Hình ảnh những làn khói vàng mã từng phủ kín lối đi ở Nghĩa trang Hàng Dương, Nghĩa trang Hàng Keo (đặc khu Côn Đảo) giờ đây gần như biến mất. Thay vào đó là những “Giỏ lễ xanh” gồm hoa tươi, trái cây, vật phẩm thân thiện môi trường được người dân và du khách thành kính dâng lên các anh hùng liệt sỹ.

Không chỉ thay đổi cách dâng lễ, người dân, du khách đã góp phần tạo nên một “vòng đời mới” cho lễ vật sau cúng viếng. Mỗi ngày, hàng trăm kg trái cây, bánh kẹo tiếp tục được phân loại để phục vụ hoạt động thiện nguyện, hỗ trợ người dân hoặc tái sử dụng trong chăn nuôi, góp phần giảm đáng kể lượng rác thải phát sinh trên đảo.

“Giỏ lễ xanh” không vàng mã

Du khách sử dụng “giỏ lễ xanh” gồm hoa tươi, trái cây, vật phẩm thân thiện môi trường dâng cúng tại Nghĩa trang Hàng Dương, Công Đảo. Ảnh: Thanh Vũ/TTXVN

Nghĩa trang Hàng Dương và Nghĩa trang Hàng Keo là những địa chỉ đỏ thu hút đông đảo người dân, du khách đến dâng hương tưởng niệm mỗi ngày. Trước đây, vàng mã, túi nylon, nhựa dùng một lần xuất hiện phổ biến tại các khu di tích này, tạo áp lực lớn cho công tác xử lý rác thải ở đảo.

Để thay đổi thực trạng này, từ tháng 10/2023, Trung tâm Bảo tồn di tích quốc gia Côn Đảo triển khai mô hình “Giỏ lễ xanh”, vận động người dân và du khách hạn chế, tiến tới chấm dứt đốt vàng mã, thay bằng hoa tươi, trái cây và các sản phẩm thân thiện môi trường.

Ban đầu, chương trình được triển khai theo hình thức “Thứ Bảy giỏ lễ xanh”, sau đó mở rộng thành “Tuần giỏ lễ xanh” và đến đầu năm 2025 chính thức thực hiện đồng bộ "Giỏ lễ xanh" tại các điểm di tích trên địa bàn. Theo quy định, “Giỏ lễ xanh” không sử dụng mút xốp, túi nylon, nhựa dùng một lần và tuyệt đối không có vàng mã.

Ông Nguyễn Xuân Thủy, Phó trưởng phòng Quản lý Di tích thuộc Bảo tàng-Thư viện Bà Rịa Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, thời gian đầu triển khai, mô hình gặp không ít khó khăn do nhiều du khách chưa nắm rõ thông tin. Tuy nhiên, đến nay phần lớn người dân và khách hành hương đã tự giác thực hiện.

Chương trình “nói không” với hàng mã và nhựa dùng một lần đã tạo thay đổi rất rõ tại các khu di tích. Không gian Nghĩa trang Hàng Dương giờ thông thoáng, sạch hơn, không còn dày đặc khói và tro giấy như trước. Bên cạnh đó, lượng rác thải nhựa tại các điểm di tích đã giảm khoảng 98% sau khi mô hình được triển khai đồng bộ. Sự thay đổi không chỉ đến từ phía cơ quan quản lý mà còn dần hình thành một nếp ứng xử văn minh trong hoạt động tâm linh của du khách.

Từ Hà Nội, chị Đinh Mai Hương cho biết chị khá bất ngờ khi đến Nghĩa trang Hàng Dương và chứng kiến hầu hết người dân đều dâng lễ bằng hoa tươi, trái cây trong không gian trang nghiêm, sạch sẽ. So với trước đây, việc không còn vàng mã, mút xốp hay túi nylon khiến không gian nhẹ nhàng và thanh tịnh hơn rất nhiều. Một mâm lễ giản dị nhưng vẫn thể hiện trọn vẹn lòng thành kính.

