Theo nhận định của chuyên gia ngành nông nghiệp, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, thực hiện các cam kết đã ký kết theo thỏa thuận của các Hiệp định thương mại tự do (FTA), Việt Nam phải mở cửa thị trường, loại bỏ 100% dòng thuế nhập khẩu đối với sản phẩm nông nghiệp; trong khi rào cản kỹ thuật (TBT) của chúng ta chưa có hoặc không cao, nên thị trường nội địa sẽ gặp bất lợi. Việt Nam là quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp, nhưng phát triển chưa bền vững. Vấn đề khó khăn là trong đàm phán các FTA, hay TPP mới đây thì phần lớn các quốc gia đều có xu hướng đàm phán hạn chế, giữ bảo hộ đối với nông sản nội địa của họ (hoặc không mở cửa). Do đó, để bảo hộ nền nông nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh và hạn chế những tổn thương mà nông dân (đối tượng dễ tổn thương nhất khi mở cửa thị trường nông sản), Việt Nam cần bảo hộ một số lĩnh vực nhất định trước sức ép từ bên ngoài.

Cuối tháng 11-2015, Chính phủ Hàn Quốc phê chuẩn FTA Việt Nam- Hàn Quốc. Theo đó, Việt Nam sẽ loại bỏ thuế nhập khẩu đối với 89,9% tổng số các sản phẩm nhập từ Hàn Quốc trong 15 năm kể từ khi hiệp định này được thực hiện. Hàn Quốc cũng sẽ loại bỏ thuế nhập khẩu đối với 95,4% tổng số các sản phẩm nhập khẩu từ Việt Nam. Đồng thời Hàn Quốc cam kết ưu đãi cắt giảm thuế quan, tạo cơ hội cho nhóm hàng nông- thủy sản chủ lực của Việt Nam như: tôm, cá, rau quả… Đầu tháng 12-2015, FTA Việt Nam-EU chính thức tuyên bố kết thúc đàm phán; khi FTA Việt Nam- EU được phê chuẩn thì Việt Nam phải cắt giảm 99% thuế nhập khẩu từ các nước EU trong 10 năm, lộ trình này đối với EU là 7 năm. Với TPP (Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương), một số mặt hàng nông sản sẽ chịu áp lực cạnh tranh rất lớn: lộ trình cắt giảm thuế về mức 0% đối với mặt hàng thịt bò sau 3-8 năm (hiện thuế cao nhất là 34%); trái cây sau 3-4 năm (rau quả tươi) và sau 8 năm thuế nhập khẩu nước ép trái cây cũng về mức 0%; gia cầm sau 13 năm (hiện cao nhất là 40%); đường sau 11 năm (hiện cao nhất là 40%); gạo được miễn ngay lập tức khi TPP được quốc hội 12 nước phê chuẩn, sau 8 năm thuế nhập khẩu các sản phẩm chế biến từ gạo sẽ được miễn (hiện cao nhất là 34%)… Ông Từ Minh Thiện, Phó Ban quản lý Khu nông nghiệp công nghệ cao TP HCM cho rằng, lộ trình cắt giảm thuế nhập khẩu theo cam kết TPP khá ngắn, kim ngạch xuất khẩu nông- thủy sản Việt Nam có cơ hội tăng vào thị trường các nước thành viên TPP, nhưng TBT, SPS (vệ sinh dịch tễ),… sẽ là rào cản khắc nghiệt nhất với doanh nghiệp. Do đó, phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, liên kết để tạo vùng nguyên liệu rộng lớn.

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, đối với FTA Việt Nam- Hàn Quốc, phía Hàn Quốc cam kết cắt giảm thuế cho hàng hóa Việt Nam, nhưng doanh nghiệp Việt Nam phải đáp ứng tốt yêu cầu của đối tác Hàn Quốc; đặc biệt là về "quy tắc xuất xứ hàng hóa". Đây thực sự là rào cản lớn cho doanh nghiệp trong hội nhập. Cần sự phối hợp tốt giữa các bộ, ngành và địa phương trong triển khai các chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp, phát triển sản phẩm nông sản. Nhiều ý kiến của chuyên gia nông nghiệp cùng cho rằng, để bảo vệ ngành nông nghiệp trước sức ép cạnh tranh ngoài đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, quy hoạch vùng nguyên liệu, xây dựng thương hiệu thì cần đánh giá tương quan năng lực cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam trong TPP và dự báo trước các rủi ro nếu Thái Lan, Ấn Độ… tham gia vào TPP, vì đây là những quốc gia có sản phẩm nông nghiệp tương đồng, cạnh tranh với Việt Nam.

GIA BẢO