Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại thủ đô Ankara của Thổ Nhĩ Kỳ đã diễn ra trong bầu không khí căng thẳng khi Tổng thống Donald Trump dọa rút tất cả binh sĩ Mỹ ra khỏi châu Âu nếu Đan Mạch từ chối nhượng chủ quyền đảo Greenland, đồng thời tiếp tục chỉ trích châu Âu không hỗ trợ Washington trong cuộc chiến Iran.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan (phải) đón tiếp Tổng thống Trump ngày 7-7. Ảnh: AP

Phát biểu trước báo giới tại Ankara sáng 7-7 (giờ địa phương), Tổng thống Trump nói: “Đan Mạch không thực sự chi tiền để giúp đỡ Greenland, nhưng đây lại là một khu vực quan trọng đối với Mỹ và nó bị bao vây bởi các tàu của Trung Quốc và Nga. Greenland nên do Mỹ kiểm soát, chứ không phải Đan Mạch”.

Ông cũng phê phán châu Âu vì phản đối ý tưởng Mỹ kiểm soát khu vực chiến lược ở Bắc Cực. Do đó, chính quyền của ông có thể sẽ không chi thêm tiền để giúp châu Âu trong vấn đề với Nga và có thể rút toàn bộ binh sĩ Mỹ ra khỏi lục địa già.

Phát ngôn trên của ông Trump đã làm dấy lên sự bất ổn mới về tương lai của khoảng 80.000 binh sĩ Mỹ đóng quân khắp châu Âu, lực lượng vốn là nền tảng cho khả năng răn đe của NATO trong nhiều thập kỷ qua.

Ngoài vấn đề Greenland, Tổng thống Trump cũng tiếp tục bày tỏ “sự thất vọng” vì châu Âu và NATO đã không giúp đỡ Mỹ trong chiến dịch quân sự chống Iran và so sánh sự đóng góp của Washington cho các quốc gia đồng minh. “Chúng ta đã đầu tư hàng ngàn tỉ đô la vào NATO. Tại sao? Để bảo vệ các nước châu Âu trước Liên Xô và giờ là Nga. Chúng ta đã luôn bên cạnh họ”, ông Trump giải thích và chỉ đích danh Ý, Đức, Pháp, Anh đã từ chối hỗ trợ Mỹ.

Những lời chỉ trích của ông Trump đã làm tăng thêm không khí căng thẳng của hội nghị thượng đỉnh NATO vốn được cho tập trung bàn thảo vấn đề ngân sách quốc phòng. Từng chế giễu NATO là “hổ giấy” do các nước thành viên không cho phép Mỹ sử dụng căn cứ quân sự tấn công Iran và mới nhất là đòi hỏi “lòng trung thành” của NATO với Mỹ, ông Trump đang tiếp tục gây sức ép lên các đồng minh tăng ngân sách quốc phòng. Ông Trump hôm 3-7 đã đăng lên nền tảng Truth Social đồ họa so sánh khoản chi khổng lồ 999 tỉ USD của Mỹ với các con số nhỏ hơn từ các quốc gia châu Âu. Ông còn viết lời bình giới thiệu đồ họa: “Thật nực cười khi Mỹ tiếp tục đi theo con đường một chiều này trong khi mối quan hệ không hề có sự tương hỗ”.

Theo số liệu được NATO công bố hôm 7-7, chi tiêu của châu Âu và Canada trong năm 2026 sẽ đạt 634 tỉ USD, tăng 11% so với năm 2025, song vẫn thấp hơn nhiều so với chi tiêu quân sự của Mỹ. Hiện chỉ có 5 nước thành viên dự kiến đáp ứng mục tiêu chi 3,5% GDP cho ngân sách quốc phòng năm 2026. Có 4 nước thậm chí chưa thể hoàn thành mục tiêu cũ là chi 2% GDP cho ngân sách quân sự. Mục tiêu mới của NATO đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh năm ngoái là tăng chi tiêu lên 5% GDP đến năm 2035. Có 5 nước đã đạt mục tiêu này ngay trong năm nay và một số nước khác đang phấn đấu hoàn thành nhưng ông Trump vẫn không hài lòng.

Trước tình thế trên, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte hôm 7-7 cho rằng châu Âu “không thể tiếp tục phụ thuộc quá mức vào Mỹ” và cần xây dựng một châu Âu mạnh hơn trong một NATO vững mạnh hơn.

ĐỨC TRUNG