Trường Tiểu học Hưng Phú 1, quận Cái Răng đang xuống cấp, cần được đầu tư xây mới. Ảnh: L.G

Đề án “Kiên cố hóa trường lớp học và nhà công vụ cho giáo viên giai đoạn 2008-2012” theo Quyết định số 20/2008/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ bắt đầu triển khai thực hiện từ đầu tháng 4 - 2008. Theo đề án, từ nay đến năm 2012, trên cả nước sẽ có thêm 141.300 phòng học và 1,6 triệu m2 nhà công vụ cho giáo viên được xây dựng, giúp các địa phương giải quyết phần nào những bức xúc do thiếu trường lớp cho học sinh và nhà công vụ cho giáo viên. Tuy nhiên, tại hội nghị triển khai đề án trên do Văn phòng Chính phủ vừa tổ chức (thông qua 5 cầu truyền hình) với sự tham dự của đại diện lãnh đạo 64 tỉnh, thành trên cả nước, bên cạnh niềm vui thì các địa phương vẫn còn lắm nỗi lo...

Tại hội nghị triển khai đề án, hầu hết đại biểu đều đánh giá cao ý nghĩa của đề án, bày tỏ sự phấn khởi trước một đề án đầu tư cho ngành giáo dục cả nước mang tính dài hơi, với qui mô lớn và có tính đến đặc điểm, điều kiện cụ thể của từng vùng, miền. Đề án cũng đặc biệt quan tâm đầu tư xây dựng trường lớp, nhà công vụ cho giáo viên ở các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc, miền Trung, Tây Nguyên và các xã có đông đồng bào dân tộc thiểu số ở ĐBSCL. Theo đề án, tổng kinh phí dự kiến xây dựng 141.300 phòng học và 1,6 triệu m2 nhà công vụ cho giáo viên trong 5 năm là 25.200 tỉ đồng. Trong đó, Chính phủ sẽ hỗ trợ cho các địa phương khoảng 16.200 tỉ đồng, còn lại ngân sách hàng năm của các địa phương chi khoảng 7.000 tỉ đồng và khoảng 2.000 tỉ đồng được huy động từ sự đóng góp (bằng nhiều hình thức) của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, các tổ chức quốc tế, các nhà hảo tâm trong và ngoài nước. Tinh thần chung của đề án là vậy, nhưng khi nghe Bộ Tài chính đưa ra dự thảo phương án phân bổ kinh phí thực hiện đề án cho các địa phương thì lãnh đạo nhiều tỉnh, thành không khỏi “choáng váng” vì không biết lấy đâu ra đủ tiền để hoàn thành đề án.

Theo dự thảo phương án phân bổ kinh phí thực hiện đề án của Bộ Tài chính đưa ra thì mức hỗ trợ của Trung ương chủ yếu tập trung cho các tỉnh miền núi, Tây Nguyên, các tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, các tỉnh có nguồn thu ngân sách thấp và các tỉnh có thu nhập bình quân đầu người thấp. Còn lại, mức hỗ trợ từ Trung ương cho nhiều địa phương rất thấp và phần lớn địa phương phải sử dụng ngân sách của mình để thực hiện đề án. Theo đó, địa phương phải có trách nhiệm dành tối thiểu 20% từ nguồn thu xổ số kiến thiết và dành tối thiểu 35% chi trong cân đối ngân sách cho giáo dục và đào tạo để thực hiện đề án. Ngoài ra, địa phương phải tự chủ, chủ động huy động các nguồn vốn khác để thực hiện có hiệu quả đề án theo đúng qui định. Hàng năm, địa phương đăng ký kế hoạch thực hiện đề án từ các nguồn vốn (trái phiếu chính phủ, ngân sách địa phương, nguồn vốn huy động).

Theo nguyên tắc phân bổ trên, Bộ Tài chính dự kiến chỉ tiêu phân bổ được thực hiện theo 4 nhóm. Trong đó, nhóm I bao gồm những địa phương tự cân đối, có điều tiết về ngân sách trung ương (tự đảm bảo nguồn để thực hiện đề án, có thu nhập bình quân đầu người thấp hơn 2/3 thu nhập bình quân đầu người trên toàn quốc)... sẽ được hỗ trợ 20% nhu cầu. Nhóm II bao gồm các tỉnh miền núi, Tây Nguyên, các tỉnh mới chia tách có khó khăn được hỗ trợ 80% nhu cầu vốn đầu tư. Riêng các tỉnh mới chia tách có trợ cấp từ ngân sách từ 70% trở lên được hỗ trợ 90% nhu cầu vốn đầu tư. Nhóm III bao gồm các tỉnh được trợ cấp ngân sách từ 50% trở lên, sẽ được hỗ trợ 60% nhu cầu vốn đầu tư. Nhóm IV gồm các tỉnh còn lại, với mức hỗ trợ 40% nhu cầu vốn đầu tư.

