Theo Liên Hiệp Quốc, kháng thuốc kháng sinh là thách thức lớn đối với sức khỏe toàn cầu. Nếu không được kiểm soát, các loại siêu vi khuẩn kháng thuốc có thể cướp đi sinh mạng của 10 triệu người và gây thiệt hại 412 tỉ USD mỗi năm vào năm 2050.

Ngoài sử dụng sai hoặc lạm dụng kháng sinh trong chăm sóc sức khỏe, tác nhân chính đẩy nhanh quá trình vi khuẩn kháng thuốc trên toàn cầu còn có ô nhiễm kháng sinh trong môi trường. Đây là tình trạng tồn dư và tích tụ thuốc kháng sinh trong sông, hồ và đất do sự rò rỉ từ các nhà máy sản xuất, hoạt động y tế và chăn nuôi.

Khi chúng ta uống thuốc, cơ thể chỉ hấp thụ một phần và dư lượng còn lại được bài tiết ra ngoài rồi theo hệ thống xả thải ngấm vào nguồn nước tự nhiên. Ước tính mỗi năm, con người tiêu thụ hơn 30.000 tấn gồm 40 loại kháng sinh phổ biến, trong đó 31% thải ra hệ thống sông ngòi và 11% ra biển.

Trong một khảo sát về ô nhiễm dược phẩm toàn cầu, các nhà khoa học đã kiểm tra sự hiện diện của hoạt chất dược phẩm tại 1.052 điểm lấy mẫu dọc theo 258 con sông ở 104 quốc gia. Kết quả, chỉ có 2 địa điểm không có dư lượng thuốc là Iceland và một ngôi làng hẻo lánh trong rừng mưa Venezuela.

Mặc dù tác hại đối với sức khỏe con người vẫn còn hạn chế, ô nhiễm dược phẩm ở sông ngòi trên toàn cầu được coi là có hại cho động vật hoang dã, như gây ra hiện tượng “nữ hóa” ở cá đực, dẫn đến suy giảm quần thể, hoặc khiến chim sáo mất cảm giác thèm ăn và nhu cầu “đạp mái”.

Trên toàn cầu, chỉ hơn một nửa lượng nước thải được xử lý trước khi xả ra môi trường. Vì vậy, kiểm soát việc xử lý nước thải là một phần quan trọng để giảm lượng thuốc tồn dư ngấm vào sông, hồ và đất. Liên minh châu Âu (EU) yêu cầu các quốc gia thành viên ngoài nâng cấp các nhà máy xử lý còn phải theo dõi lượng thuốc kháng sinh trong nước thải. Tại Mỹ, Cơ quan Bảo vệ Môi trường đã đưa dược phẩm vào danh sách các chất gây ô nhiễm nước uống.

Về lâu dài, Giáo sư hóa học Klaus Kümmerer cho biết, cần sản xuất các loại thuốc sạch hơn, có thể phân hủy hoàn toàn trong cơ thể người hoặc chuyển hóa thành các chất vô hại sau khi hoàn thành nhiệm vụ.

Quan trọng hơn hết, con người cần tránh lạm dụng thuốc kháng sinh - chỉ uống thuốc khi được bác sĩ kê đơn điều trị nhiễm trùng do vi khuẩn.

Nhóm nhà khoa học quốc tế thuộc Dự án nghiên cứu toàn cầu về kháng thuốc kháng sinh dự báo các bệnh do vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh có nguy cơ trực tiếp gây ra 39 triệu ca tử vong, gián tiếp gây ra 169 triệu ca tử vong trên toàn thế giới trong giai đoạn 2025-2050.

MAI QUYÊN (Theo DW)