Trọng tâm chính của hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ trong tuần này là thực hiện các cam kết đã đưa ra trong năm 2025 nhằm tăng mạnh chi tiêu quốc phòng trên toàn liên minh. Tuy nhiên, đợt nắng nóng kỷ lục trên khắp châu Âu cho thấy lãnh thổ mà NATO bảo vệ đã trở thành một môi trường khó khăn hơn nhiều.

Binh sĩ Đức và Mỹ trong một cuộc tập trận chung. Ảnh: Bloomberg

Tác động đa chiều

Châu Âu đang oằn mình trong đợt nắng nóng gay gắt và binh sĩ của các nước cũng không phải ngoại lệ. Pháp ghi nhận ngày nóng nhất trong lịch sử với mức nhiệt 44,3°C, ít nhất 40 người đã chết đuối khi tìm cách tránh nóng. Tây Ban Nha, Ý, Đức và Anh cũng đều ghi nhận tháng 6 nóng chưa từng có.

Tính đến ngày 28-6, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính có hơn 1.300 ca tử vong trên khắp châu Âu, chỉ riêng Pháp ghi nhận khoảng 1.000 trường hợp. Vào mùa hè năm 2022, nắng nóng đã khiến gần 62.000 người chết ở châu Âu, trong khi số người thiệt mạng do các vụ tấn công khủng bố trên toàn cầu vào năm đó khoảng 6.700 người. 

Hướng dẫn của Chỉ huy Bộ Quốc phòng Anh về Phòng chống bệnh do nắng nóng yêu cầu các sĩ quan xem xét lại các hoạt động đòi hỏi thể lực cao bất cứ khi nào Cơ quan Khí tượng nước này ban hành cảnh báo nắng nóng ở mức đỏ, loại cảnh báo đã được áp dụng trên khắp đất nước trong tháng trước.

Thời tiết cực đoan cũng có thể ảnh hưởng đến gia đình và nơi ở của binh sĩ, chẳng hạn như sơ tán, trường học đóng cửa hoặc nhà cửa hư hại. Tất cả điều này đều tác động đến nhuệ khí và sự tập trung của lực lượng quân đội.

Nắng nóng không chỉ gây thiệt hại cho con người. Tại hội nghị thượng đỉnh NATO năm ngoái, các nước thành viên đã nhất trí đến năm 2035 sẽ chi 3,5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cho quốc phòng cốt lõi (vũ khí, quân đội) và tối đa 1,5% GDP cho khả năng chống chịu cùng các lĩnh vực an ninh liên quan.

Việc chuẩn bị ứng phó với nắng nóng cực đoan và các tác động khác của biến đổi khí hậu là yếu tố then chốt đối với cả hai mục tiêu này. Các khoản đầu tư cho quốc phòng cốt lõi phải bao gồm những yêu cầu phù hợp với một thế giới ngày càng tăng nhiệt, trong khi các khoản đầu tư vào khả năng chống chịu cần áp dụng các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu đối với cơ sở hạ tầng dân sự trọng yếu.

Nắng nóng còn tác động trực tiếp đến hạ tầng quân sự. Năm 2022, Không quân Hoàng gia Anh từng phải điều hướng máy bay sang các đường băng khác sau khi đường băng ở căn cứ không quân Brize Norton nóng chảy do thời tiết khắc nghiệt.

Không khí nóng cũng loãng hơn, khiến máy bay chở được ít tải trọng hơn và cần quãng đường cất cánh dài hơn. Tác động này đặc biệt nghiêm trọng đối với trực thăng, những “ngựa thồ” trong tác chiến viễn chinh. Để thực hiện cùng một nhiệm vụ trong điều kiện nhiệt độ vượt 45°C có thể cần hai trực thăng thay vì một, tức phải có thêm phi công, nhiều nhiên liệu hơn và hỗ trợ hậu cần lớn hơn.

Khung thời gian lập kế hoạch đang thay đổi rất nhanh. Nghiên cứu của Pháp dự báo đến năm 2050, một số khu vực hứng chịu khí hậu nóng có thể phải trải qua 120 ngày mỗi năm với nhiệt độ trên 45°C, so với chỉ 5 ngày mỗi năm trong thập niên 2020 tại khu vực Sahel ở châu Phi.

Hình mẫu Phần Lan và Thụy Điển

Bà Erin Sikorsky, Giám đốc Trung tâm Khí hậu và An ninh có trụ sở tại Washington, đã đề cập đến khái niệm phòng thủ toàn diện mà các nước Bắc Âu tiên phong áp dụng, trong đó cơ sở hạ tầng dân sự gắn trực tiếp với khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội.

Hai thành viên mới nhất của NATO là Phần Lan và Thụy Điển đang đi đầu trong cách tiếp cận này và có thể trở thành hình mẫu để xây dựng khuôn khổ về khả năng chống chịu trước rủi ro thời tiết cho toàn bộ liên minh gồm 32 nước thành viên.

Chiến lược An ninh Quốc gia năm 2024 của Thụy Điển nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì sản xuất lương thực trong nước đối với khả năng chống chịu quốc gia, đồng thời chỉ ra vai trò của thời tiết cực đoan làm sụt giảm sản lượng nông nghiệp nội địa.

Trong khi đó, Cơ quan Dự trữ Khẩn cấp Quốc gia Phần Lan yêu cầu duy trì lượng dự trữ tương đương 6 tháng, nhưng thực tế trữ lượng ngũ cốc của nước này có thể kéo dài đến 9 tháng. Các doanh nghiệp tư nhân cũng phải duy trì kho dự trữ riêng đối với các vật tư thiết yếu, giúp quốc gia này có thể ứng phó với cả tình huống phong tỏa lẫn mất mùa.

HẠNH NGUYÊN (Theo Foreign Policy)