Bài 5: Chuyển đổi trường công lập, bán công sang trường dân lập, tư thục: Khó thành công nếu không thuận lòng dân

“Tập trung mọi nguồn lực để đạt được các chỉ tiêu phát triển xã hội hóa giáo dục (XHHGD) trong giai đoạn 2006 - 2010, nhất là các tiêu chí về quy mô học sinh ngoài công lập, về chuyển các cơ sở công lập sang bán công, tư thục, dân lập”. Đó là một nội dung quan trọng nêu trong chiến lược XHHGD giai đoạn 2006-2010. Vậy nhưng theo thống kê của Bộ Giáo dục Đào tạo, sau hơn 10 năm triển khai XHHGD, tại tất cả các tỉnh, thành phố chưa có nơi nào chuyển đổi thành công mô hình trường mầm non bán công sang loại hình trường dân lập, tư thục? Việc chuyển đổi loại hình trường ở các bậc học khác cũng rất khó khăn. Tìm hiểu thực tế tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh thời gian qua có thể dễ dàng nhận thấy nguyên nhân thất bại của chỉ tiêu này là do chưa thuận lòng dân.

* Phụ huynh đóng góp nhiều, nhà trường hành xử kiểu “xin-cho”

Nửa học kỳ đầu tiên của năm học mới 2007-2008 đã trôi qua, 5 trường mầm non bán công “điểm” đầu tiên của thành phố (Mầm non A, Mầm non B, Mẫu giáo Việt Triều, Mầm non 20-10 và Mầm non Việt Bun) được Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chọn tham gia Đề án thí điểm chuyển đổi sang loại hình tư thục cung ứng dịch vụ chất lượng cao vẫn ở “ngã ba đường”... Dư âm của việc tăng học phí và các khoản đóng góp (nếu thực hiện chuyển đổi mô hình hoạt động) vẫn khiến nhiều phụ huynh bức xúc và thấp thỏm. Hà Nội hiện có 361 trường mẫu giáo, mầm non, trong đó có 134 trường công lập, 159 trường bán công và 64 trường tư thục. 5 trường bán công kể trên có tổng số 80 nhóm, lớp với khoảng 3.740 học sinh độ tuổi từ nhà trẻ đến mẫu giáo. Nhu cầu gửi con ở các trường này rất đông, số học sinh trung bình từ 45-50 trẻ/lớp, cá biệt có trường gần 60 trẻ/lớp. Theo số liệu thống kê tại Đề án do Sở GD-ĐT Hà Nội trình thành phố, 5 trường có 251/360 cán bộ, giáo viên, nhân viên trong biên chế hoặc hợp đồng có chỉ tiêu, được hưởng lương và phụ cấp đứng lớp theo quy định hiện hành, chiếm gần 70%. Toàn bộ cơ sở vật chất các trường từ trước đến nay đều do Nhà nước đầu tư, kể cả nhà đất và trang thiết bị. Các trường đều ở vị trí trung tâm của thành phố, có thương hiệu và uy tín cao trong phụ huynh, với mức thu học phí hàng tháng ở mức 200 ngàn đồng, trong khi các trường mầm non khối công lập vẫn chỉ thu 75 ngàn đồng. Đây được coi là những điều kiện thuận lợi khi thực hiện chuyển đổi mô hình.

Theo lộ trình mà Đề án đưa ra; năm học 2006-2007: xây dựng đề án, quy trình, cơ chế chuyển đổi, trong khi vẫn giữ nguyên ngân sách chi cấp thường xuyên (chi lương, phụ cấp theo lương cho cán bộ giáo viên, nhân viên trong biên chế và hợp đồng có chỉ tiêu và các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ) . Năm học 2007-2008, sẽ bắt đầu giảm 100% ngân sách chi thường xuyên, tăng nguồn thu học phí, tự cân đối thu chi trong các hoạt động của nhà trường; từng bước đầu tư cung ứng các dịch vụ chất lượng cao chăm sóc giáo dục trẻ; nghiên cứu đề xuất cơ chế chính sách về tài chính, cơ sở vật chất, đào tạo bồi dưỡng giáo viên. Năm học 2008-2009, các trường được tiếp tục giao đất không thu tiền, đầu tư cơ sở vật chất, thu học phí đủ chi cho các hoạt động. Từ năm học 2009-2010 trở đi, những trường hoạt động hiệu quả sẽ chuyển sang mô hình tư thục, thành lập hội đồng quản trị, hoạt động theo quy chế của trường mầm non tư thục.

