So với kháng sinh phân lập từ vi khuẩn sống trong đất, nghiên cứu của Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ) gần đây phát hiện hợp chất mới từ vi khuẩn trên côn trùng có thể ức chế các “siêu khuẩn” kháng thuốc hiệu quả hơn.

Ảnh: Alex Wild Photography

Theo báo cáo đăng trên tạp chí Nature Communications, các nhà khoa học đã tiến hành một nghiên cứu lớn và kỹ lưỡng nhất từ ​​trước đến nay về hoạt động kháng sinh của vi khuẩn trên côn trùng. Nhiều loại kháng sinh sử dụng ngày nay vốn được tìm thấy và phân lập từ vi khuẩn Streptomyces xuất hiện khoảng 400 triệu năm trước. Theo thời gian, các loài Streptomyces tiến hóa và thích nghi môi trường sống khác nhau, chẳng hạn như trong đất và trên côn trùng.

Hàng loạt nghiên cứu di truyền cho thấy chỉ một chủng Streptomyces có thể tạo hàng chục hợp chất tương tự các loại đã sử dụng, chẳng hạn thuốc kháng sinh. Theo dữ liệu năm 2018 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tình trạng kháng kháng sinh đang gây ra mối đe dọa với mức độ nghiêm trọng trên toàn cầu khi một số bệnh nhiễm trùng phổ biến đang trở nên kháng thuốc. Bệnh nhân nhiễm trùng do mầm bệnh kháng kháng sinh phải điều trị lâu hơn, dẫn đến nhiều tác dụng phụ độc hại.

Với mong muốn khám phá loại thuốc mới, nhóm nghiêu cứu Đại học Wisconsin-Madison đã kiểm tra hơn 10.000 chủng vi khuẩn Streptomyces từ 2.500 loài côn trùng như kiến, ong, ruồi đến bọ cánh cứng, bướm đêm… ở nhiều vùng khí hậu khác nhau. Họ cũng xem xét 7.000 chủng vi khuẩn khác hiện diện trong đất và thực vật. Sau hơn 50.000 thử nghiệm kiểm tra khả năng ức chế 24 loài vi khuẩn và nấm gây bệnh, bao gồm khuẩn tụ cầu vàng (MRSA) kháng methicillin, các nhà khoa học nhận thấy Streptomyces từ côn trùng chống lại nấm và vi khuẩn truyền nhiễm mạnh hơn các chủng từ đất hoặc thực vật. Phát hiện nổi bật nhất là loại kháng sinh trên loài kiến trồng nấm thuộc chi Cyphomyrmex (ảnh). Được lấy tên cyphomycin, hợp chất mới trong các thử nghiệm có thể kháng loại nấm gây bệnh mà hầu hết kháng sinh khác đã “đầu hàng”. Cyphomycin cũng không gây tác dụng phụ độc hại khi thử nghiệm điều trị trên chuột nhiễm nấm.

Trong diễn biến khác, Chính phủ Zambia vừa chính thức thông báo kế hoạch tiêu diệt khoảng 2.000 con hà mã trong vòng 5 năm tới nhằm kiểm soát số lượng ngày càng tăng trong bối cảnh lượng nước trên các dòng sông không còn đủ để duy trì môi trường sống phù hợp cho một trong những loài động vật trên cạn lớn nhất thế giới này.

Ủy ban Quản lý rừng quốc gia và thiên nhiên Zambia cho biết sau nhiều lần trì hoãn, việc tiêu diệt hà mã sẽ bắt đầu được tiến hành từ tháng 5 tới và chủ yếu được thực hiện tại khu vực đồng bằng sông Luangwa rộng lớn thuộc miền Đông nước này.

Từ nhiều năm qua, kế hoạch được khởi xướng từ năm 2016 này đã vấp phải sự phản đối quyết liệt của các tổ chức bảo vệ thiên nhiên và động vật hoang dã quốc tế. Thậm chí tổ chức BornFree có trụ sở tại Anh hồi cuối năm ngoái đã gửi thư khẩn yêu cầu Tổng thống Zambia Edgar Lungu ra lệnh ngừng ngay lập tức và vĩnh viễn kế hoạch đầy tranh cãi trên. Trong thư yêu cầu, BornFree cho rằng bản thân Ủy ban Quản lý rừng quốc gia và thiên nhiên Zambia không đưa ra được những bằng chứng thuyết phục và khoa học rằng số lượng hà mã thế nào là quá đông hay lượng nước trên sông giảm đã ảnh hưởng đến môi trường sống của loài này thế nào. Ngoài ra, ủy ban này cũng không đưa ra được những dữ liệu về tính hiệu quả của những lần tiêu diệt hà mã trước đây đã giúp duy trì môi trường sống của loài này thế nào. Theo BornFree, các bằng chứng khoa học thực nghiệm cho thấy chính sự tiêu diệt hà mã với số lượng lớn sẽ kích thích loài này sinh sản nhiều hơn và cuối cùng sẽ chỉ dẫn đến vòng luẩn quẩn của thảm họa giết chóc và sinh sản.

Theo Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN), hà mã nằm trong danh sách động vật cần được bảo vệ mặc dù số lượng loài động vật lưỡng cư này không thay đổi nhiều trong những năm qua. Theo tính toán của IUCN, hiện có khoảng 115.000 - 130.000 cá thể hà mã tại châu Phi và tổ chức này khuyến cáo các quốc gia có hà mã sinh sống cần ưu tiên bảo vệ chúng trong bối cảnh răng nanh của chúng đang là món hàng đắt khách tại nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là Khu Hành chính đặc biệt Hong Kong của Trung Quốc và Mỹ.

ĐƯỜNG THẤT (Theo Medical News Today)