Câu lạc bộ Hỗ trợ nông gia (trực thuộc Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh Hỗ trợ doanh nghiệp-BSA) vừa tổ chức buổi Tọa đàm "Liên kết mạng lưới sản xuất sạch". Tại đây, thực trạng sản xuất, phân phối và tiêu thụ các loại nông sản sạch, an toàn được bàn thảo và nêu bật ra vấn đề "Một cách sống tử tế với con người và thiên nhiên". Nghĩa là làm thay đổi tư duy người sản xuất, để nông dân, trước hết là không sử dụng hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật một cách vô tội vạ để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường, hướng họ đến các phương thức sản xuất an toàn, sạch, sạch hơn và hữu cơ.

Chưa kết nối được cung-cầu

Trước thực trạng thực phẩm độc hại, kém chất lượng tràn lan trên thị trường, thực phẩm sạch, an toàn trở thành lựa chọn hàng đầu của nhiều người tiêu dùng. Tuy nhiên, hiện thực phẩm sạch, an toàn vẫn chưa tìm được chỗ đứng trên thị trường. Ông Trần Hoàng Tuyên, Phó Giám đốc BSA nêu 10 lý do khiến tiêu thụ sản phẩm gặp khó khăn. Đó là: Chủng loại chưa đa dạng; giá cao; chưa có mối tiêu thụ số lượng lớn; cách nhận biết – cách chứng minh chưa tương thích; lòng tin gói gọn; hoạt động kiểm định và ngăn chặn sản phẩm không an toàn rất kém; những cam kết mang tính hình thức; đạo đức sản xuất – kinh doanh chưa được đề cao; mạnh ai nấy làm; Tái cơ cấu/ làm lại - Không biết bắt đầu từ đâu!?...

Mặt khác, một lỗ hổng lớn trong khâu sản xuất đến phân phối, tiêu thụ sản phẩm sạch, an toàn dễ nhận thấy là "bên cần" (người tiêu dùng) và "bên có" (người trực tiếp làm ra sản phẩm, nông dân) chưa có sự gắn kết với nhau. Tiến sĩ Lê Đăng Trung, Giám đốc điều hành Công ty Phân tích thời gian thực (Real-Time Analytics-RTA) cho rằng, những người tiêu dùng thực sự có nhu cầu và sẵn sàng chi trả cao hơn để mua sản phẩm thì lại không tìm được nơi cung cấp đáng tin cậy. Có 2 rào cản trong thực tế sản xuất tiêu thụ sản phẩm nông sản là người tiêu dùng không phân biệt được đâu là sản phẩm sạch hay không sạch và có quá nhiều khâu trung gian trong phân phối, tiêu thụ các loại sản phẩm này. "Chúng ta kêu gọi nông dân "sống tử tế", sản xuất theo quy trình sạch, an toàn. Vậy, "sống tử tế", sản xuất theo quy trình sạch, an toàn có giúp họ làm giàu được không? Đó là vấn đề!"- Tiến sĩ Lê Đăng Trung nói.

Các đại biểu ký tên đồng thuận thành lập tổ chức “Liên kết mạng lưới sản xuất sạch”.

Và thực tế cho thấy, nông dân, những người trực tiếp làm ra sản phẩm chưa hài lòng với lợi nhuận mang lại từ việc sản xuất các loại sản phẩm sạch, an toàn. Theo ông Nguyễn Văn Bi, Giám đốc Hợp tác xã Rau an toàn Hòa Phát, quận Ô Môn, TP Cần Thơ, Hợp tác xã có diện tích hơn 5 ha, cung cấp hơn 3 tấn rau an toàn mỗi ngày, nhưng chủ yếu bán cho các chợ đầu mối ở quận Ô Môn, chợ Tân An (quận Ninh Kiều) với giá ngang ngửa với các loại rau sản xuất theo cách thức thông thường. Trong khi đó, trồng rau an toàn chi phí cao hơn, công sức bỏ ra nhiều hơn. Không chỉ riêng Hợp tác xã Rau an toàn Hòa Phát, nhiều Hợp tác xã, Tổ hợp tác sản xuất theo hướng an toàn trên địa bàn TP Cần Thơ cũng chung hoàn cảnh. "Với các Hợp tác xã sản xuất thì vấn đề thị trường đang là khâu khó nhất. Bán trong siêu thị bị giam vốn, thủ tục phức tạp, thật ra giá cũng không cao hơn được bao nhiêu"-ông Triệu Công Đỉnh, đại diện Hợp tác xã Rau an toàn Long Tuyền, quận Bình Thủy, TP Cần Thơ bộc bạch.