Giờ học vi tính  của các cháu Trường Mầm non Tây Đô quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ. Ảnh: L.G

Chị Hà Lê (phường Vĩnh Tuy, quận Hoàng Mai -Hà Nội) có hai con đang học ở trường Mầm non Việt - Bun lo lắng khi nghe thông tin chuyển đổi mô hình qua báo chí mà theo dự kiến sẽ bắt đầu thực hiện từ năm học 2007-2008, còn ở trường chưa hề nhận được một thông báo chính thức nào. Điều khiến chị băn khoăn là nếu học phí tăng lên 600 ngàn đồng, tức là gấp 3 lần (học phí hiện tại là 200 ngàn đồng/tháng), liệu chất lượng có tăng tỷ lệ thuận không. Hàng tháng, ngoài học phí, muốn cho con tham gia học các môn năng khiếu (võ, vẽ, múa, tiếng Anh, làm quen với vi tính...), chị đều phải đóng tiền, trung bình 30.000-40.000đ/môn học, vậy khi tăng học phí và các khoản đóng góp, khoản “năng khiếu” giúp trẻ phát triển toàn diện này chị có phải lo nữa hay không? Tâm lý chung của nhiều phụ huynh là khi phải đóng góp nhiều hơn, họ phải nhìn thấy con họ được thụ hưởng gì từ sự ủng hộ tự nguyện ấy. Không lẽ vẫn trường ấy, cô giáo ấy mà tiền đóng góp cứ nhiều lên theo năm?

Trước tiên, phải kể đến khâu tuyên truyền. Các trường bắt đầu xây dựng đề án cách đây một năm, nhưng chỉ khi đề án được chuyển lên Sở để tiếp tục trình lên thành phố (tháng 5, 6-2007) thì phụ huynh mới biết, nhưng cũng không biết cụ thể, vì chưa ai được tận mắt nhìn thấy. Hơn thế, phụ huynh muốn tham gia các trường cũng không tạo diễn đàn cho phụ huynh góp ý, trong khi họ là một trong các đối tượng chính góp phần vào sự thành công của đề án. Lâu nay, việc xin được một suất học vào các trường “điểm” chất lượng cao này rất khó khăn. Phải chăng vì thế mà các trường tự cho mình quyền áp dụng cơ chế kiểu “xin-cho” với phụ huynh. Chính vì coi nhẹ công tác tuyên truyền, nên rất nhiều dịch vụ chăm sóc trẻ chất lượng cao, thuận tiện khi chuyển đổi mô hình chưa được phụ huynh biết đến. Nhiều phụ huynh còn lo ngại về công tác đào tạo, xây dựng nếp làm việc mới cho đội ngũ giáo viên, nhân viên vì dù có chuyển đổi mô hình nhưng giáo viên vẫn làm việc theo cung cách cũ thì không ai dại gì mất tiền để chuốc lấy bực mình.

Trong khi một số trường vẫn đợi “chủ trương”, thì Trường Mầm non 20-10, đón trước đòi hỏi của xã hội, vài năm gần đây đã chủ động liên kết với các đơn vị giáo dục trong nước và nước ngoài thí điểm nhiều chương mới, giảm dần quy mô nhà trường, số lượng từ chỗ 60-70 trẻ/lớp đến năm học này còn 35-40 trẻ/lớp và theo Hiệu trưởng Nguyễn Thị Hòa “nếu tham gia thực hiện mô hình chuyển đổi, các năm tới trường sẽ tiếp tục giảm số lượng xuống 30 trẻ/lớp”. Một số trường như Mầm non Việt - Bun có ý tưởng thí điểm tổ chức lớp chất lượng cao để rút kinh nghiệm, nhưng lại không nhận được sự đồng tình từ phía cơ quan quản lý giáo dục.