Theo chị Hương, việc thay đổi thói quen dâng lễ đóng góp thiết thực vào mục tiêu bảo vệ môi trường xanh của địa phương giúp bản thân người đi lễ cảm nhận được sự thanh tịnh sâu sắc trong tâm hồn. Mỗi mâm lễ xanh khi được dâng lên các anh hùng liệt sỹ đều chứa đựng trọn vẹn lòng thành kính và sự tôn nghiêm.

Chị Lê Thị Bích Liễu, chủ hộ kinh doanh dịch vụ, Cửa hàng đồ lễ Đông Dương, đặc khu Côn Đảo chuẩn bị mâm lễ xanh gồm hoa tươi, trái cây, vật phẩm thân thiện môi trường cho khách dâng cúng tại Nghĩa trang Hàng Dương, Côn Đảo. Ảnh: Thanh Vũ/TTXVN

Nhiều hộ kinh doanh dịch vụ tại Côn Đảo cho biết thời gian đầu họ không khỏi lo ngại mô hình mới ảnh hưởng việc buôn bán. Tuy nhiên thực tế, ngày càng nhiều khách chủ động chọn “Giỏ lễ xanh” thay cho vàng mã.

Chị Lê Thị Bích Liễu, chủ Cửa hàng đồ lễ Đông Dương, đặc khu Côn Đảo cho biết, nhiều người khách thích sự giản dị, phù hợp, môi trường trong lành nơi đây. Việc nghiêm túc giữ gìn vệ sinh môi trường chính là hành động thiết thực nhất để dâng lễ tri ân sự hy sinh của các anh hùng liệt sỹ, cô Sáu (Anh hùng Võ Thị Sáu); trân trọng giá trị hòa bình và vẻ đẹp của Côn Đảo hôm nay.

Cũng như chị Liễu, nhiều hộ kinh doanh ở chợ Côn Đảo đã thực hiện nghiêm các quy định chung khi kinh doanh; hạn chế rác thải nhựa bằng việc không cung cấp túi nylon, chai nhựa hay các vật dụng bị cấm vào khu vực di tích.

Tái sử dụng đồ lễ phù hợp

Gia đình bà Trần Thị Mỹ Xuân tận dụng nguồn trái cây bị dập để phục vụ nuôi gà. Ảnh: Huỳnh Sơn/TTXVN

Theo Phòng Quản lý di tích thuộc Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa Vũng Tàu, mỗi ngày có 3 ca trực viếng, người trực làm nhiệm vụ sắp xếp, đón tiếp, hướng dẫn và thu gom, phân loại lễ vật. Mỗi ca trực trung bình có hơn 400kg trái cây, bánh kẹo được xử lý theo từng nhóm để hạn chế tối đa việc bỏ phí.

Theo đó, những bộ quần áo, nón lá mới sẽ được xếp gọn, đóng gói rồi chuyển cho Hội Chữ thập đỏ cơ sở để hỗ trợ người dân có nhu cầu. Bánh kẹo, trái cây còn nguyên vẹn tiếp tục được dùng trong các hoạt động thiện nguyện trên đảo. Những trái cây bị dập hay không thể sử dụng sẽ được chuyển cho các hộ chăn nuôi làm thức ăn cho vật nuôi hoặc xử lý theo hướng rác hữu cơ tại nguồn. Điểm đặc biệt của mô hình nằm ở việc giảm rác thải và ở cách tổ chức một vòng tuần hoàn khép kín, nơi hầu hết lễ vật đều được tiếp tục sử dụng thay vì trở thành phế thải.

Ghi nhận tại khu dân cư số 1, đặc khu Côn Đảo, gia đình bà Trần Thị Mỹ Xuân đang tận dụng nguồn trái cây dập từ các khu di tích để phục vụ mô hình chăn nuôi hơn 1.000 con gà, 70 con vịt, hơn 70 con nhím cùng 5 con heo trên diện tích gần 5.000 m2.

