Cần Thơ đang đẩy mạnh triển khai thực hiện Đề án phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp (CLC&PTT) gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án một triệu héc-ta lúa) và đạt nhiều kết quả tích cực. Với sự nỗ lực vào cuộc của ngành Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) và các bên có liên quan, nhiều mô hình sản xuất lúa CLC&PTT được nhân rộng, phát huy hiệu quả thiết thực cả về kinh tế, môi trường và nâng cao thu nhập cho nông dân.

Hiệu quả thiết thực

TP Cần Thơ có vùng triển khai thực hiện Đề án một triệu héc-ta lúa tại 64 xã, phường, với diện tích đến năm 2030 đạt trên 170.800ha, 171 hợp tác xã (HTX) và tổ hợp tác tham gia, trong đó diện tích đã thực hiện đạt 104.500ha.

Thu hoạch lúa tại mô hình sản xuất lúa CLC&PTT ở HTX Tiến Thuận và xã Thạnh Quới, TP Cần Thơ.

Qua 2 năm thực hiện Đề án, từ 2024-2025, các cơ chức năng trên địa bàn thành phố đã phối hợp Bộ NN&MT cùng các đơn vị, doanh nghiệp liên quan hỗ trợ nông dân tại các HTX thực hiện 12 mô hình thí điểm với quy mô 50 ha/mô hình. Theo Sở NN&MT TP Cần Thơ, các mô hình giúp lợi nhuận tăng ít nhất 20% so với ngoài mô hình và giảm phát thải từ 2-12 tấn CO₂/ha. Nông dân trong mô hình thí điểm tăng lợi nhuận 1,3-6,5 triệu đồng/ha nhờ giảm 50% lượng sử dụng lúa giống, giảm 30% lượng phân đạm và 2-3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật, trong khi năng suất, chất lượng, giá bán lúa tăng. Cùng với việc triển khai các mô hình thí điểm của Trung ương, ngành NN&MT TP Cần Thơ đã chủ động phối hợp các đơn vị, doanh nghiệp và địa phương trên địa bàn xây dựng và phát triển được 65 mô hình. Các mô hình giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng lợi nhuận và giảm lượng phát thải khí nhà kính, góp phần liên kết chuỗi, tạo sản phẩm đảm bảo chất lượng, đáp ứng nhu cầu thị trường...

Theo ông Võ Văn Thạnh, Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp Hưng Lợi ở xã Đại Ngãi, từ vụ hè thu 2024 HTX được hỗ trợ thực hiện mô hình sản xuất lúa CLC&PTT với diện tích 50ha có 46 hộ dân tham gia. Qua 4 vụ lúa triển khai mô hình, năng suất lúa đạt bình quân 6,3-6,5 tấn/ha, giá bán 8.800-10.800 đồng/kg, nông dân có lợi nhuận bình quân 47 triệu đồng/ha, cao hơn 4-5 triệu đồng/ha so với ngoài mô hình. Kết quả bước đầu rất khả quan nhưng trong quá trình thực hiện cũng còn gặp khó trong thu gom rơm và mở rộng liên kết với doanh nghiệp, do vậy HTX rất cần hỗ trợ thêm từ ngành chức năng trong nhân rộng mô hình.

Quan tâm tháo gỡ khó khăn

Đề án một triệu héc-ta lúa triển khai trên địa bàn thành phố thời gian qua có thuận lợi nhờ được sự quan tâm hỗ trợ, chỉ đạo từ Bộ NN&MT, UBND TP Cần Thơ, sự phối hợp chặt chẽ của các sở, ngành, địa phương có liên quan. Đồng thời, còn có sự đồng hành của nhiều tổ chức quốc tế, các viện, trường, doanh nghiệp, đặc biệt là sự tham gia tích cực của HTX và tổ hợp tác. Qua đó, tạo ra sự thay đổi lớn trong tư duy sản xuất của nông dân, chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Việc áp dụng các gói kỹ thuật tiên tiến không chỉ giúp giảm lượng lúa giống gieo sạ, lượng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật mà còn thực hiện hiệu quả quy trình tưới ngập khô xen kẽ, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, giảm phát thải, giảm chi phí đầu vào, giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Song, quá trình nhân rộng các mô hình vẫn còn gặp khó khăn và ngành NN&MT đang tích cực phối hợp với các sở, ngành thành phố, địa phương và các bên liên quan để tháo gỡ, quyết tâm thực hiện đạt mục tiêu của Đề án.

Theo bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP Cần Thơ, việc triển khai thực hiện Đề án một triệu héc-ta lúa không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật, mà là hành động tái cấu trúc ngành lúa gạo và nông nghiệp nói chung, thúc đẩy chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Sở NN&MT tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành thành phố, địa phương và đơn vị liên quan để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển sản xuất lúa CLC&PTT.

Theo đánh giá của Sở NN&MT TP Cần Thơ cùng nhiều địa phương, đơn vị, doanh nghiệp và nông dân tại các HTX, việc triển khai thực hiện Đề án một triệu héc-ta lúa đã đạt kết quả tích cực nhưng vẫn còn gặp các khó khăn cần được quan tâm tháo gỡ kịp thời. Cụ thể là hạ tầng giao thông, thủy lợi phục vụ sản xuất tại nhiều nơi chưa đồng bộ và đảm bảo áp dụng theo quy trình kỹ thuật của Đề án một triệu héc-ta lúa, nhất là áp dụng tưới ngập khô xen kẽ. Tỷ lệ cơ giới hóa ở một số khâu còn hạn chế, chưa có nhiều tổ chức và cá nhân tham gia cung ứng dịch vụ cơ giới. Rơm rạ chưa được quản lý, khai thác tối ưu do còn khó thu gom ra khỏi đồng. Nguồn nhân lực của các HTX còn hạn chế nên chưa phát huy tốt hoạt động sản xuất kinh doanh. Còn ít doanh nghiệp tham gia liên kết, bao tiêu thu mua lúa cho nông dân. Điều này hạn chế khả năng tạo ra một chuỗi tiêu thụ ổn định và quy mô lớn cho toàn bộ sản lượng lúa làm ra của Đề án.

Từ thực tế đó, Sở NN&MT TP Cần Thơ và nhiều địa phương trên địa bàn thành phố rất mong tới đây có thêm nhiều đơn vị, doanh nghiệp tham gia Đề án một triệu héc-ta lúa để tạo ra chuỗi liên kết giá trị bền chắc. Các bộ, ngành Trung ương và thành phố tiếp tục quan tâm hỗ trợ các địa phương trong đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất lúa CLC&PTT. Theo ông Lâm Văn Vũ, Phó Chủ tịch UBND xã Long Phú, hiện số lượng doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa cho nông dân còn ít và địa phương còn gặp khó trong thu hút, mời gọi doanh nghiệp nên rất mong có sự hỗ trợ, kết nối từ cơ quan chức năng của thành phố. Đặc biệt là hỗ trợ  HTX trong đầu tư, ứng dụng thiết bị cơ giới hiệu quả vào sản xuất, nhất là trong thu gom, xử lý rơm rạ.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG