Theo nghiên cứu được Trung tâm Truyền thông, Công nghệ và Dân chủ thuộc Đại học McGill vừa công bố, các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu như ChatGPT, Gemini, Claude và Grok có mức độ hiểu biết sâu rộng về các sự kiện thời sự tại Canada - một dấu hiệu cho thấy chúng đã hấp thụ đáng kể nội dung báo chí trong quá trình huấn luyện. Tuy nhiên, khi được yêu cầu thông tin, các hệ thống này đã không trích dẫn nguồn tin trong khoảng 82% trường hợp. Qua đó, đặt ra thách thức lớn đối với tính bền vững của ngành truyền thông.

AI đang tác động mạnh mẽ đến báo chí.

Vấn đề không chỉ nằm ở việc thiếu ghi nhận nguồn mà còn ở cả cách AI “tái đóng gói” nội dung báo chí thành sản phẩm riêng. Các công ty AI đang khai thác giá trị từ báo chí ở mọi giai đoạn: từ dữ liệu huấn luyện đến việc tạo ra nội dung phái sinh và cung cấp trực tiếp cho người dùng. Hệ quả là nhu cầu truy cập nguồn tin gốc bị suy giảm, làm trầm trọng thêm khó khăn tài chính vốn đã kéo dài của ngành báo chí.       

Một liên minh gồm các cơ quan báo chí lớn của Canada như hãng thông tấn Canada, The Star, The Globe & Mail, Postmedia và CBC/Radio-Canada đã khởi kiện OpenAI tại Ontario, cáo buộc công ty này sử dụng nội dung báo chí mà không được phép và không trả thù lao.

Giới chuyên gia cho rằng xung đột giữa AI và báo chí có bản chất khác với các tranh chấp trước đây với mạng xã hội. Theo Giáo sư Taylor Owen tại Đại học McGill, mạng xã hội chủ yếu kiếm tiền bằng cách phân phối nội dung và thu hút quảng cáo, trong khi AI “hấp thụ trực tiếp nội dung cốt lõi của báo chí và tái tạo nó dưới dạng câu trả lời hoàn chỉnh”. Ông cho rằng điều này không chỉ làm giảm lưu lượng truy cập vào các tòa soạn, mà còn có nguy cơ làm suy yếu vai trò của báo chí như một thiết chế công.

Tại Mỹ, ngành công nghiệp tin tức đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ khi AI ngày càng đóng vai trò lớn, kéo theo hàng loạt tranh luận về mức độ ứng dụng công nghệ, nghĩa vụ minh bạch với độc giả và tương lai việc làm của các nhà báo.

AI được thừa nhận đã hỗ trợ đáng kể cho hoạt động báo chí, đặc biệt trong các tác phẩm dựa trên dữ liệu, giúp đơn giản hóa quy trình xử lý thông tin và tiết kiệm thời gian. Nhiều tòa soạn sử dụng AI để rà soát tài liệu phức tạp, gợi ý tiêu đề, tóm tắt bài viết; công nghệ phiên âm gần như thay thế hoàn toàn việc ghi chép thủ công phỏng vấn.

Tuy nhiên, việc đẩy nhanh ứng dụng AI trong bối cảnh ngành báo chí gặp khó khăn tài chính cũng dẫn tới nhiều sự cố. Trong năm 2025, Bloomberg phải đính chính nhiều lỗi trong các bản tin tóm tắt do AI tạo ra; Business Insider và Wired gỡ bỏ bài viết của một “tác giả” giả mạo; Los Angeles Times vướng rắc rối liên quan đến AI và mục ý kiến; Ars Technica thừa nhận AI bịa đặt trích dẫn và không tuân thủ chính sách công bố việc sử dụng công cụ này.

Ở Pháp, một nghiên cứu được Bộ Văn hóa công bố cảnh báo rằng mô hình kinh tế của báo chí thông tin tại quốc gia này đang ở trong tình trạng “báo động”, đe dọa trực tiếp tới một trụ cột được coi là có vai trò thiết yếu trong đời sống chính trị - xã hội cũng như gắn kết xã hội.

Nghiên cứu cho thấy phần lớn các cơ quan báo chí sản xuất nội dung thông tin đang phải hoạt động trong tình trạng tài chính mong manh. Cụ thể, 8 trên 10 cơ quan báo chí có biên lợi nhuận dưới 6%, trong đó hơn 1/2 đang thua lỗ. Trong khi đó, cứ 10 người dân Pháp thì có 8 người cho biết không sẵn sàng trả tiền để tiếp cận các nội dung thông tin trực tuyến.

Chính sự phát triển nhanh chóng của AI đã làm thay đổi sâu sắc cách tiếp cận thông tin. Một khảo sát cho thấy cứ 5 người Pháp thì có 1 người thường xuyên sử dụng các công cụ AI hội thoại để cập nhật tin tức; tỷ lệ này vượt quá 1/2 trong nhóm dưới 34 tuổi.

Theo một nghiên cứu của Trung tâm Pew, sự xuất hiện của phần tóm tắt AI trong kết quả tìm kiếm đã khiến tỷ lệ người dùng nhấp vào các liên kết gốc giảm một nửa. Điều này kéo theo sự sụt giảm lưu lượng truy cập - yếu tố quan trọng đối với doanh thu quảng cáo và lượng người đăng ký xem báo chí.

QUỐC KHÁNH (Tổng hợp)