Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7-2026. Với nhiều quy định mang tính đột phá như tiếp công dân trực tuyến, quy trình tạm đình chỉ khiếu nại..., đạo luật này được kỳ vọng sẽ giúp quá trình giải quyết các kiến nghị của người dân minh bạch và hiệu quả hơn.

Tiếp công dân trực tuyến

Một trong những thay đổi tạo thuận lợi cho người dân là việc bổ sung Điều 3a vào sau Điều 3 của Luật Tiếp công dân về hình thức tiếp công dân. Theo đó, bên cạnh việc tiếp công dân trực tiếp, còn có hình thức tiếp công dân trực tuyến. Điều này giúp bà con ở vùng sâu, vùng xa, đi lại khó khăn vẫn có thể thực hiện quyền của mình mà không cần phải tốn kém thời gian, chi phí đến tận trụ sở của các cơ quan. Luật quy định rõ Chính phủ sẽ chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết về quy trình này để đảm bảo tính bảo mật và xác thực. Nhà nước cũng sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo để hỗ trợ hình thức tiếp công dân trực tuyến.

Lãnh đạo UBND TP Cần Thơ tiếp công dân, trực tiếp lắng nghe và giải quyết các kiến nghị, phản ánh của người dân.

Dù việc tiếp công dân được thực hiện bằng hình thức trực tiếp hay trực tuyến, người dân đều cần lưu ý nghĩa vụ cung cấp thông tin cá nhân. Luật sửa đổi này hoàn thiện quy định người khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh khi đến nơi tiếp công dân có nghĩa vụ “nêu rõ họ tên, địa chỉ, số căn cước, giấy chứng nhận căn cước hoặc số định danh hoặc số hộ chiếu; trường hợp được người khiếu nại ủy quyền thì phải có giấy ủy quyền” (điểm a khoản 2 Điều 7); đồng thời sửa đổi, hoàn thiện các quy định có liên quan để đồng bộ với quy định tại điểm a, khoản 2, Điều 7.

Tăng cường trách nhiệm tiếp công dân ngay từ cơ sở

Về tiếp công dân ở cấp xã để phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, Luật bổ sung một số nhiệm vụ của Chủ tịch UBND cấp xã.

Theo đó, Điều 15 có những điều chỉnh rất cụ thể để bảo vệ quyền lợi của người dân. Chủ tịch UBND cấp xã hiện nay không chỉ là người điều hành chung mà phải trực tiếp phụ trách công tác tiếp dân. Luật yêu cầu người đứng đầu chính quyền cấp xã phải trực tiếp tiếp dân ít nhất 2 ngày trong 1 tháng và phải tiếp đột xuất trong những trường hợp vụ việc phức tạp, cấp bách. Quy định này bảo đảm đồng bộ với quy định về tiếp công dân của người đứng đầu cấp ủy tại Quy định số 11-QĐi/TW của Bộ Chính trị và phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền cấp xã hiện nay.

Việc tiếp dân sẽ được thực hiện tại trụ sở hoặc địa điểm do Chủ tịch UBND dân cấp xã quyết định, đảm bảo nơi đó phải thuận lợi và đủ điều kiện cần thiết để người dân trình bày. Đồng thời, Luật cũng bãi bỏ quy định về việc tổ chức trụ sở tiếp công dân cấp huyện nhằm phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tập trung nguồn lực vào việc tiếp dân thực chất tại các cơ quan chuyên môn và cấp xã.

Quy trình rút và tạm đình chỉ khiếu nại được quy định rõ ràng

Trong lĩnh vực khiếu nại, Điều 10 được sửa đổi, bổ sung quy định rất rõ về quyền tự quyết của người dân thông qua việc rút khiếu nại. Người khiếu nại có quyền rút toàn bộ hoặc một phần nội dung khiếu nại tại bất kỳ thời điểm nào trong quá trình giải quyết. Việc rút đơn phải được thể hiện bằng văn bản hoặc biên bản có chữ ký, điểm chỉ của người khiếu nại. Một điểm người khiếu nại cần đặc biệt lưu ý là nội dung đã rút sẽ không được xem xét lại, trừ khi có căn cứ chứng minh bị ép buộc hoặc đe dọa.

Đặc biệt, Điều 11a là một điểm mới hoàn toàn, giải quyết được những vướng mắc thực tế khi vụ việc bị gián đoạn. Luật quy định việc xử lý hồ sơ khi nào tạm đình chỉ và khi nào đình chỉ giải quyết khiếu nại.

Theo đó, tạm đình chỉ vụ việc được áp dụng khi người khiếu nại gặp sự kiện bất khả kháng không thể tiếp tục tham gia, hoặc cơ quan chức năng cần chờ kết quả từ một vụ việc khác có liên quan trực tiếp. Thời gian tạm đình chỉ này sẽ không tính vào thời hạn giải quyết khiếu nại, đảm bảo quyền lợi của người dân. Còn đình chỉ vụ việc được áp dụng khi vụ việc không còn đối tượng để giải quyết, người khiếu nại rút đơn, hoặc cá nhân khiếu nại đã mất mà quyền lợi không được thừa kế. Nếu vụ việc đã được tòa án thụ lý, cơ quan hành chính cũng sẽ đình chỉ giải quyết để tránh chồng chéo. Bên cạnh đó, Luật bổ sung quy định, trường hợp người khiếu nại đã được mời đối thoại nhưng không tham gia đối thoại mà không có lý do chính đáng thì người giải quyết khiếu nại vẫn tiếp tục giải quyết khiếu nại.

Siết chặt kỷ cương trong công tác giải quyết tố cáo

Luật sửa đổi, bổ sung cũng tập trung hoàn thiện các quy định về thẩm quyền giải quyết tố cáo, nhất là ở cấp xã và cấp tỉnh, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương, thực tiễn quản lý cán bộ, công chức, viên chức.

Luật bổ sung quy định cho phép xác định thẩm quyền giải quyết tố cáo đối với cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức, viên chức tại thời điểm có hành vi vi phạm, khắc phục khoảng trống pháp lý trong trường hợp tổ chức, cá nhân có sự thay đổi về tổ chức, nhân sự. Bộ trưởng, người đứng đầu cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND cấp tỉnh xác định thẩm quyền giải quyết tố cáo đối với cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức, viên chức tại thời điểm có hành vi vi phạm thuộc thẩm quyền quản lý của mình mà không thuộc các trường hợp quy định tại các khoản 3, 4, 5 và 6, Điều 12 của Luật Tố cáo.

Đồng thời, Luật quy định rõ trách nhiệm của Tổng Thanh tra Chính phủ trong việc tiếp nhận, xác minh, kiến nghị xử lý tố cáo thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ và thẩm quyền của Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân các cấp giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ trong Viện Kiểm sát Nhân dân.

Bài, ảnh: PHI YẾN