Theo bà Xuân, trước đây nhiều trái cây bỏ đi rất phí, giờ người chăn nuôi có thêm nguồn thức ăn tự nhiên nên giảm được khá nhiều chi phí. Trong bối cảnh giá thức ăn chăn nuôi tăng cao, việc tận dụng nguồn phụ phẩm hữu cơ này giúp người dân giảm áp lực chi phí đầu vào, đồng thời góp phần xử lý rác thải hiệu quả hơn. Đây là cách làm rất ý nghĩa vì vừa tiết kiệm, vừa bảo vệ môi trường.

Các nhân viên Nghĩa trang Hàng Dương, Côn Đảo, TP. Hồ Chí Minh phân loại các sản phẩm tái sử dụng trái cây sau khi người dân và du khách dâng lễ. Ảnh: Thanh Vũ/TTXVN

Cùng với gia đình bà Xuân, nhiều hộ khác cũng tận dụng lượng trái cây dập để làm thức ăn cho đàn gia súc, gia cầm để phát triển kinh tế bền vững.

Đều đặn mỗi buổi sáng, đơn vị quản lý vận chuyển từ 7 đến 10 sọt hoa quả, bánh kẹo tươi ngon (trung bình mỗi sọt lên tới 25kg) để trao cho Hội Chữ thập đỏ. Những phần quà này sau đó được chuyển tới người dân như một cách “chia lộc” đầy nhân văn.

Có thể thấy, lễ vật ở Côn Đảo không kết thúc sau khi dâng cúng mà tiếp tục một hành trình mới đến với cộng đồng. Từ mâm lễ trở thành nguồn hỗ trợ thiết thực, hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn và hơn hết nét đẹp nghĩa tình trong cộng đồng ngày càng được thắt chặt.

Theo bà Phạm Thị Tám, Phó Giám đốc Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa Vũng Tàu, tỷ lệ thực hiện “Giỏ lễ xanh” tại Nghĩa trang Hàng Dương và các điểm thờ tự trên địa bàn hiện đạt trên 98%. Điều quan trọng hơn, là mô hình đã góp phần thay đổi nhận thức cộng đồng theo hướng văn minh, thân thiện môi trường và giảm lãng phí trong hoạt động tâm linh, góp phần xây dựng hình ảnh một Côn Đảo ngày càng xanh, sạch, văn minh, thân thiện, mang lại môi trường trong lành và sự yên tâm tuyệt đối cho du khách khi đặt chân đến đảo.

Nhân viên Nghĩa trang Hàng Dương, Côn Đảo, Thành phố Hồ Chí Minh phân loại các sản phẩm tái sử dụng. Ảnh: Thanh Vũ/TTXVN

Ích lợi là vậy, xong áp lực vận hành mô hình vẫn rất lớn. Trung bình mỗi ngày, các điểm di tích đón hơn 4.000 lượt khách cùng hàng nghìn mâm lễ. Toàn bộ khâu phân loại vẫn thực hiện thủ công nên cần nhiều nhân lực và thời gian.

Theo Phó trưởng phòng Quản lý di tích thuộc Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa Vũng Tàu Nguyễn Xuân Thủy, để duy trì mô hình theo hướng kinh tế tuần hoàn, điều quan trọng nhất vẫn là sự đồng hành của du khách và cộng đồng.

Giữa không gian yên tĩnh của Nghĩa trang Hàng Dương, những giỏ lễ sau khi hoàn thành nghi thức dâng cúng lại bắt đầu một hành trình khác. Ở nơi từng phủ kín khói vàng mã, giờ chỉ còn hương hoa tươi và những chuyến xe chở lễ vật tiếp tục vòng tuần hoàn mới trên đảo. Một thay đổi nhỏ trong cách dâng lễ đang âm thầm tạo nên chuyển động lớn cho môi trường, cho cộng đồng và cho chính diện mạo của Côn Đảo hôm nay.

Thanh Vũ - Huỳnh Sơn (TTXVN)