Hình thành "một cách sống tử tế"

Nhiều ý kiến cho rằng, không kể đến nhu cầu tiêu thụ nội địa, trong bối cảnh hội nhập kinh tế diễn ra ngày càng sâu rộng, hàng hóa từ các nước vào Việt Nam ngày càng nhiều. Nếu chúng ta cứ giữ thói quen sản xuất và tiêu dùng như hiện tại thì chỉ có "con đường chết". Chính vì vậy, ngành chức năng và các bên có liên quan cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp như: từ bỏ thói quen và sự lệ thuộc hóa chất để tiến tới nền sản xuất bền vững; kết nối và phát huy tối đa vai trò những tác nhân tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng đáng tin cậy; chia sẻ kinh nghiệm thành công, những bài học thất bại từ đó mở mũi đột phát trong cách thâm nhập thị trường; tối đa hóa khả năng tiếp cận đầu ra bằng uy tín, chất lượng, quy trình sản xuất và sự hợp lực…

Theo Tiến sĩ Lê Đăng Trung, Giám đốc điều hành Công ty Phân tích thời gian thực (Real-Time Analytics-RTA), để vừa có thể "sống tử tế" và làm giàu được, người nông dân phải sản xuất với chi phí thấp và bán được hàng với giá cao. Tiến sĩ Lê Đăng Trung gợi ý ứng dụng Smartphone vào quản lý sản xuất và kết nối thị trường. Đó là phần mềm giúp người tiêu dùng nhận biết được sản phẩm họ đang dùng có phải sạch, an toàn hay không. Đồng thời, người sản xuất cũng có được công cụ, tự tin rằng sản phẩm mình làm ra thật sự sạch. Và để làm được điều này rất cần sự quyết tâm của những người nghiên cứu, nhà sản xuất, tiêu dùng, đơn vị truyền thông,… Theo ông Hồ Quang Cua, nguyên Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng, xây dựng mạng lưới sản xuất sạch không nhất thiết là phải đầu tư cho các kế hoạch, dự án lớn. Chỉ với 1 tiến bộ kỹ thuật đơn giản cũng có thể giảm công sức, chi phí sản xuất hàng trăm ngàn lần, nếu chúng ta biết cách huy động sức mạnh. Đơn cử như phong trào sử dụng nấm xanh để trừ rầy nâu, mô hình trồng lúa thơm - tôm sạch ở Sóc Trăng…

Tại buổi tọa đàm, Câu lạc bộ Hỗ trợ nông gia chính thức ra mắt tổ chức "Liên kết mạng lưới sản xuất sạch" với sự đồng thuận từ nhiều nông dân, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học… Bà Vũ Kim Hạnh, Giám đốc BSA, cho biết: "Hiện nay, xã hội có tâm trạng chung là khủng hoảng niềm tin, bắt đầu từ thực phẩm, món mà chúng ta ăn hàng ngày. Có rất nhiều người nông dân có tâm, đầu tư trồng sản phẩm sạch, có rất nhiều câu chuyện hay, nhưng chưa có sự tập hợp thành hệ thống. Mạng lưới thành lập để trả lời câu hỏi, quá nhiều người cần, quá nhiều người sản xuất nhưng chưa thể kết nối được cung-cầu". Trước mắt, "Mạng lưới sản xuất sạch" tập trung 4 nội dung: Tập hợp nhu cầu của nhà sản xuất và nối kết chuyên gia về công nghệ, quản trị, truyền thông, các nhà nghiên cứu, các mối nối thông tin cơ hội và cảnh báo rủi ro; Hỗ trợ thông tin hoàn thiện mô hình sản xuất "bậc thang": An toàn, sạch, sạch hơn, hữu cơ (tiếp cận những tiêu chuẩn, cơ hội tiêu thụ hàng hóa, tạo ra sản phẩm giá trị tăng thêm…); Kết nối các lớp học khởi nghiệp, cơ hội thực hành, phân tích tình huống từ chuyên gia, nắm bắt những xu hướng để điều chỉnh hoạt động thích ứng thời tiết kinh tế và biến đổi khí hậu; Nối kết mạng lưới truyền thông đa phương tiện để quảng bá các hoạt động sản xuất bền vững.

Bài, ảnh: MỸ THANH