Doanh nghiệp (DN) khoa học công nghệ (KH&CN) nói riêng và DN nông nghiệp nói chung không chỉ là cầu nối đưa nhanh các nghiên cứu, ứng dụng KH&CN chuyển giao vào sản xuất, biến những kết quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm thành sản phẩm của sản xuất mà còn đóng vai trò như một lực lượng sản xuất chủ lực, tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đáp ứng nhu cầu cạnh tranh trên thị trường. Theo báo cáo của Bộ KH&CN, năm 2015, cả nước có trên 33.000 DN hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, trong đó trên 93% là DN nhỏ và vừa, 90% trong số này là các DN có vốn dưới 10 tỉ đồng. Trong số hơn 1.500 DN có hoạt động KH&CN, có 350 DN có tiềm năng phát triển thành DN KH&CN. Trong đó chỉ có 8% hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp (khoảng 28 DN). Theo điều tra, mức đầu tư của DN cho đổi mới công nghệ chiếm tỷ lệ nhỏ trên tổng doanh thu (khoảng 0,1%), cho thấy việc đầu tư cho KH&CN từ các DN là rất khiêm tốn.

Thúc đẩy DN tham gia và mạnh dạn đầu tư, nghiên cứu, ứng dụng KH&CN trong sản xuất nông nghiệp, tăng giá trị thành phẩm, nước ta có nhiều chính sách tín dụng hỗ trợ. Theo Vụ tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, thời gian qua, Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương rất quan tâm đến ứng dụng KH&CN, đặc biệt là công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp. Ngân hàng Nhà nước xác định đầu tư tín dụng cho ứng dụng KH&CN, đặc biệt là công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp cần được khuyến khích và có chính sách phù hợp. Lần đầu tiên trong chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn ban hành kèm theo Nghị định số 55/2015/NĐ-CP của Chính phủ có những điều khoản quy định cụ thể những chính sách đặc thù đối với các khu, vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, doanh nghiệp công nghệ cao, như: các DN nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao được tổ chức tín dụng xem xét cho vay không có tài sản bảo đảm tối đa bằng 80% giá trị của dự án, phương án sản xuất kinh doanh ứng dụng công nghệ cao. Trường hợp DN nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao gặp rủi ro do nguyên nhân khách quan, bất khả kháng thì khoản nợ vay được xem xét để cơ cấu lại thời hạn trả nợ, khoanh nợ (tới 3 năm), thậm chí xóa nợ. Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư số 13/2013/NHNN-TT để hướng dẫn các DN, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ gia đình, cá nhân được hỗ trợ về tài chính đầu tư mua máy móc, thiết bị phục vụ cơ giới hóa, giảm tổn thất trong nông nghiệp theo Quyết định số 68/2013/QĐ-TTG của Chính phủ. Đến nay, dư nợ cho vay của chương trình đạt trên 4.000 tỉ đồng; trong đó, khu vực ĐBSCL chiếm tỉ trọng cho vay cao, tập trung vào cho vay hỗ trợ máy gặt đập liên hợp và hệ thống thiết bị lò sấy. Tháng 5-2014, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Quyết định 1050/QĐ-NHNN về chương trình cho vay thí điểm phục vụ phát triển nông nghiệp theo Nghị quyết 14/NQ-CP của Chính phủ nhằm khuyến khích các mô hình liên kết theo chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp với nhiều cơ chế cho vay đặc thù như: lãi suất cho vay ưu đãi thấp hơn lãi suất cho vay thông thường từ 1-1,5%/năm; mức cho vay lên đến 90% giá trị của phương án, dự án vay vốn; những mô hình liên kết theo chuỗi giá trị khép kín từ khâu sản xuất đến tiêu thụ có thời gia vay trên 12 tháng (không quá 18 tháng); trường hợp khách hàng không có đủ tài sản bảo đảm ngân hàng có thể cho vay không tài sản bảo đảm trên cơ sở kiểm soát dòng tiền… Sau 2 năm triển khai chương trình cho vay thí điểm, các ngân hàng thương mại đã giải ngân cho vay 22/28 DN để thực hiện 22/31 dự án sản xuất nông nghiệp theo chương trình. Riêng khu vực ĐBSCL đã triển khai 10 dự án, trong đó đã giải ngân 8 dự án liên kết, ứng dụng công nghệ cao.

Đầu tư KH&CN, đặc biệt là công nghệ cao là xu hướng tất yếu của sản xuất nông nghiệp Việt Nam theo cơ chế thị trường và là điểm đột phá trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Đã có nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích DN tham gia nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ nhưng trong thực tiễn các DN còn trở ngại trong tiếp cận được những chính sách ưu đãi đó. Bên cạnh đó, vai trò của DN trong nghiên cứu khoa học nông nghiệp và phát triển nông thôn, sự tham gia của DN vào đầu tư KH&CN vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Theo ông Nguyễn Văn Tốn, Phó Vụ trưởng Vụ Nông nghiệp và Nông thôn, Ban Kinh tế trung ương, để phát triển nền nông nghiệp công nghệ cao đòi hỏi phải có hệ thống các chính sách hoàn thiện đồng bộ để khuyến khích và tạo điều kiện cho DN, hợp tác xã, người dân mạnh dạn đầu tư, ứng dụng KH&CN không chỉ riêng tín dụng mà còn chính sách về đất đai, thuế, hỗ trợ thị trường, xây dựng thương hiệu… Thay đổi nhận thức vai trò của nông nghiệp trong quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế và vai trò DN, doanh nhân trong nông nghiệp. Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho DN tiếp cận chính sách hỗ trợ thuận lợi, dễ dàng. Đồng thời, tăng cường vai trò của các hiệp hội DN ở các ngành hàng nông nghiệp tích cực đối thoại, tham vấn xây dựng chính sách và thực hiện các chương trình trợ giúp DN. Ngoài ra, thúc đẩy các loại hình liên kết sản xuất, sản xuất theo chuỗi. Thông qua đó, nhiều DN mới được hình thành và thu hút DN của các thành phần kinh tế tham gia vào chuỗi sản xuất. Giảm thiểu rủi ro trong sản xuất nông nghiệp, phát triển thị trường bảo hiểm nông nghiệp…Về phía DN, tăng cường đầu tư vào nghiên cứu khoa học và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, chủ động đổi mới công nghệ. DN đăng ký cấp giấy chứng nhận DN KH&CN, DN nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao để được hưởng các ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước. Đồng thời, chủ động phối hợp, liên kết với các nhà khoa học để triển khai, tiếp nhận và ứng dụng các công nghệ mới, tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp…

Bài, ảnh: L. Mẫn