* Xây dựng bằng vốn vay kích cầu - Một hướng đi triển vọng...

Việc chuyển đổi các trường bán công sang dân lập, tư thục tại TP Hồ Chí Minh cũng được Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh đánh giá là đang gặp nhiều khó khăn trong triển khai. Nguyên nhân do nhiều trường bán công TP Hồ Chí Minh vốn là công lập, hoặc do tư nhân và các tổ chức tôn giáo hiến tặng sau giải phóng, bây giờ nếu chuyển sang tư thục - nghĩa là về bản chất thuộc về các cá nhân khác thì rất khó. Vì vậy, chỉ có thể chuyển sang mô hình công lập tự chủ tài chính như Trường THPT Lê Quý Đôn, quận 3 là một điển hình. Hàng năm, trường được đầu tư ngân sách như các trường phổ thông khác, song lại thu học phí theo mức thỏa thuận với phụ huynh. Tuy nhiên, khó nhân rộng mô hình trường công lập tự chủ tài chính, do mức thu học phí cao, chỉ đáp ứng cho một bộ phận con nhà giàu.

Trường Mầm non Rạng Đông (quận 6) là trường mầm non đầu tiên của TP Hồ Chí Minh được xây dựng bằng nguồn vốn vay kích cầu. Hiệu trưởng Trần Thị Thanh Anh cho biết: Trường có tổng diện tích hơn 3.800m2 gồm 15 phòng học và các phòng chức năng như: y tế, âm nhạc, thể dục, nhà bếp, hồ bơi... với tổng vốn vay là 10.748 triệu đồng trả trong 12 năm. Đến cuối quý II-2007, trường đã trả nợ vay kích cầu được trên 5.565 triệu đồng; còn nợ hơn 3.157 triệu đồng, sẽ hoàn trả dứt điểm vào tháng 12-2010. Về việc thực hiện tự chủ một phần về tài chính, với tổng thu học phí hàng năm của trường là trên 1.793 triệu đồng, trường đã tiết kiệm ngân sách nhà nước gần 1.200 triệu đồng (do Quận hỗ trợ) dùng để nâng cấp, tu bổ cơ sở vật chất và điều tiết cho các đơn vị khác còn khó khăn. Lương bình quân của giáo viên trường là 1.984.000 đ/tháng (giáo viên có thâm niên 6 năm, bậc 2 và cao đẳng). Trong điều kiện cơ sở vật chất phục vụ công tác giảng dạy tốt, thu nhập giáo viên ổn định, hiện nay quy mô học sinh của trường đã tăng lên trên 700 cháu (gấp 3 lần so với trước khi xây dựng), cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập của con em nhân dân trên địa bàn. Phụ huynh học sinh tỏ ra rất hài lòng về chất lượng giáo dục của trường, đồng thời cũng đồng tình với mức thu học phí và tiền cơ sở vật chất từ 340.000 - 390.000 đ/tháng/cháu.

Tính đến nay, TP Hồ Chí Minh đã có nhiều dự án kích cầu hoàn thành với tổng số vốn vay gần 300 tỉ đồng, chiếm khoảng 6 - 7% tổng mức đầu tư xây dựng cơ sở vật chất trường học trên địa bàn. Dự kiến đến năm 2010, thành phố sẽ có hơn 100 đơn vị trường học tham gia mô hình của Trường Rạng Đông.

Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân đã khẳng định đây là mô hình trường mầm non theo chương trình kích cầu thành công nhất trong hệ thống giáo dục Việt Nam, giải quyết được chỗ học tốt cho các cháu, đáp ứng nhu cầu của xã hội. Phó Thủ tướng cũng cho rằng các khu vực thành thị trong cả nước nên nhân rộng mô hình này, vì đây là mô hình có thể giải quyết những khó khăn về chỗ học cho học sinh hiện nay.

HỒNG HẠNH - HỮU DUYÊN (TTXVN)

(Còn tiếp)

Kỳ cuối: “Cần nâng cao chất lượng hệ thống trường ngoài công lập”