Trong hơn 20 năm qua, giá dịch vụ y tế tại Mỹ tăng nhanh hơn so với bất kỳ lĩnh vực kinh tế nào khác. Nguyên nhân cốt lõi đến từ làn sóng hợp nhất và sáp nhập bệnh viện, làm mất đi tính cạnh tranh và cho phép các “siêu hệ thống y tế” tăng giá không kiểm soát. 

Nhân viên y tế Mỹ nằm trong số những người được trả lương cao nhất thế giới. Ảnh: Adobe Stock

Mỗi năm, bác sĩ phẫu thuật tại Mỹ thực hiện hơn 1 triệu ca thay khớp gối. Thủ thuật tiến hành theo quy trình tiêu chuẩn, nhưng mức giá áp dụng lại không đồng nhất. Ví dụ, tại Trung tâm Y tế Catawba Valley ở Bắc Carolina, bệnh nhân có bảo hiểm y tế phải trả khoảng 16.000USD. Thế nhưng, ở Bệnh viện Mission cách đó hơn 1 tiếng lái xe, một ca thay khớp gối có thể tiêu tốn gần 40.000USD.

Bệnh viện Mission vốn được sáp nhập từ 2 bệnh viện lớn nhất trong khu vực, nên gần như không bị cạnh tranh. Thế độc quyền này cho phép họ đưa ra mức giá cao hơn cho các công ty bảo hiểm và người bệnh. Đó là cách thức các hệ thống bệnh viện lớn, vốn hình thành từ làn sóng sáp nhập trong những thập kỷ gần đây, chi phối thị trường và được quyền “chặt chém” người tiêu dùng.

Từ năm 1998 đến 2023, ngành y tế Mỹ ghi nhận hơn 2.000 vụ sáp nhập bệnh viện, kéo theo giá dịch vụ chăm sóc sức khỏe tăng.

Chỉ năm ngoái, có 46 thương vụ mua lại và sáp nhập hệ thống y tế được công bố, với 5 hợp đồng thuộc dạng “siêu sáp nhập” với giá trị hơn 1 tỉ USD mỗi vụ, bao gồm đợt hợp nhất 28 bệnh viện tại Connecticut và New York. Tiêu biểu hơn là đợt hợp nhất Sanford Health với Marshfield Clinic Health System, tạo ra hệ thống gồm 56 bệnh viện trải rộng khắp vùng Trung Tây và khu vực lân cận với tổng doanh thu ước tính 10 tỉ USD.

Hiệp hội Bệnh viện Mỹ lập luận rằng sáp nhập bệnh viện có thể cải thiện chất lượng và giảm chi phí chăm sóc sức khỏe nhờ tạo ra “môi trường tài chính bền vững”. Tuy nhiên, Phó Giáo sư Zack Cooper tại Đại học Yale ngược lại chỉ ra xu hướng tự do áp giá cao khi các bệnh viện nắm giữ lợi thế đàm phán trước đối thủ cũng như công ty bảo hiểm.

Không chỉ bệnh nhân trực tiếp điều trị gánh hậu quả từ giá viện phí leo thang. Theo thời gian, bất kỳ ai mua bảo hiểm y tế đều phải trả giá cho tình trạng độc quyền của bệnh viện khi các công ty bảo hiểm tăng phí đóng tương ứng phí y tế. Năm ngoái, tổng số tiền mà người sử dụng lao động ở Mỹ phải trả cho một gói bảo hiểm y tế gia đình trung bình đã tăng lên hơn 27.000USD, từ mức 21.000USD năm 2019.

Theo khảo sát, chi phí chăm sóc sức khỏe liên tục leo thang là vấn đề được quan tâm hàng đầu đối với đa số cử tri Mỹ. Dữ liệu của Yale Insights cho thấy, nước này chi hơn 18% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cho chăm sóc sức khỏe, gần gấp đôi so với các quốc gia thu nhập cao khác. Thế nhưng, vẫn có hàng triệu người vật lộn để tiếp cận các dịch vụ chăm sóc cơ bản bởi chi phí y tế ở Mỹ thuộc hàng đắt đỏ nhất thế giới.

Theo các chuyên gia, chi phí chăm sóc sức khỏe cao không chỉ đơn thuần là thất bại về chính sách, mà đó là thất bại về cấu trúc. Hồi tháng 3, Chủ tịch Ủy ban Thương mại Liên bang Andrew Ferguson kêu gọi lập lực lượng đặc nhiệm chuyên trách về các thương vụ sáp nhập trong lĩnh vực y tế khiến giá cả tăng cao nhưng chất lượng sụt giảm. Tuy nhiên, các quan chức liên bang vẫn còn do dự trong việc xác định thời điểm can thiệp khi các bệnh viện đề xuất sáp nhập.

Mặc dù luật pháp liên bang cho phép cơ quan quản lý ngăn chặn những thương vụ có nguy cơ tạo ra thế độc quyền, nhưng theo nghiên cứu của Đại học Yale, Ủy ban Thương mại Liên bang chỉ can thiệp khoảng 1% các trường hợp như vậy trong giai đoạn 2002-2020.

Ngoài vấn đề sáp nhập, một phần đáng kể chi phí chăm sóc sức khỏe ở Mỹ không dành cho điều trị mà để trả cho quản lý hành chính phức tạp - chiếm 8% so với 1-3% ở nước khác.

Giá thuốc ở Mỹ cũng nổi tiếng đắt đỏ, chủ yếu do các hãng dược được tự do ấn định giá, thiếu cơ chế kiểm soát từ chính phủ. Công nghệ y khoa đắt tiền và cấu trúc bảo hiểm phân mảnh cũng góp phần lớn vào khác biệt chi phí giữa Mỹ và các quốc gia phát triển khác, khiến bệnh nhân phải trả giá cao hơn mà không nhận được chất lượng chăm sóc tương đương.

MAI QUYÊN (Theo Washington Post, University of Michigan)