NGUYỆT CÁT (Theo Yahoo, UWN)

Tạp chí giáo dục uy tín Times Higher Education (THE) vừa công bố danh sách xếp hạng các trường đại học tốt nhất thế giới. Trong khi số trường của Mỹ nằm trong tốp 100 tiếp tục giảm năm thứ 5 liên tiếp thì số trường của Trung Quốc đang có chiều hướng tăng lên.

Một góc khuôn viên Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc).

Mặc dù Mỹ vẫn có nhiều đại diện nhất trong bảng xếp hạng THE - tổng cộng 177 trường (bao gồm 7 trường nằm trong tốp 10 và 12 trường nằm trong tốp 20), nhưng số trường nằm trong tốp 100 của quốc gia này đã giảm từ 43 trường vào năm 2018 xuống 34 trường vào năm nay.

Thứ tự tốp 10 lần lượt là Ðại học Oxford (Anh) - dẫn đầu năm thứ 7 liên tiếp, kết đến là Ðại học Harvard (Mỹ), Ðại học Cambridge (Anh), Ðại học Stanford (Mỹ), Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ), Viện Công nghệ California(Mỹ), Ðại học Princeton (Mỹ), Ðại học California - Berkeley (Mỹ), Ðại học Yale (Mỹ) và Ðại học Hoàng gia Luân Ðôn (Anh). Trường đại học đầu tiên của Trung Quốc lọt vào bảng xếp hạng của THE là Ðại học Thanh Hoa - xếp thứ 16, tiếp theo là Ðại học Bắc Kinh - xếp thứ 17. Cách đây 5 năm, cả hai trường này đều đứng ở vị trí trên 30.

Nhận xét về số liệu mới, ông Phil Baty - biên tập viên bảng xếp hạng của THE - cho rằng mặc dù Mỹ và Anh vẫn chiếm lĩnh những vị trí đứng đầu bảng xếp hạng, nhưng sức mạnh giáo dục của họ đang suy giảm. Trong khi đó, số trường lọt vào tốp 100 của Trung Quốc đã tăng từ 2 lên 7 và nước này ngày càng có nhiều đại diện lọt vào tốp 200 trường hàng đầu.

Một trong những động lực chính giúp các trường Trung Quốc lọt vào bảng xếp hạng THE là nhờ hoạt động nghiên cứu COVID-19 và số lượng trích dẫn nghiên cứu đều tăng. Như ở bảng xếp hạng năm ngoái, Caroline Wagner - người phụ trách các vấn đề quốc tế tại Ðại học Bang Ohio (Mỹ) - cho biết “3/4 bài báo quan trọng nhất về COVID-19 đều đến từ Trung Quốc”. Còn trong một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Scientometrics năm nay, bà Wagner chỉ ra rằng Trung Quốc cũng vượt qua Mỹ về số lượng các nghiên cứu “có tác động lớn” được xuất bản vào năm 2019. Không chỉ có nhiều nghiên cứu hơn, Trung Quốc cũng vượt trội trong lĩnh vực nghiên cứu chất lượng cao - chiếm 1% số nghiên cứu được trích dẫn nhiều nhất thế giới.

Không chỉ vậy, số lượng bằng sáng chế của Trung Quốc cũng tăng đáng kể. Theo Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ, tỷ lệ bằng sáng chế quốc tế của Trung Quốc tăng từ 16% năm 2010 lên 49% năm 2020. Trong cùng thời gian, tỷ lệ bằng sáng chế do Mỹ cấp đã giảm từ 15% xuống 10%.

Trong cuốn sách Empire of Ideas, Giáo sư William C. Kirby tại Ðại học Harvard nhận định rằng sự nổi lên của các trường đại học Trung Quốc có thể là sự thay đổi trật tự toàn cầu và sự thay đổi cán cân quyền lực. “Khi các trường đại học Trung Quốc nhanh chóng leo lên trong các bảng xếp hạng toàn cầu và thu hút hơn nửa triệu sinh viên quốc tế đến học vào năm 2022, dễ dàng thấy rằng Trung Quốc đang trở lại vị trí quyền lực và ảnh hưởng toàn cầu” - ông Kirby viết trong phần giới thiệu sách.

Một phần lý do cho sự thay đổi vị trí trong top 100 của Mỹ có thể là do thiếu phân bổ ngân sách liên bang. Vào năm 2021, tỷ lệ ngân sách liên bang dành cho nghiên cứu và phát triển của Mỹ đã giảm xuống mức thấp nhất trong 70 năm. Ðiều này trái ngược với Trung Quốc, nước đều đặn tăng chi tiêu trung bình 10,6% hằng năm từ năm 2010 đến năm 2019. Một lý do nữa lý giải cho sụt giảm nói trên có thể là do sức hấp dẫn của phương Tây như “một điểm đến cho sinh viên quốc tế” đã giảm. Anh và Mỹ - cả hai điểm đến cực kỳ phổ biến đối với sinh viên quốc tế - đã mất “thị phần” thu hút sinh viên nước ngoài giai đoạn 2008-2019, trong khi thị phần của Trung Quốc thì tăng thêm.

Ðược biết, bảng xếp hạng THE năm 2023 gồm 1.799 cơ sở giáo dục đại học từ 104 quốc gia, vùng lãnh thổ. Các trường được xếp hạng dựa trên 13 tiêu chí thuộc 4 lĩnh vực: đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao tri thức và triển vọng quốc tế. THE đã phân tích hơn 121 triệu trích dẫn, hơn 15,5 triệu ấn phẩm nghiên cứu và câu trả lời khảo sát từ hơn 40.000 học giả toàn cầu.

Việt Nam có 6 cơ sở giáo dục đại học góp mặt trong bảng xếp hạng này, gồm: Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Duy Tân, Trường Đại học Tôn Đức Thắng và Đại học Huế.