HẠNH NGUYÊN (Theo Foreign Policy)

Các quan chức hàng đầu của Mỹ và Nam Phi đang thực hiện một loạt nỗ lực ngoại giao ở hậu trường nhằm cứu vãn quan hệ song phương bị ảnh hưởng bởi sự ủng hộ của Pretoria dành cho Nga sau chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine.

Phái đoàn cấp cao Nam Phi do Bộ trưởng Thương mại Patel (phải) dẫn đầu thăm Washington tuần rồi. Ảnh: Twitter

Nam Phi lâu nay duy trì quan hệ đặc biệt với Nga, từ thời Liên Xô hậu thuẫn phong trào kháng chiến chống chế độ phân biệt chủng tộc Apartheid đầu thập niên 1990. Nhưng kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine năm ngoái, Nam Phi đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ phương Tây phải xem xét lại quan hệ với Mát-xcơ-va. Sự ủng hộ mà Nam Phi dành cho Nga gây ra loạt “cơn đau đầu” ngoại giao, làm rung chuyển quan hệ Mỹ - Nam Phi đến mức nhiều quan chức ở Washington kêu gọi tiến hành cuộc thay đổi hoàn toàn mối quan hệ.

Hồi tháng rồi, nhóm 4 nghị sĩ thuộc lưỡng đảng Mỹ đã gửi thư cho Ngoại trưởng Antony Blinken, Ðại diện Thương mại Katherine Tai và Cố vấn An ninh Quốc gia Jake Sullivan, trong đó thúc giục chính quyền Tổng thống Joe Biden hủy kế hoạch tổ chức hội nghị thượng đỉnh thương mại Mỹ tại Nam Phi. “Chúng tôi lo ngại rằng tổ chức Diễn đàn 2023 tại Nam Phi sẽ trở thành hành động ngầm tán thành việc nước này ủng hộ chiến sự của Nga ở Ukraine và có thể vi phạm đạo luật trừng phạt của Mỹ”, nội dung thư nhấn mạnh.

Trước tình hình trên, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách vấn đề chính trị Victoria Nuland và nghị sĩ Dân chủ Gregory Meeks, thành viên Ủy ban Ðối ngoại Hạ viện dự kiến sẽ có các chuyến thăm riêng lẻ tới Nam Phi trong những tuần tới nhằm tìm giải pháp hàn gắn quan hệ song phương, đồng thời gây sức ép để Nam Phi đánh giá lại quan hệ với Nga, theo các nguồn thạo tin.

Ở chiều ngược lại, tuần rồi, một phái đoàn cấp cao của Nam Phi, trong đó có Bộ trưởng Thương mại Ebrahim Patel và Bộ trưởng Tài chính Enoch Godongwana, đã sang thăm Washington, một phần nhằm bảo vệ cách tiếp cận chính sách đối ngoại của nước này cũng như xoa dịu cơn giận của giới chức Mỹ liên quan quan hệ Nam Phi - Nga. Cơn giận của Washington dâng cao hồi tháng 5 khi Ðại sứ Mỹ tại Nam Phi Reuben Brigety cáo buộc Pretoria cuối năm ngoái đã bí mật chuyển vũ khí cho Mát-xcơ-va thông qua tàu chở hàng của một công ty Nga bị trừng phạt. Cố vấn An ninh Quốc gia Nam Phi Sydney Mufamadi sau đó đã phải vội vã thực hiện chuyến công du tới Mỹ.

Kể từ sau bê bối trên, Nam Phi đối mặt với sự dò xét xung quanh quan hệ với Nga. Phía Nam Phi ban đầu phủ nhận cáo buộc của Ðại sứ Brigety và khẳng định sẽ tiến hành điều tra. Cuộc điều tra kết thúc mặc dù kết luận không được công khai, bất chấp sức ép từ các tổ chức xã hội dân sự. Ngoài vụ này, Nam Phi còn thắt chặt quan hệ quân sự với Nga kể từ khi xung đột nổ ra ở Ukraine và trước đó vắng mặt trong cuộc bỏ phiếu tại Liên Hiệp Quốc (LHQ) lên án hành động của Mát-xcơ-va tại nước láng giềng.

Vào tháng 2 năm nay, Nam Phi đã tổ chức các cuộc tập trận chung với Nga và Trung Quốc, cho phép máy bay vận tải quân sự của Nga đang chịu lệnh trừng phạt hạ cánh xuống một căn cứ không quân của Nam Phi. Tuần rồi, Pretoria lại vắng mặt trong cuộc bỏ phiếu của Hội đồng Nhân quyền LHQ về việc hỗ trợ Kiev bằng các sáng kiến nhân quyền. Nam Phi cũng vừa tránh được “cơn đau đầu” pháp lý và ngoại giao khác khi trong tuần này họ thông báo Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ không dự Hội nghị thượng đỉnh của khối BRICS tại Johannesburg vào tháng tới.