* THÀNH ĐẠT

Bài cuối: CẦN XÂY DỰNG MÔ HÌNH CHỢ MỚI

Ở khắp các tỉnh, thành phố khu vực ĐBSCL, ngày càng có nhiều siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện ích... Hệ thống bán hàng tiện lợi, hiện đại này đã và đang là áp lực lớn cho các chợ truyền thống. Tuy vậy, theo nhiều chuyên gia kinh tế, chợ truyền thống vẫn là một hoạt động thương mại hữu hiệu trong hệ thống phân phối và bán lẻ. Vậy, làm thế nào để phát huy nguồn lực chợ truyền thống? Đây là vấn đề cấp bách đặt ra cho sự phát triển thương mại của vùng ĐBSCL.

“KÊNH” PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG

Xã hội hóa công tác xây dựng chợ là một trong những yêu cầu cấp thiết để khơi nguồn lực cho chợ truyền thống phát triển. Trong ảnh: Chợ Xuân Khánh, TP Cần Thơ do Công ty Cổ phần Đầu tư chợ Cửu Long đầu tư xây dựng. Ảnh: T. LONG

Theo nhận định của ngành chức năng, cùng với triển vọng phát triển kinh tế, hoạt động mua bán hàng hóa ở vùng ĐBSCL ngày càng phát triển về quy mô, phạm vi không gian, cũng như sự đa dạng về phương thức, hình thức kinh doanh... Trong đó, hoạt động mua bán hàng hóa thông qua mạng lưới chợ, đặc biệt là chợ nông thôn vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng khối lượng hàng hóa lưu thông. Bởi lẽ, hầu hết các loại hàng hóa, từ các mặt hàng nông sản, thủy sản đến các mặt hàng bách hóa tiêu dùng khác đều được mua bán thông qua chợ truyền thống. Bên cạnh đó, thị trường bán lẻ đã mở cửa theo cam kết gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO khiến sức ép cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong nước ngày càng gay gắt hơn từ các doanh nghiệp nước ngoài khi cả vùng ĐBSCL chưa có mạng lưới trung tâm thương mại, tổng kho mua bán hiện đại, hoàn chỉnh để phân phối và làm đầu tàu lôi kéo ngành thương mại vùng phát triển... Trong bối cảnh này, với lợi thế là hình thức tổ chức thương mại lâu đời và phổ biến nhất khu vực ĐBSCL, mạng lưới chợ truyền thống sẽ tiếp tục góp phần đáng kể vào việc mở rộng, giao lưu hàng hóa, phục vụ tốt nhu cầu giao thương, góp phần phát triển kinh tế xã hội và đời sống người dân.

Theo thống kê sơ bộ của ngành công thương ĐBSCL, hiện toàn vùng có khoảng 2.000 chợ, chiếm khoảng 20% tổng số chợ của cả nước. Đa số các chợ truyền thống đều nằm ở vị trí thuận lợi giao thông thủy -bộ... phục vụ thiết thực cho nhu cầu mua bán, giao lưu hàng hóa phục vụ cho sản xuất và tiêu dùng của nhân dân. Theo các doanh nghiệp, chính mạng lưới phát triển rộng khắp các tỉnh, thành khu vực ĐBSCL, nhất là vùng nông thôn, chợ truyền thống trở thành kênh phân phối và bán lẻ chiếm nhiều ưu thế, nhất là trong việc đưa hàng Việt về nông thôn theo chương trình “Người Việt Nam ưu tiên sử dụng hàng Việt Nam”. Và chợ cũng góp phần vào công tác bình ổn giá, tiêu thụ hàng nông sản, góp phần vào sự phát triển chung của ngành thương mại vùng ĐBSCL, nhất là khu vực nông thôn. Vì vậy, theo lãnh đạo Sở Công Thương tỉnh Tiền Giang, để là “kênh” phát triển thị trường cho doanh nghiệp, chợ truyền thống phải được nhìn nhận một cách khác. Đó là: Chợ không chỉ là không gian chứa đựng các hoạt động thương mại, nơi tiêu thụ, trao đổi hàng hóa, cung cấp thông tin thị trường giữa người sản xuất và người tiêu dùng mà nó cần được phát triển để vừa đảm bảo các hoạt động thương mại truyền thống, vừa có khả năng phát triển được các hoạt động thương mại mới. Đặc biệt, sự phát triển của hệ thống các dịch vụ, các loại hình kinh doanh tiến bộ tại các chợ truyền thống cũng nhằm thúc đẩy sản xuất phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

