Tháng 9 - 2007, đoạn đê biển ở địa bàn ấp Vàm Rầy, xã Bình Sơn, huyện Hòn Đất (nằm trong hơn 200 km đê biển của tỉnh Kiên Giang) bị sóng biển đánh vỡ. Sự cố này đã làm xáo trộn đời sống của một bộ phận người dân của xã Bình Sơn trong một thời gian dài do nước biển tràn vào.

Đê biển Tây đoạn qua ấp Vàm Rầy, xã Bình Sơn, huyện Hòn Đất.

Ngay sau sự cố ở ấp Vàm Rầy, xã Bình Sơn, huyện Hòn Đất, nhà nước đầu hơn chục tỉ đồng để gia cố lại con đê, bảo vệ đời sống sản xuất của người dân trong vùng. Cùng với đó là một dự án trồng mới khu rừng phòng hộ. Mục đích của việc làm này là để bảo vệ con đê biển vừa mới được gia cố và bảo vệ hàng ngàn héc-ta lúa, nuôi tôm, trồng màu... của người dân tránh nước biển tràn vào. Đây cũng chính là mô hình thí điểm cho một trong những giải pháp chống biến đổi khí hậu.

Gia đình bà Đỗ Kim Thu đến định cư, lập nghiệp ở xóm biển thuộc ấp Vàm Rầy, xã Bình Sơn, huyện Hòn Đất từ hơn 20 năm trước. Theo lời kể của bà Thu, khi đó, cả khu vực ven biển này chưa có đê chắn sóng. Thế nhưng, đến xóm biển ở khu vực ấp Vàm Rầy dễ dàng nhận thấy những chòm cây đứng chơi vơi ngoài phía biển. Chúng trông như những ốc đảo cách bờ khoảng chừng vài chục mét. Đó chính là những vết tích còn lại của bờ biển cũ. Người dân địa phương cho biết, chỉ gần chục năm trở lại đây, biển đã lấn vào đất liền hơn 50m. Mực nước biển cũng đã dâng cao hơn. Bà Thu cho biết: “Ở khu vực này nước biển dâng cao hơn ngày xưa nhiều lắm. Hiện tại bây giờ khi con đê được xây dựng cao hơn trước 1m mà có khi nước biển cũng tràn qua đê. Lúc bể đê - tháng 9 - 2007, gia đình tôi và bà con ở đây bị thiệt hại rất nhiều. Các vườn cây ăn trái, ao nuôi thủy sản đều bị nước biển làm chết hết”.

Con đê biển được đắp lên là một trong những giải pháp nhằm chống sự xâm thực của biển, bảo vệ đời sống và sản xuất nông nghiệp của người dân sống ở những vùng đất ven biển tỉnh Kiên Giang. Để bảo vệ con đê, một khu rừng ngập mặn được tái sinh, trồng mới. Những mảng rừng này là kết quả của mô hình thí điểm trồng rừng ngập mặn nhằm mục đích phục hồi bờ biển bị xói mòn. Kết quả khả quan ban đầu đang tiếp thêm sức cho người dân địa phương tại một trong những huyện nghèo và bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi tình trạng lở đê, xâm nhập mặn có hy vọng về khả năng thích nghi và ứng phó với biến đổi khí hậu, một bài toán nan giải cho Việt Nam hiện nay. Bà Võ Thị Kim Thông, Chi hội trưởng Hội Phụ nữ ấp Vàm Rầy, cho biết: “Nhờ có dự án trồng rừng hoạt động tại đây nên cũng đã tạo được việc làm cho một bộ phận người dân địa phương. Từ việc tham gia trực tiếp với dự án nên bà con đã ý thức được việc bảo vệ rừng. Bởi khi có rừng thì tất cả mọi người trong vùng đều được hưởng lợi”. Cây tràm là một trong những loại cây đặc trưng của vùng đất Kiên Giang. Từ trước tới nay, cây tràm được xem là một trong những vật liệu xây dựng truyền thống của cư dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Ngoài ra, người dân đồng bằng còn vận dụng cây tràm để kè chống sạt lở, xói mòn do sóng biển gây ra... Nó vừa ít tốn kém chi phí, vừa sử dụng được nguyên liệu tại chỗ và vừa không gây ô nhiễm đến môi trường. Tại mô hình trồng rừng ngập mặn, cây tràm đã được ứng dụng một cách hợp lý để bảo vệ những cánh rừng ngập mặn mới trồng ở bên trong... Chỉ vài năm nữa, những cánh rừng ngập mặn này sẽ cao lớn. Điều này có nghĩa là con đê biển ở phía bên trong sẽ được bảo vệ.

Từ năm 2008 đến nay, người dân địa phương sống ở vùng ven biển thuộc địa bàn tỉnh Kiên Giang tham gia mô hình chống xói lở bờ biển bằng phương pháp phục hồi rừng ngập mặn, sử dụng hàng rào chắn sóng để giữ bùn. Đây là một phần trong chương trình dự án có sự hỗ trợ của các quốc gia có quan hệ ngoại giao với Việt Nam, giúp tìm ra giải pháp cho người dân địa phương thích nghi với biến đổi khí hậu đang đe dọa cuộc sống. Điều đặc biệt ở mô hình tại Vàm Rầy chính là tính địa phương của nó. Nhất là trong khi các giải pháp chống biến đổi khí hậu trên thế giới hiện nay đều đắt tiền và có thể không phù hợp với địa hình, địa thế đặc trưng của Đồng bằng sông Cửu Long.

Ông Giang Quang, Phó Chủ tịch UBND huyện Hòn Đất, cho biết: “Xây dựng con đê biển ở Vàm Rầy là việc làm hết sức cần thiết để giúp bảo vệ mùa màng và dân sinh ven biển. Muốn bảo vệ được con đê này thì nhất thiết phải bảo vệ được rừng phòng hộ ven biển. Những cánh rừng này được xem như là một lá chắn để chắn sóng, chắn bão. Nơi nào hình thành rừng phòng hộ tốt thì nơi đó đời sống và điều kiện sản xuất của người dân được đảm bảo. Cho nên phát triển và bảo vệ rừng phòng hộ là việc làm hết sức quan trọng”. Ba yêu cầu đặt ra cho mô hình mới mà đến nay đều đáp ứng được. Đó là sử dụng nguyên liệu địa phương, sử dụng kiến thức của địa phương, áp dụng được ở địa phương và nhân rộng mô hình ra nhiều nơi khác mà chi phí lại rẻ, độ bền vững lại cao.

Bài, ảnh: LÊ SEN