Sáng 18-5, lãnh đạo và nhân dân tỉnh Tiền Giang đã làm lễ tưởng niệm Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân nhân 133 năm ngày ông bị giặc Pháp bắt và xử trảm (19/5/1875 - 19/5/2008), tại Tượng đài Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân, phường 1, thành phố Mỹ Tho.

Nguyễn Hữu Huân sinh năm Canh Dần (1830) tại làng Tịnh Hà, tổng Thanh Quơn, huyện Kiến Hưng, tỉnh Định Tường (nay là xã Mỹ Tịnh An, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang) trong một gia đình nông dân khá giả. Năm 1852, ông đậu thủ khoa thi Hương được bổ làm Giáo Thọ (Đốc học) huyện Kiến Hưng, tỉnh Định Tường. Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, ông bỏ chức Giáo Thọ, liên kết các sĩ phu yêu nước, chiêu mộ nghĩa binh đứng lên chống giặc.

Đầu năm 1862, giặc Pháp đánh úp căn cứ bắt ông, giải về Sài Gòn. Chúng dùng mọi thủ đoạn mua chuộc nhưng ông từ chối và ông khôn khéo tìm cách trở lại hoạt động, liên kết với nghĩa quân Trương Định khởi nghĩa. Tháng 6-1863, giặc phát hiện căn cứ của ông tại xã Thuộc Nhiêu (huyện Châu Thành) nên bao vây và càn quét. Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân chạy thoát về căn cứ ở Thất Sơn (tỉnh An Giang). Dựa vào Điều ước Nhâm Tuất (1862), Pháp gửi tối hậu thư buộc quan tỉnh An Giang nộp Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân, kết án 10 năm khổ sai và đày ông ra đảo Réunion. Sau khi ra tù, Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân tiếp tục liên lạc với các sĩ phu yêu nước chuẩn bị khởi nghĩa. Năm 1875, trong một trận giao tranh với giặc, Đốc Binh Hương bị Trần Bá Lộc mua chuộc, dẫn quân về bắt ông tại huyện Chợ Gạo và đem giam tại TP Mỹ Tho. Ngày 19-5-1875, giặc đem Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân về quê Mỹ Tịnh An xử trảm.

HẢI BÌNH (TTXVN)