CƠ CHẾ VỐN VÀ KÊU GỌI ĐẦU TƯ

Nguồn vốn đầu tư xây dựng chợ gồm: vốn của các doanh nghiệp, vốn nhân dân đóng góp, vốn vay tín dụng và nguồn vốn đầu tư phát triển của nhà nước. Hiện nay, vấn đề nan giải nhất trong phát triển chợ truyền thống chính là việc huy động vốn, nhất là nguồn vốn xã hội hóa (vốn của các doanh nghiệp, vốn nhân dân đóng góp, vốn vay tín dụng) cho công tác đầu tư, cải tạo, nâng cấp hoặc xây mới. Trong bối cảnh này, theo Sở Công Thương tỉnh Trà Vinh, ngoài việc rà soát, sắp xếp theo thứ tự ưu tiên đối với những chợ có nhu cầu bức thiết cần phải được đầu tư từ nguồn ngân sách, trong điều kiện thiếu vốn, các địa phương (quận, huyện, xã) có quy hoạch nhiều chợ cần tập trung xây dựng 1 chợ trung tâm, tránh đầu tư dàn trải, kém hiệu quả. Đối với các chợ ở thành phố, thị xã, thị trấn, nơi có hoạt động thương mại phát triển thì kêu gọi nhà đầu tư bỏ vốn xây dựng chợ theo hình thức BOT (xây dựng - vận hành - chuyển giao), BOO (xây dựng - sở hữu - vận hành). Hằng năm, ngân sách nhà nước cần phân bổ ngân sách đầu tư thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư, xây dựng hạ tầng chợ và một số chợ ở các vùng không có nhà đầu tư đăng ký trên cơ sở các dự án được duyệt.

Trong cơ chế thu hút vốn và kêu gọi đầu tư, Nhà nước cần tạo điều kiện tối đa, khuyến khích các tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế đầu tư hoặc góp vốn cùng nhà nước đầu tư xây dựng các loại chợ trên cơ sở tự nguyện và cùng có lợi. Đối với các chợ có quy mô lớn, các trung tâm thương mại, siêu thị kêu gọi vốn đầu tư từ các nhà đầu tư thuộc các thành phần kinh tế trong và ngoài nước. Các chợ nhỏ ở một số xã, phường có lợi thế thương mại, kêu gọi cá nhân, hoặc thương nhân tự bỏ vốn xây dựng chợ và tổ chức kinh doanh. Khuyến khích các tổ chức, cá nhân có quỹ đất phù hợp với quy hoạch tiến hành liên doanh, liên kết với các nhà đầu tư khác để xây dựng và tổ chức khai thác kinh doanh chợ. Ngoài ra, để thu hút vốn đầu tư xây dựng chợ, nhiều ý kiến cho rằng, các tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng chợ, kinh doanh chợ phải được hưởng đầy đủ các chính sách miễn, giảm về tiền thuê đất, giá đất; miễn, giảm thuế theo các chính sách chung của địa phương và các quy định khác của pháp luật hiện hành...

