Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây đã thực hiện hàng loạt cuộc điện đàm với các nhà lãnh đạo Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Jordan và Bahrain về nỗ lực chấm dứt xung đột tại Iran và giảm căng thẳng khu vực. Ông Trump nói với giới lãnh đạo Trung Đông rằng một khi thỏa thuận hòa bình Iran hoàn tất, những quốc gia chưa công nhận Israel nên tham gia Hiệp định Abraham do Mỹ đề xuất trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông.

Tổng thống Trump dự hội nghị thượng đỉnh hòa bình Trung Đông hồi tháng 10-2025 tại Ai Cập. Ảnh: AFP

Dù Hiệp định Abraham đã được UAE và Bahrain tham gia, nhưng nhiều nhà lãnh đạo trên tỏ ra bất ngờ trước đề xuất của ông Trump trong điện đàm, đặc biệt là từ Saudi Arabia, Qatar và Pakistan. Họ có một khoảnh khắc im lặng trong cuộc trò chuyện, khiến ông Trump nói đùa bằng cách hỏi liệu họ vẫn còn trên điện thoại hay không. Sự lúng túng này phản ánh nhiều chính quyền khu vực Trung Đông không cảm thấy thoải mái khi công khai thảo luận về việc bình thường hóa quan hệ với Israel trong khi xung đột ở Gaza vẫn tiếp diễn.

Không dừng ở khuyến khích, Tổng thống Trump hôm 25-5 đăng lên nền tảng xã hội của mình đặt điều kiện tiên quyết là tất cả các nước tham gia đàm phán về thỏa thuận với Iran phải đồng thời thông qua Hiệp định Abraham.

Giới phân tích đánh giá ông Trump muốn vũ khí hóa tiến trình ngoại giao thúc đẩy thỏa thuận tiềm năng với Iran như một đòn bẩy để mở rộng hơn nữa Hiệp định Abraham và định hình lại cục diện địa chính trị của Tây Á. Đây được xem là một trong những canh bạc ngoại giao lớn nhất trong chiến lược Tây Á của ông chủ Nhà Trắng.

Trong thế giới Arab, Saudi Arabia vẫn là mục tiêu quan trọng nhất của việc mở rộng Hiệp định Abraham. Đây là quốc gia có nền kinh tế và tầm ảnh hưởng lớn nhất. Nếu Saudi Arabia công nhận nhà nước Do Thái sẽ làm chuyển biến căn bản nền chính trị khu vực. Tầm quan trọng của Qatar cũng tương đương bởi nước này đã khéo léo xây dựng hình ảnh là một nhà trung gian hòa giải khu vực và tránh thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với Israel. 

Tuy nhiên, dư luận ở phần lớn thế giới Arab vẫn phản đối mạnh mẽ việc bình thường hóa quan hệ với Israel chừng nào vấn đề Palestine vẫn chưa được giải quyết. Cuộc chiến ở Gaza và số lượng lớn dân thường thiệt mạng càng làm gia tăng tâm lý chống Israel trong khu vực.

Saudi Arabia cũng đã nhiều lần khẳng định bất kỳ quan hệ ngoại giao nào với Israel đều phải gắn liền với một lộ trình rõ ràng và không thể đảo ngược hướng tới việc thành lập nhà nước Palestine. Giống như Saudi Arabia, Qatar đang phải đối mặt với sự nhạy cảm mạnh mẽ của dư luận về vấn đề Palestine.

Trong thế giới Hồi giáo nói chung, Pakistan đặc biệt nhạy cảm chính trị về quan hệ với Israel bởi tâm lý chống Israel vẫn ăn sâu trong cả công chúng và giới chính trị.

Việc bình thường hóa quan hệ với Israel  được cho sẽ giúp các nước Arab và Hồi giáo tiếp cận trình độ phát triển cao về kinh tế, an ninh và khoa học công nghệ từ nước láng giềng, nhưng đồng thời phải đối mặt với nguy cơ bất ổn chính trị lớn hơn trong nước.

Dư luận khu vực cho rằng Hiệp định Abraham là sự tái sắp xếp chiến lược nhằm vô hiệu hóa đòn bẩy ngoại giao của các nước Arab liên quan đến quyền tự quyết của người Palestine, từ đó loại bỏ áp lực buộc Israel phải ngừng xây dựng khu định cư hoặc rút quân khỏi các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng.

ĐỨC TRUNG (Theo Axios, Muslim Network TV)