Ngay sau khi Bộ Tài chính vừa đưa mức dự kiến phân bổ kinh phí, nhiều địa phương đã đề nghị được “chuyển nhóm”. Ông Đỗ Hữu Nghị, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận đề nghị Chính phủ xếp Ninh Thuận được vào nhóm có các xã miền núi để được hỗ trợ 80% nhu cầu vốn. Đây cũng là ý kiến của đại biểu các tỉnh: Bạc Liêu, Đồng Tháp... vì địa phương khó có khả năng đáp ứng được nguồn kinh phí, trong khi nguồn vốn xổ số kiến thiết lại không cố định... Nhiều đại biểu băn khoăn bởi nhu cầu địa phương thì rất lớn trong khi số phòng học được xét đầu tư vẫn còn ít. Chẳng hạn, tỉnh Thái Nguyên đề nghị 3.403 phòng học nhưng chỉ được phê duyệt 2.519 phòng, trong 884 phòng còn lại có đến 624 phòng của bậc mầm non phải học nhờ, học gởi. Tỉnh Kon Tum cũng rơi vào trường hợp này khi chỉ có 1.176/ 1.633 phòng được phê duyệt. Bà Trương Thị Ngọc Ánh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Kon Tum nói: “Số lượng phòng học mà tỉnh đề nghị là chưa kể đến số phòng học mà ngành giáo dục đang học nhờ, mượn tạm”.

Hầu hết ý kiến của các đại biểu vùng ĐBSCL đều đề nghị Chính phủ phân bổ kinh phí lại để hỗ trợ vùng này phát triển giáo dục. Bởi xét cho cùng, ĐBSCL hiện vẫn là nơi có trình độ dân trí thấp. Thế nhưng, trong dự thảo phân bổ kinh phí hầu hết các tỉnh ĐBSCL không được nằm trong nhóm có mức hỗ trợ cao. Ông Tô Minh Giới, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho rằng TP Cần Thơ đang trong quá trình phổ cập giáo dục bậc trung học nên phải tập trung kinh phí để xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia. Hiện nay, địa phương thiếu kinh phí, nhiều lĩnh vực cần đầu tư xây dựng đang gặp khó nên khó có thể đáp ứng được nguồn vốn để đầu tư theo mức phân bổ của đề án. Ông Tô Minh Giới cũng đề nghị Bộ Tài chính không nên đưa nguồn thu xổ số kiến thiết vào kế hoạch chung và đề nghị Chính phủ hỗ trợ 70%-80% nhu cầu vốn, 20-30% còn lại địa phương sẽ đảm trách. Đây cũng là ý kiến của bà Bùi Hồng Phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu và ông Lê Vĩnh Tân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp. Bà Phương nói thêm: “ Đề án đợt 1, được Chính phủ hỗ trợ 80% mà nhiều tỉnh cũng còn gặp khó, nếu chỉ hỗ trợ ở mức 40% như dự thảo thì địa phương sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong triển khai thực hiện”.

Phát biểu kết luận hội nghị, đồng chí Nguyễn Thiện Nhân, Phó Thủ tướng Chính phủ khẳng định: Trước khi ban hành chính thức, Ban chỉ đạo đề án sẽ nghiên cứu lại mức độ phân bổ kinh phí từ nguồn vốn trung ương để tạo tính công bằng cho các địa phương. Để đảm bảo tiến độ dự án, Chính phủ cũng yêu cầu các địa phương tiến hành triển khai ngay đề án trong tháng 4-2008. Để đề án khả thi, hoàn thành đúng tiến độ, nhiều tỉnh, thành đang trông chờ Chính phủ, Ban Chỉ đạo đề án xem xét phân bổ lại kinh phí phù hợp với điều kiện, tình hình khó khăn thực tế của từng địa phương. Đồng thời, đề án cũng đòi hỏi chính quyền, ngành giáo dục từng địa phương phải năng động, chủ động tính toán và có những giải pháp đột phá, quyết liệt hơn nữa ngay từ bây giờ thì mới có thể hoàn thành được mục tiêu đề án đặt ra.

HÀ THANH