Việc phát triển đội ngũ doanh nghiệp khoa học và công nghệ (KH&CN) gắn liền với nâng cao hiệu quả hoạt động của Quỹ phát triển KH&CN tại TP Cần Thơ được xác định là một trong những “đòn bẩy” chiến lược trong bối cảnh KHCN và đổi mới sáng tạo là động lực cốt lõi thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu.

Hoạt động tại Công ty Cổ phần IIT, một doanh nghiệp KH&CN tiêu biểu của Cần Thơ. Ảnh: CTV

Cơ hội từ chính sách “đòn bẩy”

Sau hợp nhất, thành phố có 21 doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp KH&CN trên nhiều lĩnh vực: nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học, công nghệ thông tin và giải pháp số hóa, phát triển phần mềm, chế biến thực phẩm, xây dựng...

Sở KH&CN thành phố phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ KH&CN tổ chức nhiều hội thảo, hội nghị, tập huấn nhằm phổ biến quy định pháp luật, điều kiện, trình tự thủ tục cấp chứng nhận cũng như các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng. Công tác hướng dẫn, tiếp nhận và thẩm định hồ sơ được thực hiện khách quan, minh bạch qua các hội đồng chuyên môn; lồng ghép với các chương trình hỗ trợ đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất chất lượng, phát triển tài sản trí tuệ và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Hành lang pháp lý ngày càng mở rộng, Nghị định số 265/2025/NĐ-CP và Nghị định số 268/2025/NĐ-CP của Chính phủ cụ thể hóa quy trình thành lập, vận hành Quỹ phát triển KH&CN; cùng nhiều chính sách ưu đãi đầu tư, tín dụng. Chẳng hạn, doanh nghiệp được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp để lập Quỹ phát triển KH&CN. Theo Nghị quyết số 138/NQ-CP, Nghị định số 320/2025/NĐ-CP của Chính phủ, doanh nghiệp được áp dụng thuế suất 10% trong thời gian 15 năm; miễn thuế 4 năm, giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo; được tính vào chi phí được trừ bằng 200% chi phí thực tế khi thực hiện các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) để xác định thu nhập chịu thuế.

Một minh chứng chuyển mình nhờ chính sách là Công ty Cổ phần IIT, doanh nghiệp lĩnh vực công nghệ thông tin, thành lập cuối năm 2022, nhận chứng nhận doanh nghiệp KH&CN vào tháng 8-2023. Công ty đã được Sở KH&CN hỗ trợ sát sao từ khâu lập hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp KH&CN đến tiếp cận và tham gia các chương trình, chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ, nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo của Trung ương và địa phương. Từ đó Công ty Cổ phần IIT nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển sản phẩm và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh dựa trên nền tảng công nghệ; chủ động xây dựng Quỹ phát triển KH&CN, chuẩn bị hoàn tất trích lập trong năm tài chính, sẵn sàng các bước phát triển tiếp theo.

Vẫn còn không ít thách thức

Mặc dù cơ hội từ chính sách rất lớn, thực tế số lượng 21 doanh nghiệp KH&CN, trong đó 4 doanh nghiệp thành lập Quỹ phát triển KH&CN, chưa đúng tiềm năng, lợi thế, quy mô kinh tế của thành phố.

Ông Phạm Hoàng Dũng, Trưởng phòng Phát triển Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Sở KH&CN TP Cần Thơ, đánh giá phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa, ngân sách trích lập cho Quỹ KH&CN không đủ sức để triển khai các dự án nghiên cứu mới, dài hạn. Sự thiếu hụt đội ngũ nhân sự chuyên môn sâu về R&D khiến nhiều đơn vị khó xây dựng các chiến lược công nghệ khả thi, nên lúng túng khi giải ngân Quỹ. Khó khăn trong quỹ đất trong đầu tư, mở rộng hoạt động cũng là rào cản.

Không ít doanh nghiệp vẫn e ngại rủi ro và chưa nhận thức đầy đủ lợi ích dài hạn của đầu tư công nghệ. Hoạt động của Quỹ KH&CN hiện tại chủ yếu giải quyết nhu cầu ngắn hạn và chưa phát huy vai trò công cụ tài chính cốt lõi. Sự kết nối giữa doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia còn thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả, chưa hình thành được các chuỗi liên kết bền vững trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm.

Cần các giải pháp đồng bộ

Bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cho biết: "UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 33/KH-UBND ngày 18-8-2025 về Hỗ trợ phát triển doanh nghiệp KH&CN TP Cần Thơ đến năm 2030. Kế hoạch đã xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ và phân công cụ thể cho các sở, ngành, đơn vị liên quan triển khai đồng bộ các hoạt động hỗ trợ. Trên cơ sở đó, Sở KH&CN thành phố đã chủ trì, phối hợp tổ chức triển khai thực hiện, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý và hỗ trợ phát triển doanh nghiệp KH&CN trên địa bàn”.

Nhiều kiến nghị Bộ KH&CN sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về công tác kiểm tra, giám sát doanh nghiệp KH&CN sau khi được cấp Giấy chứng nhận, làm rõ nội dung, quy trình, thẩm quyền và phương thức thực hiện, bảo đảm thống nhất và thuận lợi cho địa phương triển khai. Sở KH&CN cần phát huy mạnh mẽ vai trò đầu mối, đồng hành cùng doanh nghiệp từ hình thành ý tưởng, xây dựng hồ sơ đến thương mại hóa sản phẩm; từng bước hoàn thiện cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp KH&CN, nhu cầu công nghệ và nguồn cung công nghệ phục vụ công tác quản lý, kết nối và hỗ trợ.

Với các doanh nghiệp, cần đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng nhân lực về quản trị công nghệ, đổi mới sáng tạo và nghiên cứu - phát triển; thành lập Quỹ phát triển KH&CN gắn với nhu cầu sản xuất, kinh doanh và chiến lược dài hạn.

Ông Lê Thanh Truyền, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần IIT, chia sẻ: "Chúng tôi mong muốn các cơ quan quản lý sớm ban hành quy trình "Fast-track" (thủ tục nhanh) để các doanh nghiệp đã được cấp chứng nhận thuận lợi tiếp cận các gói hỗ trợ lãi suất vay hoặc phiếu hỗ trợ tài chính; hướng dẫn ưu tiên doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực từ Quỹ Phát triển KH&CN và đổi mới sáng tạo thành phố; được tham gia không gian làm việc tại Innovation Hub 4.0 (mô hình đổi mới sáng tạo thế hệ mới tích hợp công nghệ cao, vận hành với sự hợp tác giữa Sở KH&CN TP Cần Thơ và Tập đoàn CT Group vừa ra mắt tháng 5-2026)".

LỆ THU