Trẻ từ sau sinh đến 28 ngày tuổi là giai đoạn sơ sinh, chuyển tiếp từ môi trường được bảo vệ trong bụng mẹ ra môi trường độc lập bên ngoài. Trẻ phải tập thích nghi dần. Những tác động không thuận lợi từ môi trường có thể gây ảnh hưởng xấu đến cơ thể trẻ. Phóng viên Báo Cần Thơ có cuộc trao đổi với bác sĩ Nguyễn Thị Thúy Hồng, Bệnh viện Quốc tế Phương Châu, để cung cấp đến các bà mẹ những kiến thức chăm sóc đúng đắn và cần thiết đối với cơ thể non nớt của trẻ.

* Thưa bác sĩ, làm thế nào để mẹ đủ sữa cho trẻ bú và biết trẻ bú no?

- Trẻ cần được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, các bà mẹ đều đủ sữa nuôi con nếu biết cách cho con bú và giữ sữa. Cho trẻ bú mẹ ngay khi về với mẹ và luôn phải bú mẹ trước vào mỗi cử bú trong 1-2 ngày đầu. Người mẹ cần hạn chế tối đa bú bình bằng sữa công thức vì trẻ sẽ quen và chê vú mẹ. Sữa mẹ nếu trẻ bú còn dư, căng sữa thì phải vắt ra để tránh tắc sữa và ức chế tiết sữa. Người mẹ cần ăn, uống nhiều, đa dạng thức ăn, tinh thần thoải mái, không căng thẳng, áp lực sẽ bị ức chế tiết sữa. Mẹ cần tranh thủ ngủ vì trong lúc ngủ sữa được tạo ra rất nhiều.

Cho trẻ bú mẹ theo nhu cầu, đói thì cho bú, không quá 3 giờ giữa các cử sữa. Trẻ bú tối thiểu 8 cử cả ngày lẫn đêm. Những dấu hiệu cho thấy trẻ bú đủ: Mỗi cử bú kéo dài khoảng 10-15 phút; tiểu 6- 8 lần trong 24 giờ và tăng cân tốt (tăng 35 gram/ngày trong 3 tháng đầu). Bú xong, trẻ ngủ 1 giấc dài 2-3 giờ.

* Sau khi sinh, mẹ và trẻ có nên nằm than?

- Mẹ và trẻ không nên nằm than vì khí thải ra từ than (khói) rất độc đối với cơ thể con người mà trẻ sơ sinh càng dễ bị ảnh hưởng hơn. Trẻ hít phải khói từ than sẽ thiếu oxy não làm chậm phát triển tâm thần, vận động, nặng hơn sẽ tử vong. Mẹ cũng bị ảnh hưởng tương tự. Ngoài ra, trẻ có thể bị nóng gây bỏng da, nhiễm trùng da. Người mẹ có thể kiểm soát nhiệt độ cho trẻ bằng cách đặt nhiệt kế, nhiệt độ bình thường của trẻ từ 36,5-37,5⁰C, nếu dưới 36,5⁰C thì đắp thêm chăn, nếu trên 37,5⁰C thì mở cửa phòng thoáng hơn và giảm ủ ấm trẻ. Nếu nhiệt độ vẫn tăng cao sau khi mở cửa thì nên đưa trẻ khám bác sĩ tìm nguyên nhân sốt.

* Xin bác sĩ cho biết cách chăm sóc rốn đúng cách, không gây nhiễm trùng rốn?

- Bình thường ngày thứ 2 sau sanh, trẻ được tháo kẹp rốn và băng rốn, chăm sóc rốn mỗi ngày sau khi tắm cho đến khi rốn rụng (thường 1-2 tuần). Nên rửa rốn bằng cồn 700C, rửa sau khi tắm, nếu trong ngày thấy rốn rỉ dịch nên dùng tăm bông khô, vô trùng làm khô rốn. Nguyên tắc vệ sinh rốn là từ chân rốn ra bên ngoài và từ chân rốn lên trên phía mặt cắt của rốn. Người mẹ không nên băng rốn, không rắc tiêu, đắp lá cây… nên cột tã dưới rốn, để thoáng cho rốn mau khô, mau rụng. Gia đình cần đưa trẻ đi khám ngay khi thấy các dấu hiệu: chân rốn bị đỏ, chảy mủ, dịch hôi, chảy máu rốn, bé có thể kèm theo sốt, bú kém, quấy khóc…

* Sau khi sinh xong, bao nhiêu ngày có thể phơi nắng trẻ và cách phơi như thế nào ?

- Sau khi xuất viện về nhà, gia đình có thể phơi nắng cho trẻ. Mỗi sáng khoảng 15 phút trong nắng sớm (có nắng lên là phơi được). Khi phơi nắng nên đội nón che mắt trẻ; trẻ dưới 1 tháng nên phơi từng phần ngực, lưng, tay chân, vì trẻ dễ bị lạnh. Khi mẹ cho trẻ bú thì cùng phơi nắng với trẻ.

* Những dấu hiệu cho biết trẻ bất bình thường cần đến bác sĩ ngay?

- Những dấu hiệu sau đây chứng tỏ bé đang phát triển tốt: trẻ lên cân đều 30gr/ngày (1kg/tháng), ngủ tốt. Gia đình nên đưa trẻ đến bác sĩ khám ngay khi: trẻ sốt, ọc sữa nhiều lần trong ngày, tiêu phân có máu, vàng da nhiều tới cẳng chân, bỏ bú, ngủ li bì…

* Sau khi bú sữa mẹ hoặc sữa bình có cần cho trẻ sơ sinh uống nước lọc? Trẻ sơ sinh chỉ bú sữa mẹ thì chăm sóc nướu, miệng như thế nào ?

- Nếu trẻ bú mẹ hoàn toàn thì không cần cho trẻ uống thêm nước, chỉ cho trẻ uống thêm nước khi trẻ bú sữa công thức. Trẻ sơ sinh được rơ lưỡi với gạc tẩm nước muối sinh lý khi lưỡi bé dơ. Vệ sinh nướu bằng khăn sữa nhúng nước sôi để nguội, nhẹ nhàng rơ bề mặt nướu.

* Mẹ có thể dạy trẻ sơ sinh những gì, thưa bác sĩ?

- Mẹ nên nói chuyện nhiều với trẻ, chẳng hạn như: massage đến bộ phận nào của trẻ cũng nói cho trẻ biết: đây là bàn tay của con, có năm ngón, ngón một, ngón hai, ngón ba…Nói cho trẻ biết những thành viên trong gia đình, các sinh hoạt của người thân. Khi trẻ bú nên hát ru, đọc thơ… Trẻ sẽ không biết hay hiểu được ngay nhưng trẻ sẽ ghi nhớ dần những điều đó. Chúng ta thường nghĩ trẻ còn nhỏ lắm chưa biết gì và cứ im lặng làm mọi việc là không nên.

* Xin cảm ơn bác sĩ !

KHÁNH LINH (Thực hiện)