Ngày 7-1 vừa qua Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã quyết định nâng tỷ giá đồng USD/ VND lên thêm 1% trong kế hoạch tăng tối đa không quá 2% tỷ giá USD/VND của năm 2015. Việc tăng tỷ giá ngay từ những ngày đầu năm là một việc làm khá bất ngờ so với nhiều năm qua của NHNN nhưng lại được giới doanh nghiệp, chuyên gia kinh tế đánh giá rất cao vì mang lại nhiều cái lợi cho nền kinh tế nhất.

Trước sau gì cũng phải tăng tỷ giá

Kế hoạch đặt ra từ cuối năm 2014 là năm 2015 NHNN sẽ tăng tỷ giá khoảng 2% để đảm bảo có lợi cho xuất khẩu và gia tăng dự trữ ngoại hối. Việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) cắt gói hỗ trợ QE3 hồi cuối năm 2014 và đặt kế hoạch tăng lãi suất đồng USD trong nửa đầu năm 2015 làm cho đồng USD liên tục lên giá so với hầu hết các đồng tiền khác trên toàn thế giới trong đó có đồng VND. Thêm nữa, nền kinh tế Mỹ đang tăng trưởng cao hơn dự đoán của giới chuyên môn, GDP của Mỹ quý 3 tăng hơn 5%, cao nhất trong vòng 6 năm qua, cũng làm đồng USD tăng giá mạnh. Ngoài ra, nền kinh tế vĩ mô của ta đang dần ổn định, GDP quý 4 tăng gần 7% đưa GDP cả năm 2014 lên 5,98% thì dự kiến trong năm 2015 này nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu đầu vào cũng như máy móc thiết bị để gia tăng hoạt động sản xuất kinh doanh cho nền kinh tế cũng làm khả năng sẽ làm tăng nhu cầu USD trong nửa cuối năm về sau. So với mọi năm việc tăng tỷ giá thường rơi vào tháng 6, khi áp lực cung cầu ngoại tệ đã được đẩy lên cao. Năm nay NHNN bất ngờ tăng tỷ giá 1% ngay từ đầu năm cũng tạo điều kiện cho việc tính toán chi phí nguyên liệu đầu vào để sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp có nhu cầu nhập khẩu chủ động hơn.

Những lợi ích từ việc tăng tỷ giá từ đầu năm

Chế biến cá tra xuất khẩu tại một doanh nghiệp ở khu công nghiệp Trà Nóc 2. Ảnh: V. CÔNG

Việc tăng tỷ giá ngay từ đầu năm như vậy đã làm cho các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa vui mừng khi phần lớn nguyên liệu đầu vào chuẩn bị cho sản xuất các doanh nghiệp đã cơ bản nhập khẩu từ tháng 11 và 12-2014, đầu năm doanh nghiệp tập trung sản xuất để phục vụ hàng hóa Tết Nguyên đán và xuất khẩu. Theo Tổng cục Hải Quan, tính từ ngày 1-1 đến 15-12-2014 tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt 142,7 tỉ USD. Trong đó thủy sản đạt 7,5 tỉ USD, Cafe đạt 3,4 tỉ USD, Cao su đạt 1,7 tỉ USD. Mặc dù 3 mặt hàng này vẫn xếp sau các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như linh kiện điện tử, điện thoại, dệt may, da giày nhưng đây là ba mặt hàng ít phải mua nguyên liệu đầu vào từ nước ngoài nên hoàn toàn hưởng lợi từ việc NHNN tăng tỷ giá ngay từ đầu năm. Một thuận lợi nữa cho xuất khẩu là Việt Nam vừa ký kết FTA với Hàn Quốc, ký Hiệp định Liên minh thuế quan Á-Âu với Nga, Kazakhstan, Belarus sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp gia tăng xuất khẩu hàng hóa. Nhiều mặt hàng nông sản, thủy sản, và sợi dệt của Việt Nam sẽ được cắt giảm thuế nhiều hơn và nhanh hơn vào thị trường Hàn Quốc nhờ Hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương được hai nước ký kết nhân chuyến thăm Hàn Quốc của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vào ngày 10-12-2014.

