Tại nhiều tuyến đường trên địa bàn TP Cần Thơ, tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè để kinh doanh, buôn bán vẫn còn xảy ra, gây mất mỹ quan đô thị và tiềm ẩn nguy cơ cao về tai nạn giao thông. Việc trả lại sự thông thoáng cho vỉa hè không chỉ là câu chuyện xây dựng nếp sống văn minh đô thị mà còn là yêu cầu cấp bách thể hiện tinh thần thượng tôn pháp luật.

Không gian công cộng bị chiếm dụng

Trên một số tuyến đường Nguyễn Văn Linh, Trần Hoàng Na, 30 tháng 4, Nguyễn Văn Cừ... không khó bắt gặp hình ảnh vỉa hè vốn dành cho người đi bộ đã bị biến thành nơi tập kết hàng hóa, bày biện biển hiệu, hoặc làm bãi đỗ xe tự phát. Tại nhiều khu vực, các sạp trái cây được bày tràn lan ngay trên vỉa hè, thậm chí tràn xuống sát lòng đường để thu hút người mua. Khách mua hàng thản nhiên dừng, đỗ xe dưới lòng đường, gây cản trở giao thông. Bên cạnh đó, xuất hiện ngày càng nhiều xe nước ép, xe đẩy hàng rong cùng các mái che di động, ô, dù vươn ra sát phần đường xe chạy, làm khuất tầm nhìn của người tham gia giao thông...

Người dân mua bán lấn chiếm vỉa hè trên đường Nguyễn Văn Linh.

Khi vỉa hè bị chiếm dụng, người đi bộ buộc phải đi xuống lòng đường và phải đối mặt với những nguy hiểm do va chạm giao thông gây ra bởi xe cộ đông đúc. Ông Lê Văn T ngụ phường Tân An, thường xuyên đi bộ tập thể dục trên đường Trần Hoàng Na, nói: “Vỉa hè là để phục vụ người đi bộ, nhưng đi vài trăm mét là tôi phải bước lên bước xuống lòng đường không biết bao nhiêu lần, vì vỉa hè đã bị hàng quán, xe cộ chiếm dụng. Đi dưới lòng đường thì xe máy, ô tô chạy sát bên, vô cùng nguy hiểm. Không biết đến khi nào người đi bộ mới có thể bình thản đi trên vỉa hè”.

Bà N.T.H, một tiểu thương bày bán trái cây trên đường Nguyễn Văn Linh, thì biện minh: “Tôi biết, lấn chiếm vỉa hè, hành lang lộ giới là sai quy định và nguy hiểm, nhưng vì cuộc sống khó khăn nên tôi đành làm liều. Tôi chỉ mong có chỗ buôn bán thuận tiện để kiếm cơm qua ngày chứ không hề muốn vi phạm”.

Đây cũng là tâm lý chung của rất nhiều người lao động nghèo khi chọn lòng đường, vỉa hè làm nơi mưu sinh, tạo nên một bài toán nan giải đối với ngành chức năng trong công tác quản lý trật tự đô thị.

Chế tài nghiêm khắc

Dù xuất phát từ bất kỳ lý do, hoàn cảnh nào, hành vi chiếm dụng lòng đường, vỉa hè để kinh doanh, bày bán hàng hóa hoặc dừng, đỗ xe sai quy định đều là hành vi vi phạm pháp luật.

Theo Luật sư Lê Ngọc Trường Giang, Văn phòng Luật sư Nguyễn Đăng Thắng, các hành vi vi phạm liên quan đến vỉa hè hiện nay rất phổ biến. Luật Xử lý vi phạm hành chính và Nghị định số 168/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định chế tài rất cụ thể đối với hành vi vi phạm này. Hành vi bán hàng rong hoặc bán hàng hóa nhỏ lẻ khác trên vỉa hè các tuyến phố có quy định cấm, bị phạt 200.000-250.000 đồng, buộc di dời hàng hóa.

Đối với hành vi sử dụng trái phép vỉa hè để họp chợ, kinh doanh dịch vụ ăn uống, bày bán hàng hóa, sửa chữa máy móc, rửa xe, đặt biển hiệu quảng cáo, mức phạt tiền 2-3 triệu đồng đối với cá nhân, và 4-6 triệu đồng đối với tổ chức; đồng thời buộc tháo dỡ công trình, di dời hàng hóa. Hành vi tổ chức bày bán máy móc, thiết bị, vật tư hoặc sản xuất, gia công hàng hóa trên vỉa hè, bị phạt 3-5 triệu đồng đối với cá nhân, và 6-10 triệu đồng đối với tổ chức.

Trường hợp tổ chức sử dụng tạm thời vỉa hè vào mục đích khác mà không có giấy phép hoặc giấy phép hết hạn, bị phạt 10-15 triệu đồng đối với cá nhân, và 20-30 triệu đồng đối với tổ chức. 

Ngoài ra, người điều khiển mô tô, xe gắn máy, các loại xe tương tự mô tô và các loại xe tương tự xe gắn máy, dừng xe, đỗ xe ở lòng đường gây cản trở giao thông; tụ tập từ 3 xe trở lên ở lòng đường, trong hầm đường bộ; đỗ, để xe ở lòng đường, vỉa hè trái phép, bị phạt 400.000-600.000 đồng; người điều khiển xe đạp, xe đạp máy, người điều khiển xe thô sơ khác để xe ở lòng đường, vỉa hè trái phép; đỗ xe ở lòng đường gây cản trở giao thông, đỗ xe trên cầu gây cản trở giao thông, bị phạt 100.000-200.000 đồng...

Luật sư Lê Ngọc Trường Giang lưu ý: “Bên cạnh hình thức phạt tiền, pháp luật áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả rất nghiêm khắc như buộc tháo dỡ công trình vi phạm, buộc khôi phục hiện trạng ban đầu, buộc di dời hàng hóa, vật dụng, thậm chí là tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, tạm giữ phương tiện hoặc cưỡng chế thi hành. Đối với những trường hợp vi phạm lòng đường, vỉa hè gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự”.

Để giải quyết triệt để tình trạng kinh doanh, buôn bán, đỗ xe lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, bên cạnh đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các hộ kinh doanh, các ngành chức năng và chính quyền địa phương cần ra quân kiểm tra thường xuyên, kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm, tái lấn chiếm sau khi lực lượng chức năng đã nhắc nhở. 

Song song đó, các địa phương cũng cần nghiên cứu quy hoạch khu vực kinh doanh hợp lý như bố trí các khu chợ, khu phố ẩm thực hoặc khu vực dành riêng cho người bán hàng rong với mức chi phí hỗ trợ. Giải pháp này vừa đảm bảo giữ gìn được trật tự, mỹ quan đô thị, vừa tạo điều kiện sinh kế ổn định và hợp pháp cho người lao động nghèo.

Bài, ảnh: PHI YẾN