Cán bộ y tế thuộc Trung tâm Chẩn đoán y khoa TP Cần Thơ đang thử đường huyết cho bệnh nhân trong một đợt khám chữa bệnh miễn phí tại huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang. Ảnh: K.L

Dự án mục tiêu Quốc gia “Phòng, chống bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) giai đoạn 2009-2010” được triển khai ở 63 tỉnh, thành trong cả nước với các hoạt động góp phần phát hiện bệnh sớm, giảm thiểu biến chứng, tử vong... Sau đây là một số thông tin, ý kiến của bác sĩ Dương Phước Long, Phó Khoa Sốt rét - Nội tiết, Trung tâm Y tế dự phòng TP Cần Thơ, về dự án này.

Dự án mục tiêu Quốc gia phòng, chống bệnh ĐTĐ giai đoạn 2009-2010 thuộc “Chương trình mục tiêu Quốc gia phòng, chống một số bệnh xã hội, dịch bệnh nguy hiểm và HIV/AIDS, giai đoạn 2006-2010”. Tại TP Cần Thơ, dự án bắt đầu từ năm 2009, tổng kinh phí được duyệt năm 2009 là 500 triệu đồng. Dự án được triển khai ở 9 quận, huyện trên địa bàn thành phố. Các hoạt động chủ yếu là đào tạo cán bộ y tế về chuyên môn, kỹ năng tư vấn, khám sàng lọc bệnh, tư vấn, tuyên truyền giúp người dân thay đổi hành vi nguy cơ... Trước mắt, mỗi quận, huyện sẽ chọn ít nhất 2 xã, phường để triển khai khám sàng lọc bệnh nhân tại cộng đồng.

Theo nhận định của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thế kỷ 21 là thế kỷ mà các bệnh không lây nhiễm sẽ chiếm ưu thế. Khoa học kỹ thuật tiến bộ mạnh mẽ, tạo thuận lợi cho điều kiện sống và làm việc của con người, đồng thời cũng từng bước khống chế, đẩy lùi nhiều bệnh lây nhiễm... góp phần giúp tuổi thọ trung bình của con người tăng lên. Tuy nhiên, đó cũng là điều kiện thuận lợi cho các bệnh không lây nhiễm gia tăng như: tim mạch, huyết áp, tâm thần, ung thư, ĐTĐ... Trong đó, ĐTĐ typ 2 đang là gánh nặng cho sự phát triển của gia đình và xã hội. Thói quen ăn uống dư thừa, mất cân đối dinh dưỡng trong bữa ăn và ít vận động của con người trong giai đoạn hiện nay đều là những yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh ĐTĐ.

Số liệu điều tra về bệnh ĐTĐ năm 1990 tại Hà Nội, Huế và TP Hồ Chí Minh cho thấy có từ 0,96% đến 2,52% dân số mắc ĐTĐ. Đến năm 2002, tỷ lệ người trong độ tuổi 30-65 mắc ĐTĐ lên đến 2,7%. Trong đó, tỷ lệ người mắc ĐTĐ ở khu vực miền núi thấp nhất 2,1%, cao nhất là khu vực thành thị 4,4% và khu vực đồng bằng là 2,7%. Ghi nhận từ điều tra dịch tễ cũng cho thấy tỷ lệ rối loạn dung nạp glucose máu (tình trạng tiền ĐTĐ) là 7,2% dân số. Theo kết quả điều tra dịch tễ học toàn quốc năm 2008, tỷ lệ sơ bộ mắc ĐTĐ cả nước là 5,7% dân số. Điều đáng lo ngại hơn là tỷ lệ người mắc bệnh ĐTĐ mới phát hiện rất cao 64,5% tổng số bệnh nhân. Tỷ lệ này cho thấy vẫn còn một lượng lớn người mắc ĐTĐ trong cộng đồng chưa được phát hiện để điều trị kịp thời. Do đó, có đến 50% bệnh nhân ĐTĐ khi phát hiện bệnh đã có biến chứng về thần kinh, mạch máu. Đánh giá qua các đợt điều tra dịch tễ học đã xác định ĐTĐ ở nước ta là phổ biến và có tốc độ phát triển thuộc nhóm nhanh nhất.

Các yếu tố nguy cơ gây bệnh ĐTĐ Các yếu tố nguy cơ không thể phòng tránh: - Yếu tố di truyền: Những người có cha, mẹ, anh, chị, em ruột mắc bệnh ĐTĐ thì có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 4-6 lần so với người không có tiền sử gia đình mắc bệnh. Khi cha hoặc mẹ bị ĐTĐ thì nguy cơ mắc bệnh ĐTĐ ở con tăng 30%, nếu cả cha và mẹ đều bị ĐTĐ thì nguy cơ lên đến 50%.  - Tuổi trên 45: Yếu tố tuổi được coi là nguy cơ hàng đầu, đặc biệt là ở người trên 50 tuổi do hiện tượng suy giảm chức năng của tuyến tụy nội tiết và sự đề kháng với hoạt động của insulin tăng dần theo tuổi. - Sắc tộc: Người da vàng có nguy cơ mắc bệnh ĐTĐ cao hơn so với người da trắng từ 2-4 lần. Các yếu tố nguy cơ có thể phòng tránh được: - Quá cân, béo phì. - Vòng eo từ 80 trở lên ở nữ, và 90 trở lên ở nam (dành cho người châu Á). - Tăng huyết áp. - Rối loạn chuyển hóa lipid. - Đã từng bị rối loạn đường huyết lúc đói hoặc rối loạn dung nạp đường. - Mắc ĐTĐ thai kỳ. - Ít hoạt động thể lực. - Có tiền sử đẻ con nặng trên 4kg. - Uống rượu nhiều. - Nghiện hút thuốc lá.

Trong khi tốc độ phát triển của bệnh ĐTĐ đang ngày càng nhanh thì nhận thức của người dân về bệnh này lại rất thấp, nhất là về kiến thức phòng bệnh. Ghi nhận qua các nghiên cứu cũng cho thấy có đến 80% người tham gia nghiên cứu không hiểu các yếu tố nguy cơ gây bệnh ĐTĐ, không có kiến thức phòng bệnh. Một số hạn chế trong mạng lưới y tế và sự hạn chế kiến thức về bệnh ĐTĐ của người dân dẫn đến tỷ lệ người mắc bệnh ĐTĐ trong cộng đồng chưa được phát hiện còn rất cao.

TP Cần Thơ là đô thị đang phát triển, được xếp vào khu vực thành thị với tỷ lệ mắc bệnh ĐTĐ khá cao. Do đó, bệnh ĐTĐ cũng là vấn đề đáng lo ngại cần được các tầng lớp nhân dân hiểu rõ, nâng cao ý thức phòng bệnh. Dự án Phòng, chống bệnh ĐTĐ tại TP Cần Thơ sẽ góp phần nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng tư vấn cho cán bộ y tế. Đồng thời, dự án đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức, kiến thức cho cộng đồng về bệnh ĐTĐ.

B. TÂM (ghi)