Tình trạng di sản bị tàn phá ở các nước có chiến tranh, đặc biệt là tại Syrie và Iraq lại một lần nữa khiến các nhà chức trách và các tổ chức bảo vệ văn hóa lo ngại. Tháng 12- 2014, Hội nghị quốc tế về các mối đe dọa với di sản văn hóa diễn ra tại Pháp nhằm kêu gọi gìn giữ và bảo vệ di sản bằng những hành động cấp thiết.

Theo số liệu của Liên Hiệp Quốc, từ khi Syrie xung đột vào năm 2011 đến nay đã có gần 300 di sản văn hóa bị tàn phá. Ảnh chụp vệ tinh từ chương trình UNOSAT của Viện Đào tạo và Nghiên cứu của Liên Hiệp Quốc (UNITAR) ở 18 khu vực tại Syrie, có đến 290 vị trí bị tàn phá, trong đó có 24 vị trí bị phá hủy, 104 vị trí bị hỏng nặng nề, 85 vị trí hư hại ở mức vừa phải và 77 vị trí khác thiệt hại không đáng kể. Đáng tiếc, trong số này có 6 di sản văn hóa nhân loại từng được UNESCO công nhận, gồm: thành phố cổ Aleppo, Bosra và Damascus, pháo đài Crac des Chevaliers, khu di tích Palmyra và làng cổ The Dead Cities ở miền Bắc Syrie bị hư hại. Nặng nề nhất là Aleppo - Thủ đô cũ của Syrie. Các xung đột giữa chính quyền và phiến quân đã làm ngọn tháp Seljuk của Nhà thờ Hồi giáo Umayyad có từ triều đại Arab Caliphate, khách sạn Carton nổi tiếng bị tàn phá dữ dội; hay Palmyra - nơi có những con đường với các hàng cột theo kiểu kiến trúc La Mã, những lăng tẩm, ngôi mộ cổ cũng chịu chung số phận hư hỏng nặng nề. Einar Bjorgo – Giám đốc của UNOSAT nói: “Thật buồn khi điều đó lại xảy ra ở Syrie, cũng như với thế giới. Con người đã mất hàng trăm năm, thậm chí hàng ngàn năm mới hình thành di sản. Một vài thứ có thể được xây dựng lại, nhưng hãy nhìn những gì đã hư hại, mất mát, rất khó có thể mang nó trở lại nguyên vẹn như ban đầu”.

Các di sản ở Aleppo bị tàn phá, hư hại nặng nề.

Tại hội nghị này, UNESCO lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công của phiến quân cực đoan IS (Islamic State of Iraq and Syrie - Nhà nước Hồi giáo) đã tàn phá các di sản, cũng như nạn buôn bán bất hợp pháp tài sản văn hóa ngày càng gia tăng. “Điều đó không bao giờ là quá trễ” - bà Irina Bokova, Giám đốc UNESCO kêu gọi và nhấn mạnh cần phải thành lập “vùng bảo vệ văn hóa” tại Iraq và Syrie, đặc biệt là các di sản ở Aleppo. Đồng quan điểm, ông Adama Dieng – cố vấn đặc biệt của UNESCO cho rằng: “Việc tàn phá, cướp bóc các cổ vật ở các khu vực di sản giống như xóa bỏ hết nền văn hóa, tựa như chiến lược “làm sạch văn hóa”.

Phát biểu về tình trạng tàn phá, cướp cổ vật và buôn bán trái phép, Emily Rafferty - Chủ tịch Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan (Mỹ), cho rằng: “Cần phải có các lực lượng mạnh hơn tham gia vào cuộc chiến chống nạn buôn bán cổ vật trái phép, nếu không thì chẳng bao lâu nữa các cổ vật tại các quốc gia này sẽ bị bán hết ra nước ngoài”. Ông Sheikh Humam Hamoudi – phát ngôn viên của Chính phủ Iraq lên tiếng kêu gọi sự giúp đỡ của các quốc gia: “Di sản văn hóa giống như linh hồn của Iraq, nó đã đóng góp to lớn cho nền văn hóa khu vực, nhân loại trong hơn 6.000 năm qua. Do đó, chính phủ Iraq rất mong nhận được sự giúp đỡ từ cộng đồng quốc tế trong việc gìn giữ các di sản văn hóa”.

Nhiều giải pháp được đưa ra với lời kêu gọi thiết lập các khu vực bảo vệ xung quanh di sản và đề nghị ra lệnh cấm buôn bán cổ vật từ Syrie, Iraq. Các đề nghị này sẽ được kiến nghị lên Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc để xem xét.

ÁI LAM (Tổng hợp từ Unesco,  AFP, AL-Akhbar)