Hỏi: Tôi có thửa đất nông nghiệp không tiếp giáp mặt đường công cộng nên tôi phải đi nhờ qua phần đất của người em để vào đất canh tác. Gần đây, vườn trái cây của tôi đang vào vụ, nhưng em tôi không đồng ý cho đi nhờ nữa, gây khó khăn trong việc thu hoạch của tôi. Tôi đã nhờ chính quyền địa phương hòa giải nhưng không thành. Vậy tôi có quyền yêu cầu em tôi bán cho tôi một phần đất để mở lối đi không? Cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết?

N.H.N (phường Long Tuyền, TP Cần Thơ)

Luật sư Lê Ngọc Trường Giang, Đoàn Luật sư TP Cần Thơ, trả lời:

Không cơ quan nào có thể cưỡng ép cá nhân phải bán tài sản hợp pháp của mình để phục vụ nhu cầu của người khác. Em của ông N hoàn toàn có quyền từ chối giao kết hợp đồng chuyển nhượng nếu điều đó trái với nguyện vọng. Tuy nhiên, pháp luật dân sự có quy định đặc thù về lối đi là xác lập “Quyền về lối đi qua”.

Khoản 1, khoản 2, Điều 254, Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định chủ sở hữu có bất động sản bị vây bọc bởi các bất động sản của các chủ sở hữu khác mà không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng, có quyền yêu cầu chủ sở hữu bất động sản vây bọc dành cho mình một lối đi hợp lý trên phần đất của họ. Chủ sở hữu bất động sản hưởng quyền về lối đi qua phải đền bù cho chủ sở hữu bất động sản chịu hưởng quyền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Vị trí, giới hạn, chiều dài, chiều rộng, chiều cao của lối đi do các bên thỏa thuận, bảo đảm thuận tiện cho việc đi lại và ít gây phiền hà cho các bên.

Về thẩm quyền giải quyết: theo Điều 35, Điều 39 và điểm b, khoản 1, Điều 192, Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 phân định thẩm quyền giải quyết cho tòa án nhân dân (TAND) nơi có bất động sản. Nơi gửi đơn khởi kiện được quy định tại khoản 19, Điều 1, điểm c, khoản 2, Điều 2, Điều 3, Điều 4, Điều 5 Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về thành lập TAND cấp tỉnh, TAND khu vực, quy định phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của TAND cấp tỉnh, TAND khu vực và theo khoản 2, Điều 3, Nghị quyết số 04/2017/NQ-HĐTP ngày 5-5-2017 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao bắt buộc các tranh chấp về ranh giới, lối đi phải thông qua hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện tại tòa án. Như vậy, sau khi địa phương hòa giải không thành, ông N có thể khởi kiện ra tòa án khu vực nơi có bất động sản để yêu cầu mở lối đi qua bất động sản liền kề.

Ngoài ra, khi nông sản đang vào vụ thu hoạch, chủ đất đang bị vây bọc - ông N - nên đồng thời gửi đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời cùng với đơn khởi kiện lên tòa án. Căn cứ theo quy định tại Điều 111, Điều 114, Điều 122, Điều 127, Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, ông N đề nghị hội đồng xét xử hoặc thẩm phán ra một quyết định khẩn cấp buộc người em phải tạm thời dỡ bỏ rào cản hoặc cho phép ông N đi qua trong một khung thời gian cố định để thu hoạch hoa màu, bảo toàn tài sản không bị thối hỏng. Quyết định này có hiệu lực thi hành ngay.

NGỌC DUNG (thực hiện)