ĐẨY MẠNH XÂY DỰNG MÔ HÌNH CHUYỂN ĐỔI

Theo ngành công thương vùng ĐBSCL, trong bối cảnh các hoạt động thương mại hiện đại (siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi... ) ngày càng phát triển đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cấp bách cho việc chuyển đổi từ mô hình ban quản lý chợ sang mô hình doanh nghiệp, HTX... quản lý. Để làm được vấn đề này, các ngành hữu quan cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Đó là việc tập trung quán triệt các nghị định, thông tư, quyết định của trung ương và các quyết định của UBND các địa phương về xây dựng phát triển và chuyển đổi mô hình kinh doanh khai thác, quản lý chợ đến các ngành, các cấp và nhân dân; đặc biệt là các hộ tiểu thương. Trong vấn đề này, phải có sự chỉ đạo tập trung thống nhất của các cấp ủy, UBND các địa phương, đặc biệt là vai trò chỉ đạo trực tiếp của UBND huyện và sự quyết tâm tổ chức thực hiện của các đơn vị hữu quan.

Trong quá trình chuyển đổi, các địa phương nên chọn những chợ đã xây dựng hoàn chỉnh, hoạt động ổn định phù hợp với quy hoạch, có phong trào văn minh thương nghiệp, có tổ chức bộ máy ban quản lý chợ được sự tin tưởng, tín nhiệm của các hộ tiểu thương. Những chợ được chuyển đổi sang hình thức doanh nghiệp, HTX... quản lý nên cố gắng giữ bộ máy Ban quản lý chợ trước đây để từng bước đi vào nề nếp ổn định. Khi xây dựng kế hoạch chuyển đổi từng chợ cụ thể nên đồng thời hoàn chỉnh các thủ tục về tài sản, đất đai... trước khi quyết định chuyển giao chợ. Và theo các địa phương vùng ĐBSCL, thời gian giao chợ nên ổn định khoảng 20 năm trở lên để nhà đầu tư, doanh nghiệp... thực hiện có thời gian củng cố, nâng cao chất lượng hoạt động đem lại hiệu quả cao trong đầu tư. Trong quá trình quản lý, khai thác chợ, theo Sở Công Thương tỉnh Tiền Giang, các doanh nghiệp, hợp tác xã cần quan tâm chú trọng xây dựng quy chế phối hợp, tạo mối quan hệ chặt chẽ với các cơ quan chức năng trong công tác phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, an toàn vệ sinh thực phẩm trong khu vực chợ nhận kinh doanh, khai thác và quản lý... Đồng thời, các đơn vị này cần xác định việc quản lý, khai thác chợ là góp phần phát triển kinh tế địa phương, phục vụ lợi ích xã hội.

Để công tác phát triển và quản lý chợ từng bước đi vào nề nếp, mang lại hiệu quả thiết thực, ngành công thương ĐBSCL kiến nghị: Bộ Công Thương và các bộ ngành trung ương sớm có các văn bản hướng dẫn thực hiện về xây dựng phát triển chợ và chuyển đổi mô hình khai thác quản lý chợ theo nghị định.... để tạo điều kiện thuận lợi cho các địa phương trong triển khai thực hiện. Đồng thời, Bộ Công Thương cần nghiên cứu tổ chức các lớp tập huấn về quản lý chợ, nhất là đối với chợ nông thôn cho các tỉnh vùng ĐBSCL; tổ chức cho các tỉnh học hỏi kinh nghiệm mới về chuyển đổi mô hình, khai thác quản lý chợ để các địa phương vận dụng vào thực tế...

* * *

Chợ truyền thống là một bộ phận quan trọng trong hệ thống hạ tầng kinh tế - xã hội, trong phát triển thương mại dịch vụ tại địa phương, nhất là đối với vùng nông thôn. Chợ càng phát triển thì thị trường thương mại - dịch vụ tại địa phương đó và khu vực lân cận càng phát triển. Đặc biệt, chợ nông thôn gắn liền với phát triển thương mại nông thôn, góp phần cho sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế khu vực nông nghiệp nông thôn. Thực tế này đòi hỏi các ngành các cấp cần có sự quan tâm, đầu tư phát triển hệ thống thương mại nói chung và hệ thống chợ nói riêng nhằm góp phần phát triển kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội.