Bác sĩ Huỳnh Hùng Dũng, Phó trưởng Khoa Truyền nhiễm, phụ trách Phòng khám Ngoại trú nhi (chuyên điều trị trẻ phơi nhiễm và nhiễm HIV), Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ, cho biết: "Từ khi ngành y tế triển khai Chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con (viết tắt là DPLTMC), tỷ lệ trẻ nhiễm HIV giảm đáng kể. Người mẹ mang thai nhiễm HIV càng được điều trị sớm (từ tuần thứ 14), trẻ sinh ra càng ít có nguy cơ bị nhiễm"…

Phụ nữ mang thai được tư vấn, xét nghiệm HIV miễn phí ở tất cả các trạm y tế. Ảnh minh họa.

Điều dưỡng Nguyễn Thị Thu Hà, Phòng khám Ngoại trú nhi, Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ kể: "Nhiều bậc cha mẹ nhiễm HIV, sau khi bác sĩ thông báo con của họ sinh ra không bị nhiễm HIV thì ôm nhau khóc nức nở, cảm ơn bác sĩ, nhân viên phòng khám. Con không bị nhiễm, đồng nghĩa với việc bé có một cuộc sống khỏe mạnh, không phải điều trị thuốc kháng vi-rút ARV suốt cuộc đời. Đây là ý nghĩa nhân văn mà Chương trình DPLTMC đem lại".

Theo Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS TP Cần Thơ, năm 2008, Chương trình DPLTMC bắt đầu triển khai ở TP Cần Thơ, tại Trung tâm Y tế Dự phòng và Bệnh viện Đa khoa quận Cái Răng. Điểm DPLTMC này thực hiện điều trị dự phòng toàn diện, bao gồm tư vấn xét nghiệm HIV cho phụ nữ mang thai và điều trị DPLTMC. Năm 2009 tiếp tục mở rộng điểm tư vấn xét nghiệm và điều trị DPLTMC tại Trung tâm Y tế dự phòng quận Ô Môn và Khoa sản Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ. Năm 2011 mở rộng thêm 1 điểm điều trị DPLTMC tại khoa sản Bệnh viện Đa khoa quận Thốt Nốt. Từ năm 2010 đến nay, vào tháng 6 hàng năm, thành phố thực hiện việc tư vấn, lấy mẫu máu xét nghiệm HIV cho phụ nữ mang thai tại 100% xã, phường, thị trấn. Hoạt động này trở thành hoạt động thường xuyên của chương trình DPLTMC. Chị Võ Bích Phượng, phụ trách Chương trình sức khỏe sinh sản, Trạm y tế phường An Cư, quận Ninh Kiều, cho biết: "Từ năm 2011, DPLTMC trở thành một hoạt động thường xuyên của chương trình sức khỏe sinh sản. Khi phụ nữ mang thai đến trạm y tế khám thai, tiêm ngừa VAT đều được tư vấn xét nghiệm HIV và lợi ích khi tham gia DPLTMC. Nếu chị em đồng ý, cán bộ trạm y tế lấy máu, chuyển về Trung tâm Y tế dự phòng quận xét nghiệm. Nếu có kết quả dương tính thì phụ nữ mang thai được tư vấn tiếp tục và chuyển tiếp về điểm điều trị DPLTMC tại khoa Sản, Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ. Trước đây, việc lấy máu xét nghiệm HIV ở phụ nữ mang thai rất khó khăn, nhiều người phản đối. Nhưng thời gian gần đây, nhờ đẩy mạnh khâu truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng, băng rôn, khẩu hiệu, … nên chị em hiểu dần dần và chấp thuận". Khi trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV, sẽ được chuyển về Phòng khám Ngoại trú nhi, Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ, tiếp tục theo dõi xét nghiệm, điều trị DPLTMC và mẹ sẽ được chuyển về phòng khám ngoại trú người lớn. Điều dưỡng Nguyễn Thị Thu Hà cho biết: "Tại phòng khám, trong vòng 4-6 tuần, trẻ được xét nghiệm HIV lần 1. Nếu kết quả âm tính thì theo dõi tiếp trong vòng 18 tháng, rồi xét nghiệm lần 2, nếu kết quả âm tính thì trẻ được xác định là không nhiễm HIV và không điều trị dự phòng lây truyền mẹ con nữa. Nếu dương tính từ kết quả xét nghiệm lần 1 thì đưa trẻ vô chương trình điều trị ARV và sau đó tiếp tục xét nghiệm lần 2. Nếu kết quả lần 2 âm tính thì ngưng điều trị, tiếp tục theo dõi trẻ. Nếu dương tính, tiếp tục điều trị ARV cho trẻ. Ngoài ra, trẻ được cấp sữa ăn thay thế đến 18 tháng tuổi; trẻ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn còn được hỗ trợ tiền đi lại".

Sau 5 năm triển khai, Chương trình DPLTMC tại TP Cần Thơ đã đạt được những kết quả nổi bật như: Mở rộng địa bàn triển khai dịch vụ, từ 1 điểm vào năm 2008 đến nay dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV cho phụ nữ mang thai đã triển khai tại 100% xã, phường, thị trấn với 4 điểm điều trị DPLTMC toàn diện. Tỷ lệ phụ nữ mang thai được xét nghiệm HIV tăng từ 38,5% (năm 2008) lên 97% (năm 2012), trong đó, xét nghiệm trong thời kỳ mang thai tăng cao (từ 42,4% năm 2008 lên 75,5% năm 2012). Đồng thời, 100% phụ nữ mang thai nhiễm HIV phát hiện tình trạng nhiễm sớm đều được điều trị DPLTMC cho mẹ và bé. Tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con giảm đáng kể (năm 2010, tỷ lệ trẻ nhiễm HIV từ mẹ là 3,6%, năm 2011, giảm còn 3%). Riêng năm 2012, có 25.182 phụ nữ mang thai được tư vấn xét nghiệm HIV, phát hiện 51 trường hợp dương tính, 47 trường hợp được điều trị (4 trường hợp phát hiện trong giai đoạn chuyển dạ muộn không kịp điều trị), 51 trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm; trong đó, 38 trẻ được làm xét nghiệm PCR và đáng mừng là chưa trẻ nào có kết quả dương tính.

Thực hiện Chương trình DPLTMC thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia, với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế, các dịch vụ tư vấn, xét nghiệm HIV, điều trị DPLTMC, cấp sữa ăn thay thế được cung cấp miễn phí cho mẹ và trẻ. Tuy nhiên, từ năm 2012, các tổ chức quốc tế bắt đầu có lộ trình cắt giảm hỗ trợ. Theo bác sĩ Nguyễn Danh Lam, Phó Giám đốc Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS TP Cần Thơ: "Tuy các tổ chức quốc tế bắt đầu cắt giảm hỗ trợ, nhưng với sự đầu tư của Chương trình Mục tiêu quốc gia, tiếp tục tranh thủ các tổ chức quốc tế thì các hỗ trợ miễn phí về thuốc điều trị ARV, xét nghiệm khẳng định nhiễm HIV cho trẻ phơi nhiễm sẽ tiếp tục duy trì đến năm 2015. Việc cấp sữa thay thế có thể giảm đi, lúc đó chương trình DPLTMC sẽ tư vấn cho bà mẹ về việc nuôi dưỡng trẻ phù hợp tình hình thực tế của gia đình và chương trình".

Bài, ảnh: H.HOA