MAI QUYÊN

Bên lề hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), mọi sự chú ý đang dồn vào cuộc hội đàm giữa Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình với chương trình nghị sự tập trung quản lý quan hệ căng thẳng giữa 2 siêu cường.

Tổng thống  Mỹ Biden (phải) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Ảnh: Xinhua

Ðây là chuyến thăm Mỹ đầu tiên sau 6 năm của ông Tập và là cuộc gặp trực tiếp thứ hai giữa các nhà lãnh đạo kể từ khi Tổng thống Biden nhậm chức vào tháng 1-2021. Theo Hãng tin BBC, lãnh đạo Trung Quốc trước hội đàm đã dự bữa tối với các giám đốc điều hành của nhóm doanh nghiệp hàng đầu. Tờ Nhật báo Phố Wall dự đoán, đây là dấu hiệu cho thấy ưu tiên thực sự của Trung Quốc, đó là ổn định quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư với Mỹ. Bắc Kinh cũng kỳ vọng vào sự trấn an từ Tổng thống Biden, rằng Nhà Trắng không mở rộng chiến tranh thương mại và cạnh tranh công nghệ, cũng như không thực hiện các biện pháp bổ sung nhằm tách biệt về kinh tế.

Trước khi khởi hành đến Khu vực Vịnh San Francisco dự hội nghị APEC, Tổng thống Biden cũng thể hiện mong muốn cải thiện quan hệ với Trung Quốc sau giai đoạn căng thẳng. Ưu tiên hàng đầu là nối lại liên lạc giữa hai nước, đặc biệt là đường dây liên lạc quân sự nhằm tránh tính toán sai lầm. Kể từ tháng 2, quan hệ Mỹ - Trung rơi xuống mức thấp sau vụ Tổng thống Biden ra lệnh bắn hạ khinh khí cầu bị nghi do thám của Trung Quốc. Bắc Kinh sau đó từ chối yêu cầu của Washington về cuộc đối thoại giữa các quan chức quốc phòng hàng đầu. Năm ngoái, họ cũng đơn phương chấm dứt tiến trình đàm phán quốc phòng để đáp trả chuyến thăm Ðài Loan của Chủ tịch Hạ viện Mỹ lúc đó là bà Nancy Pelosi.

Trong nỗ lực nối lại liên lạc và xây dựng lòng tin, hai cường quốc vào tháng 5 đã khởi động các cuộc họp cấp nội các nhưng đàm phán quân sự vẫn bị trì hoãn. Vào tháng 10, Lầu Năm Góc tiếp tục lên án Trung Quốc tiến hành hoạt động không an toàn chống lại máy bay Mỹ. Washington cũng ngày càng lo ngại về chiến dịch gây áp lực quân sự và ngoại giao mà Trung Quốc tiến hành với Ðài Loan. Trong bối cảnh này, Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Jake Sullivan tuần rồi cho biết tái khởi động đàm phán quốc phòng sẽ có lợi cho an ninh quốc gia Mỹ. Theo ông, tiến trình này có thể diễn ra ở mọi cấp độ, từ lãnh đạo cấp cao của Bộ Quốc phòng đến cấp độ tác chiến chiến thuật trên mọi mặt trận ở Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương.

Ngoài nối lại liên lạc, người phát ngôn Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng John Kirby cho biết lãnh đạo Mỹ - Trung cũng thảo luận giao tranh ở Dải Gaza và nỗ lực của Washington hỗ trợ Ukraine. Với tâm thế trao đổi thẳng thắn, Tổng thống Biden không ngại tranh luận những vấn đề bất đồng nhưng cũng không loại trừ cơ hội hợp tác trong lĩnh vực biến đổi khí hậu và ngăn hoạt động buôn bán fentanyl ở Mỹ. Cùng với quân sự, chương trình nghị sự còn tập trung giải quyết các vấn đề kinh tế. Tổng thống Biden nói rõ, Nhà Trắng không ủng hộ quan điểm của Trung Quốc yêu cầu các doanh nghiệp Mỹ chuyển giao bí mật thương mại để đổi lại cơ hội đầu tư ở đại lục. Song, ông cũng trấn an rằng Washington không có ý định tách biệt hoàn toàn khỏi Bắc Kinh. Thay vào đó, chính trị gia 81 tuổi hy vọng những nỗ lực thay đổi hiện nay sẽ thúc đẩy quan hệ kinh tế song phương đi theo hướng tốt đẹp hơn.

Những tuyên bố từ giới lãnh đạo ở Washington về cơ hội giảm xích mích trong cạnh tranh với Trung Quốc được đưa ra sau khi Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken kín đáo chỉ trích Bắc Kinh. Theo đó, trước các bộ trưởng của APEC, ông Blinken nhấn mạnh Mỹ tin tưởng vào “một khu vực nơi các nền kinh tế được tự do lựa chọn con đường riêng… nơi con người, hàng hóa, sáng kiến lưu chuyển hợp pháp và tự do”. Tuy không đề cập Trung Quốc, nhưng phát biểu trên lặp lại quan điểm của giới quan chức Mỹ những năm gần đây, trong đó cáo buộc Bắc Kinh “cưỡng ép” các nước nhỏ ở Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương và phá hoại trật tự dựa trên quy tắc hiện có ở khu vực.

Với diễn biến này, giới quan sát đánh giá nghi ngờ lẫn nhau sẽ tiếp tục tồn tại giữa 2 siêu cường, kết quả là các rào cản kinh tế - thương mại được dựng lên dưới danh nghĩa an ninh quốc gia sẽ không sớm được dỡ bỏ. Hai bên cũng có thể không nhượng bộ trong các vấn đề “lợi ích cốt lõi” như Ðài Loan và Biển Ðông, nơi Bắc Kinh tiếp tục tăng cường hiện diện quân sự để theo đuổi tham vọng chủ quyền trong khi Washington có hành động tương tự nhằm củng cố các liên minh trong khu vực.