Thu hút kiều hối vào dịp Tết Nguyên đán và kích thích lượng kiều hối này chuyển sang tiền đồng VND để gửi tiết kiệm hoặc đầu tư, tiêu dùng.v.v... Bởi khi thấy NHNN tăng tỷ giá, thì người giữ kiều hối sẽ đổi từ USD sang VND do có lợi hơn. Kiều hối của Việt Nam tăng mạnh qua các năm kể từ khi mở cửa thu hút kiều hồi năm 1991. Đến năm 2008 đạt con số ấn tượng là 7,2 tỉ USD, năm 2009 là năm kinh tế toàn cầu suy thoái nhưng kiều hối gửi về Việt Nam vẫn đạt hơn 6 tỉ USD. Qua năm 2010, kiều hối tăng lên 8,26 tỉ USD, năm 2011 là 9 tỉ USD, năm 2012 là 10 tỉ USD, 2013 11 tỉ USD; năm 2014 đạt 11,9 tỉ USD. Lũy kế đến nay đạt khoảng 90 tỉ USD, giúp Việt Nam tiếp tục là 1 trong số 10 nước có lượng kiều hối nhiều nhất thế giới. Hiện Mỹ là quốc gia chuyển tiền kiều hối về Việt Nam nhiều nhất. Thống kê cho thấy, kiều hối từ Mỹ chiếm khoảng 50% tổng số kiều hối chính thức của cả nước. Các quốc gia chuyển kiều hối lớn tiếp theo là Úc (chiếm khoảng 9%), Canada (8,4%), Đức (6%), Campuchia (4%) và Pháp (4%). Gần đây, Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu lao động sang các nước và vùng lãnh thổ như Hàn Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Indonexia, Malaysia, khu vục Trung Đông, Bắc Phi cũng góp phần làm gia tăng lượng kiều hối. So với các nguồn tiền đầu tư từ nước ngoài như FDI, FII, ODA thì kiều hối là nguồn ngoại tệ tương đối ổn định và gần như thẩm thấu toàn bộ vào nền kinh tế - xã hội.

Việc tăng 1% tỷ giá ngay từ đầu năm của kế hoạch tăng tối đa 2% của NHNN đã xóa tan hy vọng găm giữ USD để chờ tăng tỷ giá của một bộ phận nhà đầu tư, đầu cơ. Qua đó, họ sẽ chuyển đổi một phần hoặc toàn bộ lượng USD đang có sang VND để gửi tiết kiệm hoặc đầu tư làm ăn mà không kỳ vọng vào việc tăng tỷ giá nữa. Bằng chứng là 3 năm qua năm nào NHNN cũng chỉ tăng 1% tỷ giá mà không sử dụng hết dư địa đã đặt ra cho cả năm đó. Nên khả năng từ đây đến cuối năm 2015 NHNN sẽ không tăng thêm tỷ giá lần nào nữa để giữ ổn định tiền đồng Việt Nam, kìm chế lạm phát là hoàn toàn có thể.

Có nhiều ý kiến cho rằng tăng tỷ giá sẽ làm tăng nợ công và nợ vay bằng USD của doanh nghiệp nhưng thực tế việc trả nợ vay này đã được tiên liệu từ trước về tỷ giá dài hạn, vả lại việc tăng tỷ giá cũng nằm trong kế hoạch của năm 2015 cũng không làm doanh nghiệp bị động nhiều. Tăng tỷ giá lần này kỳ vọng NHNN sẽ mua thêm được nhiều USD hơn vào dịp Tết Nguyên đán, thời điểm kiều hối thường về mạnh nhất trong năm, để tăng dự trữ ngoại hối nhằm ổn định bền vững nền kinh tế, qua đó nâng uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế để giảm lãi suất khi phát hành trái phiếu Chính phủ, Doanh nghiệp ra thị trường quốc tế. Hồi đầu tháng 11-2014 Việt Nam đã rất thành công khi chào bán 1 tỉ USD trái phiếu chính phủ thời hạn 10 năm với lãi suất chỉ 4,8%/năm với lượng đặt mua nhiều gấp 11 lần lượng chào bán mặc dù trước đó nhiều chuyên gia kinh tế dự đoán lãi suất này khoảng 5,5-6,2%/năm và các lần phát hành trước đó vào các năm 2005 và 2010 lần lượt là 6,875%/năm và 6,755%/năm. Có được lãi suất thấp như vậy là cũng nhờ uy tín và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, trong đó dự trữ ngoại hối đạt hơn 35 tỉ USD mà NHNN đã công bố trước đó là yếu tố then chốt nhất.

Trần Đăng