Dù chiến tranh Nga - Ukraine khó có khả năng xảy ra, nguy cơ xung đột giữa 2 bên vẫn luôn tiểm ẩn bùng nổ bởi vấn đề Ðông Ukraine, nơi Mát-xcơ-va có thể công nhận 2 nước cộng hòa tự xưng Donetsk và Luhansk nếu Kiev gia nhập NATO. Vậy điều gì cho phép Nga làm việc đó?

Các tay súng phiến quân ly khai ở miền Đông Ukraine. Ảnh: Reuters

Kể từ khi giao tranh nổ ra ở miền Ðông Ukraine vào năm 2014, các nhóm phiến quân ly khai ở Donetsk và Luhansk bị cáo buộc là những người phục vụ lợi ích của Nga. Do đó, cuộc xung đột ở khu vực Donbass của Ukraine được các phương tiện truyền thông trong nước cũng như phương Tây coi là cuộc chiến giữa Nga và Ukraine.

"Lực lượng dân quân của nước Nga mới"

Theo tờ Al Jazeera, Tổng thống Nga Vladimir Putin trước đây từng gọi các nhóm phiến quân ly khai tại 2 nước cộng hòa tự xưng có dân số lần lượt 2,3 triệu người và 1,5 triệu người nói trên là "lực lượng dân quân của nước Nga mới". Song, không có thành viên Liên Hiệp Quốc (LHQ) nào, kể cả Nga, công nhận 2 "nước cộng hòa" này. Tuy nhiên, trong bối cảnh căng thẳng về Ukraine gia tăng trong những tuần gần đây, các chính trị gia xứ bạch dương đã thảo luận về việc chính thức công nhận Donetsk và Luhansk.

Với 351 phiếu thuận, 16 phiếu chống và 1 phiếu trắng, Duma Quốc gia Nga (Hạ viện) trong phiên họp mới đây đã thông qua nghị quyết để trình lên Ðiện Kremlin đề nghị nhà lãnh đạo Nga công nhận Donetsk và Lugansk. Chủ tịch Hạ viện Nga Viacheslav Volodin cho rằng việc công nhận Donetsk và Luhansk "sẽ tạo tiền đề cho đảm bảo an ninh và bảo vệ cư dân ở các khu vực này trước các mối đe dọa từ bên ngoài, đồng thời thúc đẩy hòa bình quốc tế và ổn định khu vực theo các mục tiêu, nguyên tắc trong Hiến chương LHQ, mở đường cho tiến trình công nhận 2 nước ở phạm vi quốc tế". Ông Volodin cáo buộc chính quyền Ukraine vi phạm "quyền và tự do" của cư dân và tiến hành "phong tỏa kinh tế hoàn toàn" đối với 2 vùng lãnh thổ này.

Thế nhưng, giới phân tích cho rằng sự công nhận đối với Donetsk và Lugansk sẽ gióng lên "hồi chuông báo tử" đối với Nghị định thư Minsk - thỏa thuận ngừng bắn do Pháp và Ðức làm trung gian có hiệu lực vào năm 2015. Ðiện Kremlin cuối cùng cũng đã bác bỏ ý định trên dù 2 thực thể này "gần như do Mát-xcơ-va hoàn toàn kiểm soát". Nga đã trao hộ chiếu cho hàng trăm ngàn người ở các khu vực do phiến quân kiểm soát.

CNN dẫn nguồn tin tình báo Ukraine cho biết, ước tính có khoảng 35.000 quân ly khai trong khu vực với sự hỗ trợ của 3.000 binh sĩ Nga. Trước đó, Chính phủ Ukraine hồi giữa năm 2015 cho hay có tới 42.500 chiến binh thuộc phe ly khai, gồm 9.000 binh sĩ Nga. Hồi đầu tháng 2, chỉ huy quân ly khai ở Donetsk muốn Nga gửi ít nhất 40.000 khẩu súng và 30.000 quân tiếp viện, nhưng Mát-xcơ-va không đưa ra câu trả lời chính thức. Tuy vậy, các nguồn tin cho biết nhiều tay súng là lực lượng đánh thuê có quan chặt chẽ với tình báo Nga đã được tăng cường tại Ðông Ukraine trong những tuần gần đây. Nga được cho có thể sử dụng lực lượng này nhằm gây chia rẽ và làm tê liệt Ukraine bằng các vụ ám sát.

Miền Đông trong nền kinh tế Ukraine

Hiện tương lai của Ukraine vẫn bất định. Song nếu Ukraine thật sự bị chia cắt, 45 triệu dân nước này sẽ được chia ra khá đồng đều giữa miền Ðông và miền Tây. Tuy nhiên, nền kinh tế Ukraine coi như bị suy sụp. Tây Ukraine có dân số đông hơn một chút nhưng chỉ có 14,4 triệu người trong tổng số 24 triệu dân được coi là thị dân. Ngược lại, Ðông Ukraine dù có dân số ít hơn nhưng lại có tới 79% dân sống ở các khu vực thành thị. Miền Tây cũng nghèo hơn miền Ðông. Thu nhập bình quân hàng tháng của người dân Ukraine ở miền Tây là 291USD, thấp hơn so với con số 320USD ở miền Ðông, trong khi tỷ lệ thất nghiệp ở Tây Ukraine là 8,5%, cao hơn so với tỷ lệ thất nghiệp ở Ðông Ukraine (6,8%).

Ở Tây Ukraine, nền kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp. Hiện Ukraine là nhà sản xuất dầu hướng dương lớn nhất thế giới và là nhà xuất khẩu lớn các sản phẩm nông nghiệp khác, như lúa mì, ngũ cốc và đường. Phần lớn hoạt động sản xuất này diễn ra ở miền Tây. Trong khi đó, hoạt động công nghiệp của Ukraine tập trung ở miền Ðông. Gần như hầu hết hoạt động sản xuất thép và vũ khí đều diễn ra tại khu vực này. Các lĩnh vực có giá trị cao hơn, gồm công nghiệp sản xuất ôtô và hàng không vũ trụ, cũng chủ yếu nằm ở miền Ðông.

 Phe ly khai được biết đến là lực lượng có lập trường cứng rắn về luật pháp và trật tự. Ví dụ, những người nghiện ma túy ở miền Đông Ukraine từng nhận được thuốc điều trị Methadone từ Ukraine nhưng nay đã bị các quan chức Donetsk và Lugansk cắt đứt. Đặc biệt, những ai nghiện ma túy sẽ bị buộc đào chiến hào trước họng súng, trong khi những kẻ tình nghi buôn bán ma túy bị đưa về vùng nông thôn, sau đó bị xử tử.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)