấy lên lo ngại rằng kế hoạch này sẽ trở nên rời rạc, dẫn tới lãng phí, thiếu nguồn cung và chậm trễ không cần thiết.

Sản xuất đạn pháo tại một cơ sở ở Thụy Điển. Ảnh: NY Times

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và Liên minh châu Âu (EU) đang đẩy mạnh hợp tác và hội nhập hơn nữa, khi đề ra nhiều sáng kiến, bao gồm mua chung vũ khí của các quốc gia thành viên. Ngày 12-9, Nghị viện châu Âu (EP) đã thông qua sáng kiến trị giá 300 triệu euro nhằm thúc đẩy việc mua chung vũ khí. Quyết định này là một phần trong nỗ lực của khối nhằm củng cố ngành công nghiệp quốc phòng châu lục.

Chiến dịch quân sự đặc biệt mà Nga phát động tại Ukraine hồi tháng 2-2022 đã khiến EU phải gấp rút tăng cường sản xuất vũ khí do việc cung cấp cho Kiev đã làm cạn kiệt các kho dự trữ quân sự. 

Tự trang bị vũ khí

Ngoài ra, hơn 30 quốc gia đồng minh cũng đang nỗ lực tự trang bị vũ khí. Tuy nhiên, kế hoạch này để lại nhiều nỗi lo. “Châu Âu vẫn chưa giải quyết được tình trạng thiếu tổ chức và rời rạc trong việc phát triển lực lượng. Đầu tư nhiều hơn theo cách không phối hợp chỉ gia tăng tình trạng hỗn loạn”, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nêu trong báo cáo gần đây.

Mỗi quốc gia ở châu Âu có văn hóa chiến lược, thủ tục mua sắm, quy trình phê duyệt, huấn luyện và những ưu tiên riêng. Các nước trong liên minh đôi khi sử dụng cùng một máy bay chiến đấu nhưng có những hệ thống mã hóa và thiết bị khác nhau. Theo phát hiện của các binh sĩ Ukraine, loại pháo 155mm của nhà sản xuất này không tương thích với súng cối của một nhà sản xuất khác.

Đạn dược và những bộ phận không phải lúc nào cũng thay thế cho nhau được, gây phức tạp cho việc bảo trì và thường xuyên hư hỏng vũ khí. Các nguyên liệu thô quan trọng như titanium, lithium cũng như chất bán dẫn và thiết bị điện tử tinh vi đang rất cần. Hiện châu Âu thiếu hụt cả chất nổ, nhất là bột mà các nhà sản xuất trong ngành công nghiệp vũ khí đang phụ thuộc. 

Trong báo cáo thường niên công bố hồi năm ngoái, Cơ quan Quốc phòng châu Âu (EDA) phát hiện các nước thành viên EDA đã chi mạnh hơn cho các dự án mua sắm chung, tăng từ 11% lên 18%, nhưng vẫn còn kém xa mức mục tiêu 35%. Đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của EU Josep Borrell đánh giá mức độ hợp tác như thế là rất thấp. 

Theo phân tích của Tập đoàn tư vấn McKinsey & Company, châu Âu hiện có 27 loại súng cối khác nhau, 20 loại tiêm kích và 26 loại khu trục hạm. Ẩn chứa trong kế hoạch mở rộng quân sự đồ sộ của châu Âu là việc châu lục này chủ yếu vẫn còn phụ thuộc vào Mỹ để đảm bảo an ninh. Vào năm 2018, những phàn nàn của cựu Tổng thống Donald Trump về việc các đồng minh châu Âu không tăng cường chi tiêu quốc phòng như cam kết và dọa rút Mỹ khỏi NATO đã gây sốc cho khu vực.