Với khả năng lấy lòng khéo léo, Tổng Thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Mark Rutte được kỳ vọng sẽ giúp xoa dịu căng thẳng với Tổng thống Mỹ Donald Trump trước hội nghị thượng đỉnh của khối sắp tới.

Ông Rutte đã có cuộc họp kín với Tổng thống Trump tại Nhà Trắng ngày 24-6, trước thềm hội nghị thượng đỉnh các lãnh đạo NATO diễn ra vào tháng tới. Bước vào Phòng Bầu dục, ông Rutte phải đối mặt với một chính quyền ngày càng thất vọng với liên minh quân sự này. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng tài ngoại giao của ông Rutte có thể giúp ích, ít nhất là vào thời điểm hiện tại.

“Người thì thầm với ông Trump”

Trong suốt sự nghiệp kéo dài nhiều thập kỷ của mình, ông Rutte đã giữ nhiều chức vụ khác nhau, nhưng biệt danh “người thì thầm với ông Trump” có lẽ là gây tranh cãi nhất. Hồi đầu năm, Tổng Thư ký NATO đã khiến nhiều nhà lãnh đạo bất ngờ sau khi ông thuyết phục thành công Tổng thống Trump rút lại những lời đe dọa kiểm soát đảo Greenland bằng vũ lực quân sự hoặc ép buộc kinh tế.

Tổng Thư ký NATO Rutte trao đổi cùng ông Trump tại Nhà Trắng hôm 24-6. Ảnh: AFP

Ông Trump cũng đã nhiều lần chỉ trích NATO vì không hỗ trợ đầy đủ cho Washington trong cuộc chiến với Iran, thậm chí còn dọa rút khỏi khối quân sự hoặc trừng phạt một số thành viên do cấm cản lực lượng Mỹ sử dụng căn cứ quân sự của họ để tiến hành không kích. Ban đầu, ông Rutte cố gắng bảo vệ phản ứng của các đồng minh, thừa nhận rằng một số nước thành viên tuy “hỗ trợ hơi chậm, nhưng họ cũng khá bất ngờ” khi Mỹ phát động chiến sự.

Tuy nhiên, ông Rutte hôm 24-6 đã thay đổi cách tiếp cận, viện dẫn quyết định của Ý cho phép 500 máy bay Mỹ cất cánh từ các căn cứ nước này như một ví dụ về sự ủng hộ của châu Âu đối với Washington. Nhưng Ý nhanh chóng bác bỏ lời lẽ của ông Rutte, cho biết Rome chỉ cho phép các chuyến bay kỹ thuật và hậu cần, chứ không phải các chuyến bay trực tiếp hỗ trợ Chiến dịch “Cơn thịnh nộ Dữ dội”.

Sự lệch pha này không phải là mới. Trong khi nhiều thành viên NATO khẳng định cuộc xung đột với Iran là bất hợp pháp và nó nằm ngoài phạm vi trách nhiệm của liên minh, ông Rutte lại đề cao quyết định tấn công của ông Trump. “Ông Trump làm điều này để giúp cả thế giới trở nên an toàn hơn”, ông Rutte nói hồi tháng 3.

Trong khi một số quan chức nước ngoài ca ngợi nghệ thuật ứng xử của ông Rutte, những người khác cáo buộc vị lãnh đạo NATO đang chiều theo ý Nhà Trắng, gây tổn hại đến lợi ích của các thành viên liên minh khác.

Chưa hết đau đầu

Bất chấp tuyên bố của ông Trump vào tuần trước rằng cuộc chiến Iran sẽ sớm trở thành “chuyện đã qua”, cơn đau đầu của Tổng Thư ký NATO vẫn còn. Ông Trump chưa hài lòng với các yêu cầu về tài trợ của NATO. Ông cáo buộc các thành viên châu Âu đầu tư không đủ cho an ninh của lục địa và dựa vào “chiếc ô bảo vệ” của Mỹ. Mỹ đã đóng góp khoảng 753 triệu USD, tương đương 16% quỹ chung của NATO trong năm 2024.

Đầu tháng này, tờ The New York Times đưa tin quân đội Mỹ đang lên kế hoạch cắt giảm 1/3 số chiến đấu cơ mà họ cung cấp cho NATO. Tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã công bố kế hoạch rà soát trong 6 tháng đối với việc triển khai binh sĩ Mỹ ở châu Âu. Đây có thể là chiến thuật “tung hỏa mù” để cuối cùng Mỹ giảm bớt hiện diện quân sự tại khu vực này, theo các chuyên gia.

Hiện chưa rõ ông Rutte có tiếp tục sử dụng chiêu ca ngợi quen thuộc để xua tan những lo ngại của lãnh đạo Mỹ vốn nổi tiếng khó đoán hay không. Ông từng nhiều lần ghi nhận công lao của Tổng thống Trump trong việc thuyết phục các đồng minh cam kết tăng ngân sách quốc phòng lên 5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đến năm 2035.

Tại Phòng Bầu dục hôm 24-6, ông Rutte tiếp tục tán dương vai trò lãnh đạo của ông Trump trong việc gây sức ép nhằm buộc nhiều đối tác NATO tăng chi tiêu quốc phòng, qua đó mang lại hàng tỉ USD ngân sách bổ sung.

HẠNH NGUYÊN (Theo Foreign Policy)