Chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU) là nhiệm vụ cấp bách của ngành Thủy sản cả nước nhằm gỡ cảnh báo “Thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), bảo vệ uy tín quốc gia và phát triển bền vững ngành thủy sản. Nỗ lực này được Đoàn thanh tra của EC ghi nhận những thành quả tích cực, nhưng vẫn còn những hạn chế cần nỗ lực thực hiện thời gian tới.

Tàu cá trên địa bàn TP Cần Thơ được quản lý, cấp phép khai thác theo quy định.

Tập trung thực hiện

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết: “Sau hơn 8 năm triển khai đồng bộ các giải pháp chống khai thác IUU, khắc phục khuyến nghị của EC về cảnh báo “thẻ vàng”, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Qua đó, hệ thống pháp lý từng bước được hoàn thiện; công tác quản lý, giám sát tàu cá và truy xuất nguồn gốc thủy sản được thiết lập, phù hợp với quy định quốc tế và thực tiễn nghề cá trong nước…”.

Theo Bộ NN&MT, đến giữa tháng 4-2026, cả nước có 80.356 tàu cá được đăng ký; trên 95% tàu có giấy phép khai thác còn hạn. Đến nay, cả nước cơ bản hoàn thiện cơ sở dữ liệu quản lý nghề cá, chống khai thác IUU như cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNfishbase), hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS), hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử, cơ sở dữ liệu xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản… được kết nối, chia sẻ thống nhất, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương và kết nối liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư VNeID. Công tác kiểm soát, truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác có nhiều chuyển biến tích cực, từ năm 2023 đến nay chưa phát hiện lô hàng vi phạm IUU xuất khẩu sang thị trường châu Âu.

Ông Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết thêm: “Qua đợt thanh tra lần thứ 5 (từ ngày 9 đến 19-3-2026), Đoàn thanh tra của EC nhận định Việt Nam đã tiến bộ trong xử lý tàu cá vi phạm khai thác IUU, đặc biệt là xử lý tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Từ đó, tác động tích cực đến ý thức tuân thủ pháp luật của ngư dân, số lượng tàu cá vi phạm khai thác IUU giảm mạnh, nhất là ngăn chặn tàu cá khai thác bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài…”.

Tại TP Cần Thơ, đến ngày 10-4-2026 có tổng số 786 tàu cá hoạt động và đã đăng ký, cấp phép, cập nhật lên VNfishbase 100%. Công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Thủy sản năm 2017, các quy định có liên quan đến chống khai thác IUU được thực hiện thường xuyên, nghiêm túc. Cộng đồng ngư dân chấp hành tốt các quy định về ranh giới biển đảo, thực hiện khai thác, quản lý khai thác đúng quy định… Bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP Cần Thơ, cho biết: “Đến nay, thành phố triển khai thực hiện nghiêm các nhiệm vụ, giải pháp cấp bách khắc phục tồn tại, hạn chế theo kiến nghị của EC về chống khai thác IUU. Qua đó, công tác quản lý, khai thác hải sản đi vào nề nếp, tình trạng vi phạm IUU không xảy ra. Sở NN&MT kịp thời tham mưu UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 145/KH-UBND về việc thực hiện các khuyến nghị của EC sau đợt thanh tra, góp phần cùng cả nước tháo gỡ “Thẻ vàng” trong thời gian sớm nhất”.

Quyết liệt tháo gỡ “Thẻ vàng”

Theo Bộ NN&MT, qua thanh tra lần thứ 5, EC xác định ngành thủy sản Việt Nam còn một số tồn tại chưa được khắc phục triệt để, là nguyên nhân chính chưa gỡ được “Thẻ vàng”. Điển hình, việc đánh dấu tàu cá và viết biển số đăng ký đúng quy định và kiểm soát tàu cá xuất nhập bến, giám sát sản lượng bốc dỡ qua cảng còn chưa triệt để; kiểm soát và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác nhập khẩu bằng tàu container chưa được thực hiện chặt chẽ, chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu; tiến độ xử lý tàu cá vi phạm khai thác IUU còn chậm, chưa đồng bộ giữa các lực lượng, chưa cập nhật đầy đủ trên hệ thống dữ liệu và đáp ứng yêu cầu của EC…

Để khắc phục hạn chế trên, Bộ NN&MT sẽ phối hợp bộ, ngành chức năng và các địa phương tăng cường kiểm soát, cập nhật thông tin tàu cá trên cơ sở dữ liệu VNfishbase liên thông với cơ sở dữ liệu dân cư VNeID để kiểm soát chặt chẽ chủ tàu, ngư dân, tàu cá xuất nhập bến; kiểm tra thực tế và theo dõi chặt chẽ các tàu cá trong bờ, trên các vùng biển trên hệ thống VMS, phát hiện và xử lý kịp thời tàu cá mất kết nối VMS, vượt ranh giới được phép khai thác trên biển. Củng cố, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu, hệ thống phần mềm truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác trong nước và nguyên liệu tại doanh nghiệp; tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm về truy xuất nguồn gốc tại cảng cá, chi cục quản lý thủy sản và tại các doanh nghiệp; tăng cường năng lực quản lý nghề cá từ đầu tư nâng cấp hạ tầng, ứng dụng công nghệ thông tin đến năng lực chuyên môn cho lực lượng làm nhiệm vụ…

Bà Quách Thị Thanh Bình kiến nghị: “Bộ NN&MT sớm có quy định và lộ trình bắt buộc tàu cá có chiều dài từ 12m đến dưới 15m phải thực hiện lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, nhằm thuận lợi quản lý, theo dõi khai thác. Đồng thời yêu cầu các nhà cung cấp thiết bị xây dựng kế hoạch cụ thể về thay thế thiết bị giám sát hoặc cải tiến cập nhật, bổ sung các tính năng kỹ thuật theo quy định, đảm bảo việc thay thế, cải tiến thiết bị theo lộ trình đến ngày 31-12-2026”.

Bài, ảnh: HÀ VĂN