Từ dãy núi Altai đến bờ biển Thái Bình Dương, việc khai thác gỗ đang tàn phá những khu rừng rộng lớn của Nga mà thủ phạm không ai khác là Trung Quốc.

“Tàn phá rừng man rợ” tại Nga

Kể từ khi Trung Quốc bắt đầu hạn chế khai thác gỗ thương mại tại các khu rừng tự nhiên của nước này cách đây 2 thập kỷ, Bắc Kinh hồi năm 2017 đã tăng cường nhập khẩu gỗ từ Nga nhằm đáp ứng nhu cầu của các công ty xây dựng và sản xuất đồ nội thất. Theo báo cáo mới đây của Trung tâm Carnegie có trụ sở  tại Mát-xcơ-va, hiện có hơn 500 công ty khai thác gỗ Trung Quốc hoạt động tại Nga. Nga từng không bán khối gỗ nào cho Trung Quốc nhưng hiện nay Mát-xcơ-va chiếm hơn 20% lượng gỗ nhập khẩu của Bắc Kinh. Chỉ riêng năm 2017, Trung Quốc nhập khẩu gần 200 triệu mét khối gỗ từ Nga.

Một điểm tập kết gỗ của Trung Quốc tại Nga. Ảnh: NYT

Tình trạng khai thác gỗ vô tội vạ của Trung Quốc ở Nga đã khiến nổ ra các cuộc biểu tình chống khai thác gỗ ở vùng Siberia và Viễn Đông. Trong đó, đáng chú ý nhất là cuộc biểu tình hồi tháng 5 năm ngoái tại Ulan Ude, Thủ đô nước Cộng hòa Buryatia - một chủ thể liên bang của Nga. Hàng ngàn người dân địa phương tại các khu vực Irkutsk và Krasnoyarsk của Siberia đã ký đơn thỉnh cầu ban hành lệnh cấm xuất khẩu gỗ sang Trung Quốc. Đơn thỉnh cầu kêu gọi “hãy chấm dứt nạn phá rừng man rợ”. “Có vẻ như họ (người Trung Quốc) đang bán quê hương chúng tôi cùng với đất đai, rừng và cả chúng tôi” - Lyudmila Mysak, cư dân của làng Paspaul ở miền Nam Siberia, bày tỏ bức xúc. Marina Volobuyeva, cư dân khu vực Zamensky, phía Nam Hồ Baikal, thì bình luận: “Nếu người Trung Quốc đến đâu sẽ không còn thứ gì sót lại”. Các cuộc biểu tình này làm gia tăng căng thẳng sắc tộc ở các vùng biên giới kéo dài gần 4.200km giữa người Nga và Trung Quốc vốn từ lâu nghi kỵ lẫn nhau bởi những khác biệt về chính trị và văn hóa. Người dân và các nhà hoạt động môi trường thì phàn nàn rằng việc thai khác gỗ của Trung Quốc đang làm hỏng các lưu vực sông và phá hủy môi trường sống của loài hổ Siberia và báo đốm Amur. “Những gì chúng ta đang làm ở vùng Siberia và Viễn Đông đang phá hủy những gì còn sót lại của cảnh quan rừng nguyên sinh” - Nikolay M. Shmatkov, giám đốc chương trình lâm nghiệp của Quỹ Động vật hoang dã Thế giới, lo ngại.

Vấn đề khai thác gỗ của người Trung Quốc tại Siberia và Viễn Đông đã trở thành đề tài chính trị nhạy cảm, khiến Thượng viện Nga hồi tháng 1 đầu năm nay phải chất vấn gay gắt Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường kiêm Giám đốc cơ quan lâm nghiệp liên bang Nga, ông Ivan Valentik. Vị quan chức này dù bảo vệ chính sách hợp tác khai thác gỗ với phía Bắc Kinh, nhưng đổ lỗi cho các công ty Trung Quốc không thực hiện đầy đủ hợp đồng, trong đó có cam kết trồng lại rừng. Ông Valentik kiến nghị Nga nên chấm dứt bán gỗ trực tiếp cho Trung Quốc.

Khắp nơi kêu ca Trung Quốc “khát gỗ”

Tình trạng “ăn tạp” dẫn đến “khát gỗ” của Trung Quốc cũng đang khiến cho rừng ở nhiều nơi khác bị tàn phá, từ Peru cho đến Papua New Guinea, từ Mozambique cho đến Myanmar. Tổ chức bảo vệ môi trường Global Witness cảnh báo, tại Quần đảo Solomon, phía Đông Papua New Guinea, tốc độ khai thác gỗ hiện tại của các công ty Trung Quốc có thể làm kiệt quệ các khu rừng nhiệt đới của nước này vào năm 2036. Còn tại Indonesia, các nhà hoạt động môi trường báo động rằng hoạt động khai thác gỗ bất hợp pháp của một công ty nước này liên kết với các đối tác Trung Quốc đe dọa một trong những nơi sinh sống cuối cùng của loài đười ươi trên đảo Borneo. Họ lo ngại hoạt động khai thác gỗ của Trung Quốc có thể làm cạn kiệt nguồn tài nguyên rừng, góp phần vào sự nóng lên toàn cầu. Đáng nói là tình trạng khai thác và xuất khẩu gỗ lậu giữa nước sở tại và các công ty Trung Quốc. Chẳng hạn năm 2016, trong khi Tổ chức Nông lương Liên Hiệp Quốc (FAO) ghi nhận Zambia xuất khẩu tổng cộng 3.000 mét khối gỗ thì số liệu của hải quan Trung Quốc cho biết nước này tiếp nhận cả thảy 60.000 mét khối gỗ từ Zambia.

Trong khi đẩy mạnh khai thác rừng ở nước ngoài, Trung Quốc đồng thời ra sức bảo vệ nguồn tài nguyên rừng của nước mình. Cách đây 2 thập kỷ, mối lo ngại về những ngọn núi bị “trơ trụi”, những dòng sông bị ô nhiễm cũng như tình trạng lũ lụt dọc theo sông Dương Tử đã khiến Chính phủ Trung Quốc bắt đầu hạn chế khai thác gỗ thương mại tại các khu rừng quốc gia. Tuy nhiên, nhu cầu gỗ của Trung Quốc lại không giảm trong khi nhu cầu của thế giới về ván ép và đồ gỗ, các sản phẩm gỗ chủ lực mà Trung Quốc sản xuất và xuất khẩu, ngày càng gia tăng. Do đó, Trung Quốc đẩy mạnh khai thác gỗ ở các quốc gia nhỏ, nghèo mong muốn có tiền mặt, hoặc những quốc gia lớn hơn vốn luôn muốn trở thành đối tác chiến lược của Trung Quốc. Ước tính, tổng giá trị nhập khẩu gỗ của Trung Quốc, gồm gỗ thô, gỗ xây dựng hoặc bột gỗ, đã tăng hơn 10 lần kể từ khi Trung Quốc bắt đầu hạn chế khai thác gỗ tại nước này vào năm 1998, đạt 23 tỉ USD vào năm 2017, cao nhất từ ​​trước đến nay. Trung Quốc là nhà nhập khẩu gỗ đứng đầu thế giới (Mỹ đứng thứ hai), đồng thời cũng là nhà xuất khẩu lớn nhất với kim ngạch khoảng 60 tỉ USD năm 2017.

TRÍ VĂN (Theo NYT, The Epoch Times)